๑๓. สัมมาปริพพาชนิยสูตร เล่ม ๒๕

[๓๖๑] ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระนิโครธกัปปเถระได้เห็นเหตุเบื้องต้นแห่งอุปาทานคือวัฏฏะแล้ว ท่านข้ามพ้นบ่วงมารที่ข้ามได้ยากแล้ว

๑๓. สัมมาปริพพาชนียสูตร

ว่าด้วยการอยู่ในโลกโดยชอบ

{๓๓๑} [๓๖๒] (พระพุทธนิมิตตรัสถามเป็นพระคาถาประพันธ์ว่า)

ข้าพระองค์ขอทูลถามพระมุนีเจ้าผู้ทรงพระปรีชามากทรงข้ามห้วงมหรรณพคือกิเลสพ้นถึงฝั่งได้แล้ว ดับกิเลสได้แล้ว มีพระหฤทัยมั่นคงอยู่ว่า ภิกษุละกามคุณได้แล้วออกจากเรือนมาบวชพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้อย่างไร[๓๖๓] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบเป็นพระคาถาประพันธ์ว่า)

ภิกษุใดถอนการถือมงคล(ภายนอก) การถือลาง ความฝันและการถือลักษณะได้แล้ว เป็นผู้ละมงคลอันเป็นโทษได้เด็ดขาดแล้ว ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้

[๓๖๔] ภิกษุใดขจัดความกำหนัดในกามทั้งหลายทั้งที่เป็นของมนุษย์และของทิพย์ บรรลุอริยสัจธรรม ก้าวล่วงภพ ๓ ได้แล้ว ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้

[๓๖๕] ภิกษุใดละคำส่อเสียด ความโกรธ ความตระหนี่ ความยินดีความยินร้ายได้แล้ว ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้

[๓๖๖] ภิกษุใดละสัตว์และสังขารอันเป็นที่รักและไม่เป็นที่รัก ไม่ยึดมั่น อันตัณหาและทิฏฐิอาศัยไม่ไดัไม่ว่าในภพไหน ๆ

๑๓. สัมมาปริพพาชนียสูตร

หลุดพ้นแล้วจากธรรมเป็นที่ตั้งแห่งสังโยชน์ ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้

[๓๖๗] ภิกษุใดกำจัดฉันทราคะในความยึดถือได้แล้ว ไม่เห็นความเป็นสาระในอุปธิทั้งหลาย เป็นผู้อันตัณหาและทิฏฐิอาศัยไม่ได้ อันใคร ๆ ชักนำไปไม่ได้ ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้[๓๖๘] ภิกษุใดไม่ผิดพลาดทางกาย วาจา ใจ รู้แจ้งธรรมถูกต้องปรารถนาบรรลุนิพพานอยู่ ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้

[๓๖๙] ภิกษุใดเขาไหว้ ก็ไม่ลำพองว่าเขาไหว้เรา แม้เขาด่าว่าก็ไม่โกรธ ได้รับอาหารที่เขาถวาย ก็ไม่มัวเมา ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้

[๓๗๐] ภิกษุใดละโลภะและภพ เว้นจากการฆ่าฟันและกักขังสัตว์อื่น เป็นผู้พ้นจากความสงสัย ถอนลูกศรคือกิเลสได้ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้[๓๗๑] ภิกษุใดรู้แจ้งข้อปฏิบัติอันสมควรแก่ตน รู้แจ้งธรรมตามความเป็นจริง ไม่เบียดเบียนใครในโลก ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้

[๓๗๒] ภิกษุใดไม่มีอนุสัยกิเลสใด ๆ ถอนอกุศลมูลได้แล้วเป็นผู้ไม่หวังอะไร ไม่มีตัณหาอีก ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้

[๓๗๓] ภิกษุใดสิ้นอาสวะแล้ว ละมานะได้แล้ว ล่วงพ้นอารมณ์แห่งราคะได้ทั้งหมด ฝึกตนแล้ว เย็นสนิทแล้ว มีจิตตั้งมั่นแล้ว ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้

