วีริยารัมภญาณนิทเทส เล่ม ๓๑

มิใช่ธรรมเครื่องขัดเกลา ญาณเป็นธรรมเครื่องขัดเกลา อรติมิใช่ธรรมเครื่องขัดเกลา ปราโมทย์เป็นธรรมเครื่องขัดเกลา นิวรณ์มิใช่ธรรมเครื่องขัดเกลา ปฐมฌานเป็นธรรมเครื่องขัดเกลา ... กิเลสทั้งปวงมิใช่ธรรมเครื่องขัดเกลา อรหัตตมรรคเป็นธรรมเครื่องขัดเกลา

ชื่อว่าญาณเพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญาเพราะอรรถว่ารู้ชัดเพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า “ปัญญาในความสิ้นไปแห่งกิเลสอันหนาเป็นสภาพต่าง ๆ เป็นสภาพเดียว และเดชชื่อว่าสัลเลขัฏฐญาณ”

จบ สัลเลขัฏฐญาณนิทเทสที่ ๓๗

๓๘. วิริยารัมภญาณนิทเทส

แสดงญาณความรู้ในการปรารภความเพียร

{๒๓๗} [๒๓๗] ปัญญาในความประคองไว้ซึ่งจิตอันไม่หดหู่และจิตที่ส่งไป ชื่อว่าวิริยารัมภญาณอย่างไร

ปัญญาในความประคองไว้ซึ่งจิตอันไม่หดหู่และจิตที่ส่งไปเพื่อจะยังบาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดมิให้เกิดขึ้น ... เพื่อละบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว ... เพื่อยังกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น ... เพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน .... เพื่อความเจริญยิ่ง เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญยิ่ง เพื่อความบริบูรณ์แห่งกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว แต่ละอย่างชื่อว่าวริยารัมภญาณ{๒๓๘} [๒๓๘] ปัญญาในความประคองไว้ซึ่งจิตอันไม่หดหู่และจิตที่ส่งไปเพื่อยังกามฉันทะที่ยังไม่เกิดมิให้เกิดขึ้น ... เพื่อละกามฉันทะที่เกิดขึ้นแล้ว ... เพื่อยังเนกขัมมะที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น ... เพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน ... เพื่อความบริบูรณ์แห่งเนกขัมมะที่เกิดขึ้นแล้ว ... เพื่อยัง

กิเลสทั้งปวงที่ยังไม่เกิดมิให้เกิดขึ้น ... เพื่อละกิเลสทั้งปวงที่เกิดขึ้นแล้ว ... เพื่อยังอรหัตตมรรคที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น ... เพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่เลอะเลือน เพื่อความเจริญยิ่ง เพื่อความไพบูลย์ เพื่อความเจริญ เพื่อความบริบูรณ์แห่งอรหัตตมรรคที่เกิดขึ้นแล้ว แต่ละอย่างชื่อว่าวิริยารัมภญาณชื่อว่าญาณเพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญาเพราะอรรถว่ารู้ชัดเพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า “ปัญญาในความประคองไว้ซึ่งจิตอันไม่หดหู่และจิตที่ส่งไป ชื่อว่าวิริยารัมภญาณ”

จบ วิริยารัมภญาณนิทเทสที่ ๓๘

๓๙. อัตถสันทัสสนญาณนิทเทส

แสดงญาณความรู้ในการเห็นชัดซึ่งอรรถแห่งธรรม

{๒๓๙} [๒๓๙] ปัญญาในการประกาศธรรมต่าง ๆ ชื่อว่าอัตถสันทัสสนญาณ อย่างไร

คำว่า ธรรมต่าง ๆ ได้แก่ ขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘ กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากตธรรม กามาวจรธรรม รูปาวจรธรรม อรูปาวจรธรรม โลกุตตรธรรม

{๒๔๐} [๒๔๐] คำว่า การประกาศ ความว่า ปัญญาย่อมประกาศรูปโดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ประกาศเวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณ ... จักขุ ... ชราและมรณะโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นทุกข์ เป็นอนัตตา{๒๔๑} [๒๔๑] คำว่า ในการเห็นชัดซึ่งอรรถแห่งธรรม ความว่า พระโยคาวจรเมื่อละกามฉันทะได้ ย่อมเห็นชัดซึ่งอรรถแห่งเนกขัมมะ เมื่อละ