๖. คติกถา เล่ม ๓๑

๖. คติกถา

ว่าด้วยภูมิเป็นที่ไป

{๕๑๗} [๕๑๗] ในปฏิสนธิขณะอันสัมปยุตด้วยญาณ คติสมบัติย่อมมีอุปบัติ เพราะปัจจัยแห่งเหตุเท่าไร กษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล เทวดาชั้นกามาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุเท่าไร ในปฏิสนธิขณะอันสัมปยุตด้วยญาณ เทวดาชั้นรูปาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุเท่าไร เทวดาชั้นอรูปาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุเท่าไรในปฏิสนธิขณะอันสัมปยุตด้วยญาณ คติสมบัติย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๘ ประการ กษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล เทวดาชั้นกามาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๘ ประการ เทวดาชั้นรูปาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๘ ประการ เทวดาชั้นอรูปาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๘ ประการ{๕๑๘} [๕๑๘] ในปฏิสนธิขณะอันสัมปยุตด้วยญาณ คติสมบัติย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๘ ประการ อะไรบ้าง

ในชวนขณะแห่งกุศลกรรม เหตุ ๓ ประการฝ่ายกุศลเป็นสหชาตปัจจัย (เกิดร่วมกัน) แห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึง

กล่าวว่า ‘สังขารมีเพราะกุศลมูลเป็นปัจจัยบ้าง’ ในขณะความพอใจ เหตุ ๒ ประการฝ่ายอกุศลเป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ‘สังขารมีเพราะอกุศลมูลเป็นปัจจัยบ้าง’ ในขณะปฏิสนธิ เหตุ ๓ ประการฝ่ายอัพยากฤต เป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่ เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ‘วิญญาณมีเพราะนามรูปเป็นปัจจัยบ้าง นามรูปมีเพราะวิญญาณเป็นปัจจัยบ้าง’ในขณะปฏิสนธิ เบญจขันธ์เป็นสหชาตปัจจัย เป็นอัญญมัญญปัจจัย เป็นนิสสยปัจจัย เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ มหาภูตรูป ๔ เป็นสหชาตปัจจัย เป็นอัญญมัญญปัจจัย เป็นนิสสยปัจจัย ในขณะปฏิสนธิเครื่องปรุงชีวิต ๓ ประการ เป็นสหชาตปัจจัย เป็นอัญญมัญญปัจจัย เป็น

นิสสยปัจจัย เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ นามและรูปเป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ ธรรม ๑๔ ประการนี้เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ อรูปขันธ์ ๔ เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ อินทรีย์ ๕ เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ เหตุ ๓ ประการเป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ นามและวิญญาณเป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ ธรรม ๑๔ ประการนี้เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิธรรม ๒๘ ประการ นี้เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในปฏิสนธิขณะอันเป็นสัมปยุตตญาณ คติสมบัติย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่ง เหตุ ๘ ประการนี้{๕๑๙} [๕๑๙] ในปฏิสนธิขณะอันสัมปยุตด้วยญาณ กษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล เทวดาชั้นกามาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๘ ประการ อะไรบ้าง

ในชวนขณะแห่งกุศลกรรม เหตุ ๓ ประการฝ่ายกุศลเป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ‘สังขารมีเพราะกุศลมูลเป็นปัจจัยบ้าง’ ในขณะความพอใจ เหตุ ๒ ประการฝ่ายอกุศลเป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ‘สังขารมีเพราะอกุศลมูลเป็นปัจจัยบ้าง’ ในขณะปฏิสนธิ เหตุ ๓ ประการฝ่ายอัพยากฤตเป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะ

เหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ‘วิญญาณมีเพราะนามรูปเป็นปัจจัยบ้าง นามรูปมีเพราะวิญญาณเป็นปัจจัยบ้าง’

