สุภาชีวกัมพวนิกาเถรีคาถา เล่ม ๒๖

๑๔. ติงสนิบาต

๑. สุภาชีวกัมพวนิกาเถรีคาถา

คาถาสุภาษิตของพระสุภาชีวกัมพวนิกาเถรี

(พระสุภาชีวกัมพวนิกาเถรีครั้นบรรลุอรหัตแล้วพิจารณาดูข้อปฏิบติของ ตน ได้ประมวลคาถาที่ตนและนักเลงเจ้าชู้คนหนึ่งกล่าวโต้ตอบกันมาภาษิต ไว้เป็นอุทานคาถา ความว่า){๔๗๒}[๓๖๘] นักเลงเจ้าชู้คนหนึ่งได้ยืนขวางภิกษุณีชื่อว่าสุภาผู้กำลัง เดินไปยังสวนอัมพวันที่ร่มรื่นของหมอชีวกโกมารภัจ สุภาภิกษุณีจึงได้กล่าวกะนักเลงคนนั้นว่า[๓๖๙] ฉันทำผิดอะไรต่อท่านหรือ ท่านจึงมายืนขวางทางเราไว้ ดูก่อนอาวุโส บุรุษย่อมไม่ควรถูกต้องหญิงที่บวชแล้วเลย

[๓๗๐] สิกขาอันใดอันพระสุคตทรงบัญญัติไว้แล้วในพระศาสนา ที่น่าเคารพแห่งพระศาสดาของเรา ท่านมายืนขวางเรา ผู้มีส่วนบริสุทธิ์ด้วยสิกขาเหล่านั้นไม่มีกิเลสเครื่อง ยั่วยวนทำไม[๓๗๑] ทำไม ท่านผู้มีจิตขุ่นมัว มีธุลีคือราคะ จึงมายืนขวาง เราผู้มีจิตไม่ขุ่นมัว ปราศจากธุลีคือราคะ ไม่มีกิเลส เครื่องยั่วยวน มีจิตหลุดพ้นแล้วจากเบญจขันธ์ทั้งปวง

(เมื่อพระเถรีกล่าวเช่นนี้แล้วนักเลงเจ้าชู้เมื่อจะประกาศความ ประสงค์ของตน จึงได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ความว่า)

[๓๗๒] ท่านยังเป็นสาว ทั้งรูปร่างก็ไม่เลว การบวชจักทำประโยชน์อะไรให้ท่านได้ ท่านจงเปลื้องจีวรอันย้อม ด้วยนํ้าฝาดออกแล้วมารื่นรมย์กันในป่าที่มีดอกไม้บาน สะพรั่งเถิด[๓๗๓] และหมู่ไม้เหล่านี้ถูกลมพัดเอาละอองเกสรหอมฟุ้งไป โดย รอบ ฤดูนี้เริ่มฤดูฝน กำลังสบาย เชิญมารื่นรมย์กันในป่าที่มีดอกไม้บานสะพรั่งเถิด[๓๗๔] ก็ต้นไม้ทั้งหลายมีดอกบานสะพรั่งถึงยอด ถูกลมโชยย่อม ส่งกลิ่นฟุ้งไปตามลม ถ้าท่านอยู่ในป่าแต่ผู้เดียว ความยินดีในป่านั้นจักมีแก่ท่านได้อย่างไรเล่า[๓๗๕] ท่านไม่มีเพื่อน ปรารถนาจะไปยังป่าใหญ่ที่หมู่เนื้อร้ายอาศัย คลาคล่ำด้วยช้างพลายและช้างพังที่ตกมัน ปราศจากผู้คนน่ากลัวนัก

