๑. สีลวเถรคาถา เล่ม ๒๖

๑๒. ทวาทสกนิบาต

๑. สีลวเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระสีลวเถระ

นัยว่า ท่านสีลวเถระ (เมื่อแสดงธรรมแก่เหล่าราชบุรุษที่พระเจ้าอชาตศัตรูทรงส่งมาเพื่อจะฆ่า) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๑๒ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๗๘}[๖๐๘] กุลบุตรผู้ต้องการประโยชน์ในโลกนี้พึงศึกษาศีลให้ดี เพราะว่าศีลที่บุคคลศึกษาดีแล้ว สั่งสมดีแล้วย่อมน้อมนำ สมบัติทั้งปวงเข้ามาให้แก่กุลบุตรนั้น[๖๐๙] ผู้มีปัญญาเมื่อปรารถนาความสุข ๓ ประการ คือ ความสรรเสริญ ๑ การได้ความปลื้มใจ ๑ ความบันเทิงในสวรรค์เมื่อละไปแล้ว ๑ พึงรักษาศีล[๖๑๐] ด้วยว่าผู้มีศีล มีความสำรวมย่อมได้มิตรมาก ส่วนผู้ทุศีล ประพฤติแต่บาปกรรมย่อมแตกจากมิตร

[๖๑๑] คนที่ทุศีลย่อมได้รับการติเตียนและความเสียชื่อเสียง ส่วนคนที่มีศีลย่อมได้รับการยกย่อง เกียรติคุณ และ ความสรรเสริญทุกเมื่อ[๖๑๒] ศีลเป็นเบื้องต้น เป็นที่ตั้ง เป็นบ่อเกิดแห่งคุณความดีทั้งหลาย และเป็นประธานแห่งธรรมทั้งปวง เพราะฉะนั้น พึงชำระศีลให้บริสุทธิ์

[๖๑๓] สังวรศีลเป็นเครื่องกั้นความทุจริต ทำจิตให้ร่าเริง เป็นท่าที่หยั่งลงสู่มหาสมุทรคือพระนิพพานของพระพุทธเจ้า ทุกพระองค์ เพราะฉะนั้น พึงชำระศีลให้บริสุทธิ์[๖๑๔] ศีลเป็นกำลังหาสิ่งเปรียบมิได้ เป็นอาวุธอย่างสูงสุด เป็นอาภรณ์อันประเสริฐ เป็นเกราะอันน่าอัศจรรย์

[๖๑๕] ศีลเป็นสะพานที่มีกำลังมาก เป็นกลิ่นหอมชั้นเยี่ยม เป็นเครื่องลูบไล้อันประเสริฐ ซึ่งเป็นเหตุให้บุคคลผู้สมบูรณ์ ด้วยศีลหอมฟุ้งไปทั่วทุกทิศ[๖๑๖] ศีลเป็นข้าวห่อชั้นยอด เป็นเสบียงเดินทางชั้นเยี่ยม เป็นพาหนะอันประเสริฐยิ่งนัก ซึ่งพาไปได้ทั่วทุกทิศ

[๖๑๗] คนพาลผู้มีจิตไม่ตั้งมั่นในศีล ย่อมได้รับการนินทาในเวลาที่มีชีวิตอยู่ในโลกนี้ เมื่อตายไปแล้วย่อมได้รับทุกขโทมนัสในอบายภูมิ ย่อมได้รับทุกขโทมนัสในที่ทั่วไป[๖๑๘] ธีรชนผู้มีจิตตั้งมั่นด้วยดีในศีล ย่อมได้รับการสรรเสริญ ในเวลาที่มีชีวิตอยู่ในโลกนี้ เมื่อตายไปแล้วก็ได้รับความสุขโสมนัสไปสวรรค์ ย่อมรื่นเริงใจในที่ทุกสถาน[๖๑๙] ในโลกนี้ ศีลเท่านั้นจัดเป็นยอด ส่วนผู้มีปัญญาจัดเป็นผู้สูงสุด ชัยชนะต่อปฏิปักษ์ในมนุษยโลกและเทวโลก ย่อมมีได้เพราะศีลและปัญญา

๒. สุนีตเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระสุนีตเถระ

นัยว่า ท่านพระสุนีตเถระ (เมื่อเปิดเผยเรื่องทั้งหมดแก่เหล่าภิกษุที่ถามถึงชาติตระกูล วิธีที่บวช และการบรรลุธรรม) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๑๒ คาถา อย่างนี้ว่า{๓๗๙}[๖๒๐] กระผมเกิดมาในตระกูลที่ต่ำ เป็นคนยากจน มีเครื่องบริโภคน้อย งานของกระผมเป็นงานที่ต่ำ กระผมเป็นคนเทดอกไม้แห้ง[๖๒๑] กระผมถูกคนทั่วไปรังเกียจ ดูหมิ่น และข่มขี่ กระผม ถ่อมตนไหว้คนเป็นอันมาก

[๖๒๒] ครั้งนั้น กระผมได้พบพระพุทธเจ้าผู้เป็นมหาวีรบุรุษ ห้อมล้อมด้วยพระภิกษุสงฆ์เสด็จเข้าไปสู่พระนครราชคฤห์ ของชาวมคธเพื่อบิณฑบาต[๖๒๓] กระผมจึงวางกระเช้าลงแล้วเข้าไปถวายบังคม พระองค์ผู้ทรงเป็นอุดมบุรุษได้ประทับยืนอยู่เพื่ออนุเคราะห์กระผม

[๖๒๔] ครั้งนั้น กระผมได้ถวายบังคมพระยุคลบาทของพระศาสดาแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วจึงทูลขอบรรพชากะพระองค์ผู้สูงสุดกว่าสรรพสัตว์[๖๒๕] ลำดับนั้น พระศาสดาผู้ทรงมีพระกรุณา ผู้ทรงอนุเคราะห์ สัตว์โลกทั้งปวงได้ตรัสกะกระผมว่า ‘จงเป็นภิกษุมาเถิด, พระดำรัสนั้นถือว่าเป็นอุปสมบทกรรมของกระผม