ในขณะปฏิสนธิ เบญจขันธ์เป็นสหชาตปัจจัย เป็นอัญญมัญญปัจจัย เป็นนิสสยปัจจัย เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ มหาภูตรูป ๔ เป็นสหชาตปัจจัย เป็นอัญญมัญญปัจจัย เป็นนิสสยปัจจัย ในขณะปฏิสนธิเครื่องปรุงชีวิต ๓ ประการเป็นสหชาตปัจจัย เป็นอัญญมัญญปัจจัย เป็นนิสสยปัจจัย เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ นามและรูปเป็นสหชาตปัจจัย เป็นอัญญมัญญปัจจัย เป็นนิสสยปัจจัย เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ ธรรม ๑๔ ประการนี้เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ อรูปขันธ์ ๔ เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ อินทรีย์ ๕ เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย

ในขณะปฏิสนธิ เหตุ ๓ ประการเป็น สหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธินามและวิญญาณเป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิธรรม ๑๔ ประการนี้เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ ธรรม ๒๘ ประการนี้เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในกรรมอันสัมปยุตด้วยญาณ กษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล เทวดาชั้นกามาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๘ ประการนี้{๕๒๐} [๕๒๐] เทวดาชั้นรูปาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๘ ประการอะไรบ้าง

ในชวนขณะแห่งกุศลกรรม เหตุ ๓ ประการฝ่ายกุศล ... เทวดาชั้นรูปาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๘ ประการนี้

เทวดาชั้นอรูปาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๘ ประการอะไรบ้าง

ในชวนขณะแห่งกุศลกรรม เหตุ ๓ ประการฝ่ายกุศลเป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ‘สังขารมีเพราะกุศลมูลเป็นปัจจัยบ้าง’ ในขณะความพอใจ เหตุ ๒ ประการฝ่ายอกุศลเป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ‘สังขารมีเพราะอกุศลมูลเป็นปัจจัยบ้าง’ ในขณะปฏิสนธิ เหตุ ๓ ประการฝ่ายอัพยากฤตเป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ‘วิญญาณมีเพราะนามรูปเป็นปัจจัยบ้าง นามรูปมีเพราะวิญญาณเป็นปัจจัยบ้าง’ในขณะปฏิสนธิ อรูปขันธ์ ๔ เป็นสหชาตปัจจัย เป็นอัญญมัญญปัจจัย เป็นนิสสยปัจจัย เป็นสัมปยุตตปัจจัย

ในขณะปฏิสนธิ อินทรีย์ ๕ เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ เหตุ ๓ ประการเป็นสหชาตปัจจัย เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ นามและวิญญาณเป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ ธรรม ๑๔ ประการนี้เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย เทวดาชั้นอรูปาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๘ ประการนี้{๕๒๑} [๕๒๑] ในปฏิสนธิขณะอันไม่ประกอบด้วยญาณ คติสมบัติย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุเท่าไร กษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล เทวดาชั้นกามาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุเท่าไร

ในปฏิสนธิขณะอันไม่ประกอบด้วยญาณ คติสมบัติย่อมมีอุบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๖ ประการ กษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล เทวดาชั้นกามาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๖ ประการ

{๕๒๒} [๕๒๒] ในปฏิสนธิขณะอันไม่ประกอบด้วยญาณ คติสมบัติย่อมมีอุบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๖ ประการอะไรบ้าง

ในชวนขณะแห่งกุศลกรรม เหตุ ๒ ประการฝ่ายกุศลเป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ‘สังขารมีเพราะกุศลมูลเป็นปัจจัยบ้าง’ ในขณะความพอใจ เหตุ ๒ ประการฝาย อกุศลเป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ‘สังขารมีเพราะอกุศลมูลเป็นปัจจัยบ้าง’ ในขณะปฏิสนธิ เหตุ ๓ ประการ ฝ่ายอัพยากฤตเป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ‘วิญญาณมีเพราะนามรูปเป็นปัจจัยบ้าง นามรูปมีเพราะวิญญาณเป็นปัจจัยบ้าง’