[๓๗๖] ท่านเป็นเหมือนตุ๊กตาเดินได้ที่ถูกสร้างด้วยทองคำสีสุก และเหมือนนางอัปสรเที่ยวอยู่ในสวนจิตรลดา บัดนี้ ท่าน ช่างงดงามด้วยเครื่องนุ่งห่มแคว้นกาสีอันมีเนื้อละเอียด หาที่เปรียบปานมิได้[๓๗๗] ถ้าเราทั้งสองได้อยู่ร่วมกันในป่า ฉันก็จะยอมอยู่ในอำนาจของท่าน ดูก่อนท่านผู้มีดวงตาดังกินนรี สำหรับฉัน ไม่มีสัตว์โลกอื่นที่น่ารักไปกว่าท่าน[๓๗๘] ถ้าท่านจักทำตามคำของฉัน ท่านจักได้รับความสุข เชิญท่านมาอยู่ครองเรือนเถิด ท่านจักได้อยู่ในปราสาทที่ลมเข้าไม่ได้ มีสาวใช้คอยทำการรับใช้ท่าน

[๓๗๙] ท่านจะได้นุ่งห่มผ้าแคว้นกาสีอันมีเนื้อละเอียด จะได้ตบแต่งร่างกายด้วยดอกไม้และเครื่องลูบไล้ผิวพรรณ ฉันจะทาเครื่องประดับชนิดต่าง ๆ ซึ่งเป็นทอง แก้วมณี และ แก้วมุกดาให้[๓๘๐] ขอเชิญท่านขึ้นสู่ที่นอนใหม่ซึ่งงดงาม มีค่ามาก ปูลาดด้วยผ้าขนสัตว์และฟูก ปราศจากฝุ่นละอองเพราะซัก ฟอก ดีแล้ว ประดับด้วยแก่นจันทน์ มีกลิ่นหอม[๓๘๑] ดอกที่เพิ่งโผล่พ้นนํ้าพึงเป็นสิ่งที่ไม่มีใครได้เชยชมเลย ฉันใด ท่านผู้เป็นสาวพรหมจารีก็ฉันนั้น เมื่ออวัยวะของตนอันใคร ๆ ไม่ได้เชยชมเลย ก็จักถึงความแก่ชรา ไปเสียเปล่า

(เมื่อนักเลงเจ้าชู้นั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว พระเถรีจึงได้กล่าวตอบว่า)

[๓๘๒] ในร่างกายที่เต็มไปด้วยซากศพอันจักพอกพูนให้ป่าช้า มี อันแตกทำลายไปเป็นธรรมดานี้ มีอะไรเล่าที่ท่านเข้าใจ ว่าเป็นแก่นสาร ท่านเห็นสิ่งใดหรือ จึงมีจิตวิปริตเห็นไป ขอจงบอกสิ่งนั้นแก่เรา

(นักเลงเจ้าชู้นั้นกล่าวว่า)

[๓๘๓] นัยน์ตาทั้งสองของท่านเหมือนนัยน์ตาแม่เนื้อและเหมือน นัยน์ตานางกินนรีที่อยู่ในซอกภูเขา ความรักของเราเกิดขึ้นอย่างแรงกล้าเพราะเห็นดวงตาทั้งคู่ของท่าน[๓๘๔] กามคุณย่อมเจริญแก่เราอย่างรุนแรงเพราะเห็นหน้าและ นัยน์ตาของท่านซึ่งเปรียบปานดังดอกบัว ปราศจากมลทิน ผุดผ่องดังแผ่นทองคำ

[๓๘๕] ดูก่อนท่านผู้มีนัยน์ตาบริสุทธิ์ มีคิ้วยาว แม้เราจะไปไกล สักเท่าไรก็จักไม่นึกถึงอะไรอย่างอื่น จักนึกถึงแต่ดวงตา ทั้งคู่ของท่านเท่านั้น ดูก่อนท่านผู้มีดวงตาดังตานางกินนรี สิ่งอื่นอันเป็นที่รักยิ่งไปกว่าดวงตาของท่านมิได้มี แก่เราเลย(พระสุภาชีวกัมพวนิกาเถรีกล่าวตอบด้วยคาถาเหล่านี้ว่า)

[๓๘๖] ท่านปรารถนาเราผู้เป็นธิดาของพระพุทธเจ้า ชื่อว่าปรารถนาจะเดินทางผิด ชื่อว่าแสวงหาดวงจันทร์มาเป็นของเล่น ชื่อว่าปรารถนาจะโดดขึ้นภูเขาสิเนรุ

