๒. สุนีตเถรคาถา เล่ม ๒๖

๒. สุนีตเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระสุนีตเถระ

นัยว่า ท่านพระสุนีตเถระ (เมื่อเปิดเผยเรื่องทั้งหมดแก่เหล่าภิกษุที่ถามถึงชาติตระกูล วิธีที่บวช และการบรรลุธรรม) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๑๒ คาถา อย่างนี้ว่า{๓๗๙}[๖๒๐] กระผมเกิดมาในตระกูลที่ต่ำ เป็นคนยากจน มีเครื่องบริโภคน้อย งานของกระผมเป็นงานที่ต่ำ กระผมเป็นคนเทดอกไม้แห้ง[๖๒๑] กระผมถูกคนทั่วไปรังเกียจ ดูหมิ่น และข่มขี่ กระผม ถ่อมตนไหว้คนเป็นอันมาก

[๖๒๒] ครั้งนั้น กระผมได้พบพระพุทธเจ้าผู้เป็นมหาวีรบุรุษ ห้อมล้อมด้วยพระภิกษุสงฆ์เสด็จเข้าไปสู่พระนครราชคฤห์ ของชาวมคธเพื่อบิณฑบาต[๖๒๓] กระผมจึงวางกระเช้าลงแล้วเข้าไปถวายบังคม พระองค์ผู้ทรงเป็นอุดมบุรุษได้ประทับยืนอยู่เพื่ออนุเคราะห์กระผม

[๖๒๔] ครั้งนั้น กระผมได้ถวายบังคมพระยุคลบาทของพระศาสดาแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วจึงทูลขอบรรพชากะพระองค์ผู้สูงสุดกว่าสรรพสัตว์[๖๒๕] ลำดับนั้น พระศาสดาผู้ทรงมีพระกรุณา ผู้ทรงอนุเคราะห์ สัตว์โลกทั้งปวงได้ตรัสกะกระผมว่า ‘จงเป็นภิกษุมาเถิด, พระดำรัสนั้นถือว่าเป็นอุปสมบทกรรมของกระผม

[๖๒๖] เมื่อกระผมอุปสมบทแล้ว อยู่ในป่าตามลำพัง ไม่เกียจคร้าน ได้ทำตามพระดำรัสของพระศาสดาตามที่พระองค์ผู้ชนะมารได้ทรงสั่งสอนกระผมไว้

[๖๒๗] ในราตรีปฐมยาม กระผมก็ระลึกถึงชาติก่อน ๆ ได้ ในมัชฌิมยาม ก็ทำให้ทิพยจักษุหมดจดได้ ในปัจฉิมยาม กระผมก็ทำลายกองแห่งความมืดคืออวิชชาได้[๖๒๘] ครั้นรุ่งราตรี ดวงอาทิตย์อุทัยขึ้นมา เหล่าเทวดาทั้งอินทร์และพรหมก็พากันมาประนมอัญชลีนมัสการกระผม พร้อมกับกล่าวว่า

[๖๒๙]‘ข้าแต่ท่านผู้เป็นบุรุษอาชาไนย ขอนอบน้อมต่อท่าน ข้าแต่ท่านผู้เป็นอุดมบุรุษ ขอนอบน้อมต่อท่าน ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ท่านผู้มีอาสวะสิ้นแล้ว เป็นทักขิไณยบุคคล,[๖๓๐] ลำดับนั้น พระศาสดาทอดพระเนตรเห็นกระผมห้อมล้อม ด้วยหมู่เทวดาจังทรงแย้มพระโอษฐ์แล้วได้ตรัสเนื้อความ นี้ว่า

[๖๓๑]‘บุคคลชื่อว่าเป็นพราหมณ์เพราะคุณธรรม ๔ ประการ คือ ตบะ ๑ พรหมจรรย์ ๑ สัญญมะ ๑ ทมะ ๑ ท่านผู้รู้กล่าวบุคคลผู้ประกอบด้วยคุณธรรม ๔ ประการมีตบะ เป็นต้นนั้นว่าเป็นพราหมณ์ผู้สูงสุด

จบ ทวาทสกนิบาต

ในทวาทสกนิบาตนี้ พระเถระผู้มีฤทธิ์มาก ๒ รูป คือ พระสีลวเถระและพระสุนีตเถระ ได้ภาษิตคาถาไว้รูปละ ๑๒ คาถา รวมเป็น ๒๔ คาถา ฉะนี้แล

๑๓. เตรสกนิบาต

๑. โสณโกฬิวิสเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระโสณโกฬิวิสเถระ

นัยว่า ท่านพระโสณโกฬิวิสเถระ (ครั้นบรรลุอรหัตตผลแล้วพิจารณา ดูข้อปฏิบัติของตน) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๑๓ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๘๐}[๖๓๒] ผู้ใดเคยเป็นคฤหบดีผู้ยิ่งใหญ่ เป็นข้าราชบริพารของพระเจ้าแผ่นดินแคว้นมคธ มาวันนี้ผู้นั้นซึ่งมีนามว่าโสณะ ได้เป็นผู้ยิ่งใหญ่ในทางธรรม เป็นผู้ถึงฝั่งแห่งทุกข์แล้ว[๖๓๓] ภิกษุพึงตัดสังโยชน์เบื้องตํ่า ๕ พึงละสังโยชน์เบื้องสูง ๕ และพึงเจริญอินทรีย์ ๕ ให้ยิ่งขึ้นไป ภิกษุผู้ล่วงกิเลสอันเป็นเครื่องข้อง ๕ ท่านเรียกว่าผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว