๙. มาคันทิยสูตร เล่ม ๒๕

พบเจ้าทิฏฐิฝ่ายปฏิปักษ์ ฉันนั้น ดูก่อนท่านผู้กล้าหาญท่านจงไปตามทางที่เจ้าทิฏฐินั้นอยู่เถิด ตถาคตไม่มีกิเลสเพื่อจะสู้รบเหมือนเมื่อก่อน

[๘๓๙] สมณพราหมณ์เหล่าใดถือทิฏฐิแล้ววิวาทกัน และอ้างว่า ‘สิ่งนี้เท่านั้นจริง’ ดังนี้ ท่านจงกล่าวโต้กะสมณพราหมณ์เหล่านั้นเถิด เพราะในที่นี้ไม่มีกิเลสที่ทำความทะเลาะกันในเมื่อเกิดวาทะขึ้น[๘๔๐] ก็พระอรหันตขีณาสพเหล่าใดกำจัดเสนา(คือกิเลส)ได้แล้วไม่ใช้ทิฏฐิไปกระทบทิฏฐิเที่ยวไปอยู่ ดูก่อนปสูระ ท่านจะได้อะไรเล่าในพระอรหันตขีณาสพเหล่านั้นผู้ไม่มีความยึดถืออารมณ์อะไรว่าเป็นสิ่งยอดเยี่ยมในโลก[๘๔๑] อนึ่ง ท่านตรึกคิดถึงทิฏฐิทั้งหลายด้วยใจมาแล้ว ท่านมาจับคู่กับพระพุทธเจ้าผู้มีปัญญา จักไม่อาจที่จะเทียมทันได้เลย

๙. มาคันทิยสูตร

ว่าด้วยมาคันทิยพราหมณ์ทูลถามเรื่องทิฏฐิ ๖๒

{๔๑๖} [๘๔๒] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า)

แม้ความพอใจในเมถุนธรรมยังมิได้มีเพราะเห็นนางตัณหานางอรดี และนางราคาเลย ไฉนความพอใจในเมถุนธรรมจักมีเพราะเห็นสรีระอันเต็มไปด้วยมูตรและคูถนี้เล่า เราไม่ปรารถนาจะถูกต้องสรีระนั้นแม้ด้วยเท้า

๙. มาคันทิยสูตร

[๘๔๓] (มาคันทิยพราหมณ์ทูลถามว่า)

ถ้าท่านไม่ปรารถนานารีรัตน์เช่นนี้ ที่พระราชาจำนวนมากปรารถนากันแล้วไซร้ ท่านกล่าวแสดงทิฏฐิ ศีล พรต ชีวิต และการเข้าถึงภพไว้เช่นไรเล่า

[๘๔๔] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนมาคันทิยะ)

เรานั้นไม่มีการตัดสินในธรรมคือทิฏฐิทั้งหลายแล้วถือมั่นว่า ‘เรากล่าวว่าดังนี้’ ก็เราเห็นโทษในทิฏฐิทั้งหลายจึงไม่ยึดถือทิฏฐิอะไร และเมื่อเลือกเฟ้นอยู่จึงได้เห็นแล้วซึ่งความสงบภายใน

[๘๔๕] (มาคันทิยพราหมณ์ทูลถามว่า)

ทิฏฐิเหล่าใดอันสัตว์โลกตัดสินกำหนดลงไปแล้ว พระองค์ผู้ทรงเป็นมุนีไม่ทรงถือมั่นทิฏฐิเหล่านั้น ตรัสถึงอรรถอันใดว่าเป็นความสงบภายใน อรรถอันนั้นธีรชนทั้งหลายประกาศไว้อย่างไรหนอ

[๘๔๖] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนมาคันทิยะ)

นักปราชญ์ไม่กล่าวว่าความหมดจดมีได้แม้ด้วยทิฏฐิ ไม่กล่าวว่าความหมดจดมีได้แม้ด้วยสุตะ ไม่กล่าวว่าความหมดจดมีได้แม้ด้วยญาณ ไม่กล่าวว่าความหมดจดมีได้แม้ด้วยศีลและพรต ทั้งบุคคลย่อมถึงความสงบภายในได้ด้วยความไม่มีทิฏฐิ ด้วยความไม่มีสุตะด้วยความไม่มีญาณ ด้วยความไม่มีศีล ด้วยความไม่มีพรต ก็หามิได้บุคคลพึงสละธรรมเหล่านั้นเสียแล้ว ไม่ถือมั่น เป็นผู้สงบไม่อาศัย(ตัณหาและทิฏฐิ) ไม่พึงปรารถนาภพ

[๘๔๗] (มาคันทิยพราหมณ์ทูลว่า)

นัยว่า ถ้าพระองค์ไม่กล่าวว่าความหมดจดมีได้แม้ด้วยทิฏฐิ ไม่กล่าวว่าความหมดจดมีได้แม้ด้วยสุตะ ไม่กล่าวว่าความหมดจดมีได้แม้ด้วยญาณ ไม่กล่าวว่าความหมดจดมีได้แม้ด้วยศีลและพรตทั้งบุคคลย่อมถึงความสงบภายในได้ด้วยความไม่มีทิฏฐิด้วยความไม่มีสุตะ ด้วยความไม่มีญาณ ด้วยความไม่มีศีล ด้วยความไม่มีพรต ก็หามิได้ ดังนี้ไซร้ ข้าพเจ้าย่อมสำคัญธรรมของพระองค์ว่าเป็นธรรมที่งมงายโดยแท้ เพราะสมณพราหมณ์บางพวกย่อมถึงความหมดจดได้ด้วยทิฏฐิ[๘๔๘] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนมาคันทิยะ)