[๓๗๔] ภิกษุใดมีศรัทธามั่นคง ได้สดับแล้ว เห็นมรรค ไม่โลดแล่นไปด้วยอำนาจทิฏฐิในสัตว์ทั้งหลายผู้โลดแล่นไปด้วยทิฏฐิ เป็นนักปราชญ์ กำจัดโลภะ โทสะ และปฏิฆะได้แล้ว ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้[๓๗๕] ภิกษุใดชนะกิเลสด้วยอรหัตมรรคอันหมดจดดีแล้ว เปิดหลังคาคือกิเลสได้แล้ว เชี่ยวชาญในธรรมทั้งหลายลุถึง นิพพาน ไม่หวั่นไหว ฉลาดในญาณเป็นที่ดับสังขาร (อริยมรรคญาณ) ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้[๓๗๖] ภิกษุใดล่วงพ้นความถือมั่นในเบญจขันธ์ ทั้งที่เป็นอดีตและอนาคตว่าเป็นเราเป็นของเราได้แล้ว มีปัญญาบริสุทธิ์ ล่วงกาลทั้ง ๓ หลุดพ้นแล้วจากอายตนะทั้งปวง ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้[๓๗๗] ภิกษุผู้รู้บทแห่งสัจจะทั้งหลาย บรรลุธรรม เห็นการละอาสวะทั้งหลายว่าเป็นวิวฏะ (นิพพาน) ไม่ติดข้องอยู่ในภพไหน ๆ เพราะอุปธิทั้งปวงสิ้นไป ภิกษุนั้นพึงอยู่ในโลกโดยชอบได้[๓๗๘] (พระพุทธนิมิตตรัสเป็นพระคาถาประพันธ์ว่า)

ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้อที่พระองค์ตรัสนั้นเป็นอย่างนั้นโดยแท้ ภิกษุใดเป็นอยู่อย่างนี้ ฝึกฝนได้อย่างนี้และก้าวล่วงธรรมเป็นที่ตั้งแห่งสังโยชน์ได้อย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงก้าวล่วงโลกได้โดยชอบ

๑๔. ธัมมิกสูตร

๑๔. ธัมมิกสูตร

ว่าด้วยตรัสโปรดธัมมิกอุบาสกเรื่องลักษณะอุบาสกที่ดี

{๓๓๒} ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ธัมมิกอุบาสกพร้อมด้วยอุบาสกอีก ๕๐๐ คนได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นคาถาประพันธ์ว่า

{๓๓๓} [๓๗๙] ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ผู้ทรงมีพระปัญญาเสมอด้วยแผ่นดิน ข้าพระองค์ขอกราบทูลถามพระองค์ว่า อุบาสกที่ออกบวชเป็นบรรพชิตก็ดี ที่ยังครองเรือนอยู่ก็ดีบรรดาสาวก ๒ พวกนี้ สาวกผู้ทำอย่างไรจึงจะชื่อว่าเป็นอุบาสกที่ดี (คือ ทำประโยชน์ให้สำเร็จได้)[๓๘๐] พระองค์เท่านั้นทรงทราบประจักษ์ซึ่งคดีและความสำเร็จของโลกกับทั้งเทวโลก ไม่มีใครจะเล็งเห็นประโยชน์ได้ละเอียดเท่าพระองค์ บัณฑิตทั้งหลายจึงพากันขนานพระนามพระองค์ว่าเป็นพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ

[๓๘๑] พระองค์ทรงรู้แจ้งเญยยธรรม ทรงอนุเคราะห์เหล่าสัตว์ได้ทรงประกาศพระญาณและธรรมทั้งปวงไว้ ข้าแต่พระโคดมพุทธเจ้าผู้ทรงมีพระจักษุรอบคอบ พระองค์ทรงเปิดหลังคาคือกิเลสได้แล้ว ทรงเป็นผู้บริสุทธิ์รุ่งเรืองอยู่ในโลกทั้งปวง