ในขณะปฏิสนธิ เบญจขันธ์เป็นสหชาตปัจจัย เป็นอัญญมัญญปัจจัย เป็นนิสสยปัจจัย เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ มหาภูตรูป ๔ เป็นสหชาตปัจจัย เป็นอัญญมัญญปัจจัย เป็นนิสสยปัจจัย ในขณะปฏิสนธิเครื่องปรุงชีวิต ๓ ประการเป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ นามและรูปเป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ ธรรม ๑๔ ประการนี้เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ อรูปขันธ์ ๔ เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ อินทรีย์ ๔ เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ เหตุ ๒ ประการเป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ นามและวิญญาณเป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ ธรรม ๑๒ ประการนี้เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นสัมปยุตตปัจจัย ในขณะปฏิสนธิ ธรรม ๒๖ ประการนี้เป็นสหชาตปัจจัย ... เป็นวิปปยุตตปัจจัย ในปฏิสนธิขณะอันไม่ประกอบด้วยญาณ คติสมบัติย่อมมีอุบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๖ ประการนี้

ในปฏิสนธิขณะอันไม่ประกอบด้วยญาณ กษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล เทวดาชั้นกามาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๖ ประการ อะไรบ้าง

ในชวนขณะแห่งกุศลกรรม เหตุ ๒ ประการฝ่ายกุศลเป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ‘สังขารมีเพราะกุศลมูลเป็นปัจจัยบ้าง’ ในขณะความพอใจ เหตุ ๒ ประการฝ่ายอกุศล เป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าว ว่า ‘สังขารมีเพราะอกุศลมูลเป็นปัจจัยบ้าง’ ในขณะปฏิสนธิ เหตุ ๓ ประการ ฝ่ายอัพยากฤตเป็นสหชาตปัจจัยแห่งเจตนาที่เกิดในขณะนั้น เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ‘วิญญาณมีเพราะนามรูปเป็นปัจจัยบ้าง นามรูปมีเพราะวิญญาณเป็นปัจจัยบ้าง’ ในปฏิสนธิขณะอันไม่ประกอบด้วยญาณ กษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล เทวดาชั้นกามาวจรย่อมมีอุปบัติเพราะปัจจัยแห่งเหตุ ๖ ประการนี้

จบ คติกถา

๗. กัมมกถา

ว่าด้วยเรื่องกรรม

{๕๒๓} [๕๒๓] กรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งกรรมได้มีแล้ว กรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งกรรมไม่ได้มีแล้ว กรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งกรรมมีอยู่ กรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งกรรมไม่มี กรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งกรรมจักมี กรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งกรรมจักไม่มี (๑-๖)กรรมมีอยู่ วิบากแห่งกรรมมีอยู่ กรรมมีอยู่ วิบากแห่งกรรมไม่มี กรรมมีอยู่ วิบากแห่งกรรมจักมี กรรมมีอยู่ วิบากแห่งกรรมจักไม่มี (๔-๑๐)

กรรมจักมี วิบากแห่งกรรมจักมี กรรมจักมี วิบากแห่งกรรมจักไม่มี (๑๑-๑๒)

กุศลกรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งกุศลกรรมได้มีแล้ว กุศลกรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งกุศลกรรมไม่ได้มีแล้ว กุศลกรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งกุศลกรรมมีอยู่ กุศลกรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งกรรมไม่มี กุศลกรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งกุศลกรรมจักมี กุศลกรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งกุศลกรรมจักไม่มีกุศลกรรมมีอยู่ วิบากแห่งกุศลกรรมมีอยู่ กุศลกรรมมีอยู่ วิบากแห่งกุศลกรรมไม่มี กุศลกรรมมีอยู่ วิบากแห่งกุศลกรรมจักมี กุศลกรรมมีอยู่ วิบากแห่งกุศลกรรมจักไม่มี

กุศลกรรมจักมี วิบากแห่งกุศลกรรมจักมี กุศลกรรมจักมี วิบากแห่งกุศลกรรมจักไม่มี

อกุศลกรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งอกุศลกรรมไม่ได้มีแล้ว อกุศลกรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งอกุศลกรรมมีอยู่ อกุศลกรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งอกุศลกรรมไม่มี อกุศลกรรมได้มีแล้ว วิบากแห่งอกุศลกรรมจักมี อกุศลกรรมได้