arnon.worldSign in

พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน

เหตุทุกอัชฌัตตัตติกะ เล่ม ๔๔

Text layerBuddha’s wordsItems ๘๑๒–๘๔๑ (Royal Thai)4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ เหตุทุกอัชฌัตตัตติกะ (Royal Thai Volume 44 · Mahachula Volume 44 · Mahamakut Volume 90 · Chaloem Phrakiat Volume 44)

The Mahamakut edition prints the commentary in the same volumes as the canon, so this text includes commentary.

ไทย (มหามกุฏฯ), vol. 90, pp. 264–274

Page 264

เหตุทุกอัชฌัตตติกะ

(๑. เหตุทุกะ ๒๐. อัชฌัตตติกะ)

อัชฌัตตบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๘๑๒] ๑. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.

๔. อัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.

๗. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่เป็นเหตุ และอัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ.

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๘๑๓] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปากปัจจัยมี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

Page 265

ปัจจนียนัย

๑. นเหตุปัจจัย

[๘๑๔] ๑. อัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

๒. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

๒. นอารัมมณปัจจัย

[๘๑๕] ๑. อัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย

๒. อัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย

๓. อัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่เป็นเหตุ และอัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณ-ปัจจัย

๓. นอธิปติปัจจัย

[๘๑๖] อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๘๑๗] ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในนสมนันตร-

Page 266

ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี๓ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี๙ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๘๑๘] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ. . . ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๘๑๙] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ. . . ฯลฯ

สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี

สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

Page 267

อัชฌัตตบทปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๘๒๐] ๑. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตต-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ.

๒. อารัมมณปัจจัย

[๘๒๑] ๑. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตต-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ.

๓. อธิปติปัจจัย

[๘๒๒] ๑. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตต-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓

วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)

๔. อัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตต-ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)

Page 268

๗. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ และอัชฌัตตธรรมที่

ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

มีอย่างเดียว คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-

๘-๙)

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๘๒๓] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในปุเรชาตปัจจัยมี ๓ วาระ ในปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓ วาระในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในอัตถิ-ปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

ปัจจนียนัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะ

[๘๒๔] ๑. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตต-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย ฯลฯ

Page 269

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๘๒๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๘๒๖] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๘๒๗] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม-

นัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.

พหิทธาบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๘๒๘] ๑. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยพหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

Page 270

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๘๒๙] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ฯลฯ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัยมี ๙ วาระ.

ปัจจนียนัย

๑. นเหตุปัจจัย.

[๘๓๐] ๑. พหิทธาธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยพหิทธาธรรมที่

ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

๒. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยพหิทธาธรรมที่

ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียนัย

[๘๓๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ

ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในนสมนันตร-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี๓ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัยมี ๙ วาระ ในนอาหารปัจจัย ที่ ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.

Page 271

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๘๓๒] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจนียานุโลม

[๘๓๓] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ... ฯลฯ

สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี

สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

พหิทธาบทปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๘๓๔] ๑. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่พหิทธา-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.

๒. อารัมมณปัจจัย

[๘๓๕] ๑. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่พหิทธา-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ.

Page 272

๓. อธิปติปัจจัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะ

[๘๓๖] ๑. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่พหิทธา-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓

วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)

๔. พหิทธาธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่พหิทธา-

ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)

๗. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ และพหิทธาธรรมที่ไม่ใช่

เหตุ เป็นปัจจัยแก่พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

มีอย่างเดียว คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๘๓๗] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาเสวนปัจจัยมี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

Page 273

ปัจจนียนัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะ

[๘๓๘] ๑. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่พหิทธา-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัยฯลฯ

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๘๓๙] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๘๔๐] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

ปัจจอนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๘๔๑] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม-นัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.

อัชฌัตตพหิทธาบทย่อมไม่ได้ในทุกะนี้.

เหตุทุกอัชฌัตตติกะ จบ

Page 274

เหตุทุกอัชฌัตตารัมมณติกะ

(๑. เหตุทุกะ ๒๑. อัชฌัตตารัมมณติกะ)

อัชฌัตตารัมมณบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๘๔๒] ๑. อัชฌัตตารัมมณธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัชฌัตตา-รัมมณธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่๑-๒-๓)

๔. อัชฌัตตารัมมณธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัชฌัตตา-

รัมมณธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่๔-๕-๖)

๗. อัชฌัตตารัมมณธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัชฌัตตา-

รัมมณธรรมที่เป็นเหตุ และอัชฌัตตารัมมณธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๘๔๓] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

End of เหตุทุกอัชฌัตตัตติกะ