[๓๘๗] ราคะจะพึงมีได้ในอารมณ์ใด บัดนี้อารมณ์นั้นไม่มีแก่เราเลย ทั้งในโลกกับทั้งเทวโลก เราไม่รู้แม้ราคะนั้นว่าเป็นเช่นไร เพราะมันถูกเรากำจัดแล้วพร้อมทั้งรากด้วย อริยมรรคญาณ[๓๘๘] ราคะเป็นเหมือนถูกทิ้งลงในหลุมถ่านเพสิง เหมือนตกลงในยาพิษ ถูกเราทำให้พินาศแล้วแต่ยอด เราไม่รู้แม้ราคะนั้นว่าเป็นเช่นไร เพราะมันถูกเรากำจัดแล้ว พร้อมทั้งรากด้วยอริยมรรคญาณ[๓๘๙] หญิงใดไม่ได้พิจารณาถึงเบญจขันธ์นี้หรือไม่ได้รับคำ สั่งสอนของพระศาสดา ท่านจงเล้าโลมหญิงเช่นนั้นเถิด ท่านมาเล้าโลมเราผู้รู้ตามเป็นจริงนี้ ย่อมจะลำบากเปล่า

[๓๙๐] เพราะว่าสติของเรามั่นคงดีแล้วในการด่า ในการไหว้ และในสุขทุกข์ ท่านจงรู้ว่า ‘สิ่งที่ถูกปัจจัยปรุงแต่งเป็นของไม่งาม, ใจของเราไม่ติดอยู่ในอารมณ์ทั้งปวงเลย

[๓๙๑] เราเป็นสาวิกาของพระสุคตเจ้า เป็นผู้ดำเนินไปสู่พระ นิพพานด้วยยานกล่าวคืออัฏฐังคิกมรรค ถอนลูกศรขึ้นได้แล้ว ไม่มีอาสวะ ยินดีอยู่แต่ในเรือนว่างเปล่า

[๓๙๒] ก็ตุ๊กตาหรือทุ่นที่ถูกแต่งแต้มอย่างสวยงาม ผูกด้วยเชือก หรือตอกตะปูยึดโดยอาการต่าง ๆ ทำให้เหมือนกับจะฟ้อนรำได้ เราก็เคยได้เห็นมาแล้ว

[๓๙๓] เมื่อตุ๊กตาเป็นต้นนั้นถูกแก้เชือกออก ถอนตะปูออก ถูก แยกออกจากกันเรียงรายไว้เป็นส่วน ๆ ก็จะหาไม่พบซึ่ง รูปในตุ๊กตาเป็นต้นที่ถูกแยกออกเป็นชิ้นส่วน เมื่อเป็นอย่างนั้น จะพึงตั้งความสำคัญใจไว้ในอะไรในขึ้นส่วนนั้น[๓๙๔] ร่างกายนี้ก็มีอุปมาเหมือนตุ๊กตาเป็นต้นนั้นเว้นจาก ธรรมมีธาตุ ๔ เป็นต้นเหล่านั้นแล้วก็เป็นไปไม่ได้ เว้น จาก ธรรมคืออวัยวะก็เป็นไปไม่ได้เช่นกัน เมื่อเป็นอย่างนั้น จะพึงตั้งความสำคัญใจไว้ในอะไรในร่างกายนั้น[๓๙๕]ท่านมีสัญญาวิปริตไปในร่างกายนั้นเหมือนได้เห็นภาพสตรีที่จิตรกรผู้ฉลาดวาดไว้ที่ฝาด้วยหรดาลคิดว่าเป็นหญิง จริงฉะนั้น ปัญญาสำหรับมนุษย์ของท่านหาประโยชน์มิได้