ท่านอาคัยทิฏฐิเซ้าซี้ถามอยู่ ได้ถึงความงมงาย ในทิฏฐิทั้งหลายที่ท่านถือมั่นไว้แล้ว และท่านไม่ได้เห็นสัญญาแม้สักน้อยจากความสงบภายในนี้ เพราะฉะนั้นท่านจึงเห็นธรรมนี้ว่าเป็นความงมงายไป

[๘๔๙] ผู้ใดย่อมสำคัญตัวว่า ‘เราเสมอเขา’ หรือว่า ‘เราดีกว่าเขา’ หรือว่า ‘เราด้อยกว่าเขา’ ผู้นั้นก็พึงทะเลาะกับใครก็ได้ ด้วยความถือตัวนั้น แต่ผู้ใดไม่หวั่นไหวในเพราะมานะทั้ง ๓ อย่างนั้น ความถือตัวว่า ‘เราเสมอเขา เราดีกว่าเขา เราด้อยกว่าเขา’ ย่อมไม่มีแก่ผู้นั้น

[๘๕๐] บุคคลผู้เป็นพราหมณ์นั้นพึงกล่าวอะไรว่า‘สิ่งนี้เท่านั้นจริง’หรือจะพึงก่อวิวาทด้วยมานะทิฏฐิอะไรว่า ‘สิ่งนี้เท็จ’

๙. มาคันทิยสูตร

ความสำคัญตนว่าเสมอเขาหรือไม่เสมอเขาไม่มีในท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นจะพึงตอบโต้วาทะด้วยเหตุอะไรเล่า

[๘๕๑] มุนีพึงละที่อยู่เสีย เป็นผู้ไม่มีที่อาศัยเที่ยวไป ไม่ทำความสนิทสนมในชาวบ้านว่างจากกามทั้งหลาย ไม่มุ่ง ถึงกาลข้างหน้า ไม่พึงก่อเรื่องชวนทะเลาะกับผู้คน

[๘๕๒] บุคคลผู้ประเสริฐสงัดจากทิฏฐิทั้งหลายเหล่าใดได้แล้วท่องไปในโลกอยู่ ไม่พึงยึดถือทิฏฐิเหล่านั้นแล้วมาโต้เถียงกัน ดอกบัวที่มีก้านมีหนามเกิดในนํ้า แต่ไม่ติดอยู่กับนํ้าและตม ฉันใด มุนีผู้กล่าวธรรมสงบ ไม่ยึดติดอะไรก็เป็นผู้ไม่ติดอยู่ในกามและในโลก ฉันนั้น[๘๕๓] มุนีผู้บรรลุถึงวิชชา ทิฏฐิพัดพาไปไม่ได้ ย่อมไม่ถึงความถือตัวด้วยความรู้ มุนีนั้นเป็นผู้ไม่มีตัณหา เป็นผู้ที่กรรมและสุตะชักนำไปไม่ได้ เป็นผู้ที่ใคร ๆ นำเข้าไปในนิเวศน์ไม่ได้

[๘๕๔] กิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งหลายย่อมไม่มีแก่มุนีผู้คลายสัญญาได้แล้ว โมหะย่อมไม่มีแก่มุนีผู้หลุดพ้นแล้วด้วยปัญญาชนเหล่าใดยังยึดถือสัญญาและทิฏฐิอยู่ ชนเหล่านั้นย่อมเที่ยวกระทบกระทั่งกันอยู่ในโลก

๑๐. ปุราเภทสูตร

ว่าด้วยก่อนที่ร่างกายจะแตกทำลายไป

{๔๑๗} [๘๕๕] (พระพุทธเนรมิตทูลถามว่า)

บุคคลผู้มีทัสสนะอย่างไร มีศีลอย่างไร บัณฑิตจึงเรียกว่าผู้สงบนิ่งแล้ว ข้าแต่พระโคดม พระองค์ถูกถามถึงนรชนผู้สูงสุดแล้ว ได้โปรดตรัสบอกนรชนผู้สูงสุดนั้น แก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด[๘๕๖] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

ผู้ใดก่อนที่ร่างกายจะแตกทำลายไป เป็นผู้ปราศจากตัณหาไม่อาศัยส่วนเบื้องต้น(คืออดีต) ใคร ๆ ก็กำหนดไม่ได้ในส่วนท่ามกลาง(คือปัจจุบัน) ผู้นั้นไม่มีความมุ่งหวังข้างหน้า (คืออนาคต) ผู้นั้นเราเรียกว่าผู้สงบนิ่งแล้ว[๘๕๗] ผู้ใดเป็นผู้ไม่มักโกรธ ไม่สะดุ้ง ไม่โอ้อวด ไม่มีความรำคาญ พูดด้วยปัญญา ไม่ฟุ้งซ่าน ผู้นั้นแลเป็นมุนี ผู้สำรวมวาจา เราเรียกว่าผู้สงบนิ่งแล้ว

[๘๕๘] ผู้ใดไม่มีเครื่องเหนี่ยวรั้ง(ตัณหา)ในสิ่งที่ยังไม่มาถึง ไม่เศร้าโศกถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว เห็นวิเวกในผัสสะทั้งหลายอันใคร ๆ ชักนำไปในทิฏฐิทั้งหลายไม่ได้ ผู้นั้นเราเรียกว่าผู้สงบนิ่งแล้ว[๘๕๙] ผู้ใดเป็นผู้หลีกเร้น ไม่หลอกลวง ไม่ทะเยอทะยาน ไม่ตระหนี่ ไม่คะนอง ไม่เป็นที่น่ารังเกียจ ไม่ประกอบการส่อเสียด ผู้นั้นเราเรียกว่าผู้สงบนิ่งแล้ว