๑. ภูตเถรคาถา เล่ม ๒๖

ยทา ทุกฺขํ ชรามรณนฺติ ปณฺฑิโต

อวิทฺทสู ยตฺถ สิตา ปุถุชฺชนา

ทุกฺขํ ปริญฺญาย สโตว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ.

เมื่อใด บัณฑิตกำหนดรู้ทุกข์ว่า

ชราและมรณะเป็นทุกข์ที่ปุถุชนทั้งหลาย

ผู้ติดอยู่ในเบญจขันธ์ไม่รู้แจ้ง

เป็นผู้มีสติ เข้าฌานอยู่

เมื่อนั้น ย่อมไม่ได้ความยินดีที่ประเสริฐยิ่งกว่า

ความยินดีในวิปัสสนา มรรคและผลนั้น

ยทา ทุกฺขสฺสาวหนึ วิสตฺติกํ

ปปญฺจสงฺฆาฏทุกฺขาธิวาหินึ

ตณฺหํ ปหนฺตฺวาน สโตว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ.

เมื่อใด บัณฑิตละตัณหาที่ซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ

อันนำทุกข์มาให้

นำทุกข์อันเกิดเพราะความต่อเนื่องแห่งปปัญจธรรม

มีสติ เข้าฌานอยู่

เมื่อนั้น ย่อมไม่ได้ความยินดีที่ประเสริฐ

ยิ่งกว่าความยินดีวิปัสสนา มรรค และผลนั้น

ยทา สิวํ เทฺวจตุรงฺคคามินํ

มคฺคุตฺตมํ สพฺพกิเลสโสธนํ

ปญฺญาย ผุสิตฺวา (๑) สโตว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ.

เมื่อใด บัณฑิตสัมผัสทางอันสูงสุด ปลอดโปร่ง

ที่ให้ลุถึงมรรคมีองค์ ๘ เป็นที่ชำระกิเลสได้หมด

ด้วยปัญญา มีสติ เข้าฌานอยู่

เมื่อนั้น ย่อมไม่ได้ความยินดีที่ประเสริฐ

ยิ่งกว่าความยินดีในวิปัสสนามรรคและผลนั้น

ยทา อโสกํ วิรชํ อสงฺขตํ

สนฺตํ ปทํ สพฺพกิเลสโสธนํ

ภาเวติ สญฺโญชนพนฺธนจฺฉิทํ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ.

เมื่อใด บัณฑิตเจริญสันตบท ซึ่งไม่มีความเศร้าโศก

ปราศจากกิเลสดุจธุลี อันปัจจัยปรุงแต่งไม่ได้

เป็นที่ชำระกิเลสได้หมด ตัดกิเลสเครื่องผูกพันคือสังโยชน์

เมื่อนั้น ย่อมไม่ได้ความยินดีที่ประเสริฐ

ยิ่งกว่าความยินดีในวิปัสสนา มรรค และผลนั้น

ยทา นเภ คชฺชติ เมฆทุนฺทุภิ

ธารากุลา วิหงฺคปเถ (๑) สมนฺตโต

ภิกฺขุ จ ปพฺภารคโตว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ.

เมื่อใด กลองคือเมฆพรั่งพรูไปด้วยสายฝน

คำรามอยู่ในท้องฟ้า ซึ่งเป็นทางไปของฝูงนกโดยรอบ

และภิกษุผู้อยู่ประจำเงื้อมภูเขา ยังเข้าฌานอยู่

เมื่อนั้น ก็ย่อมไม่ได้ความยินดีที่ประเสริฐ

ยิ่งกว่าความยินดีในฌานนั้น

ยทา นทีนํ กุสุมากุลานํ

วิจิตฺตวาเนยฺยวฏํสกานํ

ตีเร นิสินฺโน สุมโนว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ.

เมื่อใด บัณฑิตมีจิตเบิกบาน นั่งเข้าฌานอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำทั้งหลาย

ซึ่งดารดาษไปด้วยดอกโกสุม มีดอกไม้ป่าเป็นช่อสวยงาม

เมื่อนั้น ย่อมไม่ได้ความยินดีที่ประเสริฐ

ยิ่งกว่าความยินดีในฌานนั้น

ยทา นิสีเถ (๑) รหิตมฺหิ กานเน

เทเว คฬนฺตมฺหิ นทนฺติ ทาฐิโน

ภิกฺขุ จ ปพฺภารคโตว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ.

เมื่อใด มีฝนฟ้าร้องในเวลากลางคืน

ฝูงสัตว์ที่มีเขี้ยวงาก็พากันยินดีในป่าใหญ่ที่สงัด

และภิกษุผู้อยู่ประจำเงื้อมภูเขา เข้าฌานอยู่

เมื่อนั้น ก็ย่อมไม่ได้ความยินดีที่ประเสริฐ

ยิ่งกว่าความยินดีในฌานนั้น

ยทา วิตกฺเก อุปรุนฺธิยตฺตโน

นคนฺตเร นควิวรํ สมสฺสิโต

วีตทฺทโร วีตขิโลว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ.

เมื่อใด ภิกษุกำจัดวิตกทั้งหลายของตนได้

เข้าถ้ำภายในภูเขา ปราศจากความกระวนกระวายใจ

ปราศจากกิเลสที่ตรึงใจโดยสิ้นเชิง เข้าฌานอยู่

เมื่อนั้น ย่อมไม่ได้ความยินดีที่ประเสริฐ

ยิ่งกว่าความยินดีในฌานนั้น

ยทา สุขี มลขิลโสกนาสโน

นิรคฺคโฬ นิพฺพนโถ วิสลฺโล

สพฺพาสเว พฺยนฺติกโตว ฌายติ

ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทตีติ.

ภูโต เถโร. นวกนิปาโต นิฏฺฐิโต.

เมื่อใด ภิกษุมีความสุข

กำจัดกิเลสที่เป็นมลทินที่ตรึงใจและความโศกได้

ไม่มีกลอนประตูคืออวิชชา ไม่มีป่าคือตัณหา

ปราศจากลูกศรคือกิเลส

ทั้งทำอาสวะให้สิ้นไปได้หมด เข้าฌานอยู่

เมื่อนั้น ย่อมไม่ได้ความยินดีที่ประเสริฐ

ยิ่งกว่าความยินดีในฌานนั้น

นวกนิบาต จบ

รวมเรื่องพระเถระที่มีในนิบาตนี้ คือ

๑. พระภูตเถระที่เห็นธรรมโดยถ่องแท้

เป็นดุจนอแรดรูปเดียว

และในนวกนิบาต มี ๙ คาถา ฉะนี้แล