[๓๙๖] แน่ะท่านผู้บอดเขลา ท่านกำสังเข้าไปยึดถืออัตภาพอันว่างเปล่า ซึ่งเป็นเหมือนพยับแดดที่ปรากฏอยู่ข้างหน้าเหมือนต้นไม้ทองที่ปรากฏในความฝัน หาสาระไม่ได้ดังเช่นรูปยนต์ที่นักเล่นกลแสดงในท่ามกลางผู้คน[๓๙๗] ดวงตาเป็นเหมือนก้อนครั่งอยู่ในโพรงไม้ เป็นดังฟองน้ำ ตั้งอยู่กลางดวงตา มีนํ้าตาและขี้ตาเกิดเป็นต่อมดำ ๆ มีสีต่าง ๆ กัน

[๓๙๘] พระสุภาเถรีผู้มีดวงตางาม มีใจไม่ข้องอยู่ในอารมณ์ไหน ๆ ไม่ติดใจในดวงตานั้น จึงได้ควักดวงตาออกจาก เบ้าตาแล้วส่งให้นักเลงนั้นพร้อมกับกล่าวว่า ‘เชิญท่าน เอาดวงตานั้นไปเถิด เราให้ดวงตานั้นแก่ท่าน,[๓๙๙] ในทันใดนั้น ราคะในนัยน์ตาของนักเลงเจ้าชู้นั้นได้หายไปแล้ว นักเลงเจ้าชู้นั้นได้ขอให้พระเถรีนั้นยกโทษให้ ด้วย คำว่า‘ข้าแต่ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ขอความสวัสดีพึงมีแก่ท่าน การประพฤติอนาจารเช่นนี้จักไม่มีอีกต่อไป,

(พระสุภาเถรีกล่าวว่า)

[๔๐๐] ท่านกระทบกระทั่งชนเช่นนี้เหมือนกอดไฟอันลุกโพลง ฉะนั้น ดุจจับอสรพิษ ท่านขอให้เรายกโทษให้ พึงมีความสวัสดีได้บ้าง

[๔๐๑] ก็ภิกษุณีนั้นพ้นจากนักเลงเจ้าชู้นั้นแล้วได้ไปสู่สำนัก ของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ พอได้ชมบุญลักษณะอันประเสริฐ จักษุก็ได้เกิดมีขึ้นเหมือนเดิม

จบ ติงสนิบาต

๑๕. จัตตาฬีสนิบาต

๑. อิสิทาสีเถรีคาถา

คาถาสุภาษิตของพระอิสิทาสีเถรี

{๔๗๓}[๔๐๒] ภิกษุณี ๒ รูปผู้ทรงคุณธรรม เป็นกุลธิดาในศากยตระกูล ในเมืองปาฏลีบุตร ซึ่งมีชื่อเก่าว่ากุสุมบุรี อันเป็นมณฑลแห่งแผ่นดิน

[๔๐๓] ในภิกษุณี ๒ รูปนั้น รูปหนี่งชื่อว่าอิสิทาสี รูปหนึ่งชื่อว่าโพธี เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ยินดีในการเพ่งฌาน เป็นพหูสูต กำจัดกิเลสได้แล้ว

[๔๐๔] ภิกษุณีทั้ง ๒ รูปนั้นเที่ยวไปบิณฑบาต ทำภัตกิจเสร็จ ล้างบาตรแล้ว นั่งพักสบายอยูในที่อันสงัด ได้ไต่ถาม และวิสัชนาต่อกันอย่างนี้

(พระโพธีภิกษุณีถามว่า)

[๔๐๕] ‘ข้าแต่พระแม่เจ้าอิสิทาสี พระแม่เจ้าเป็นที่น่าเลื่อมใส แม้วัยของท่านก็ยังไม่เลื่อม ก็พระแม่เจ้าเห็นโทษอะไรในฆราวาสวิสัยจึงได้ประกอบเนกขัมมะ,[๔๐๖] พระอิสิทาสีภิกษุณีนั้นเป็นผู้ฉลาดในการแสดงธรรม ในฐานะแห่งบุญ เมื่อถูกถามอย่างนี้ จึงได้กล่าวตอบอย่างนี้ว่า‘ข้าแต่พระแม่เจ้าโพธี ขอพระแม่เจ้าจงฟังตามเรื่องที่ฉันบวช,