๙. กปิชาดก เล่ม ๒๗

(ฤๅษีอัฏฐิเสนะถวายพระพรว่า)

{๑๐๒๖} [๑๐๓๙] ผู้มีปัญญาย่อมไม่ออกปากขอเลย ส่วนผู้ที่ฉลาดควรจะรู้ความต้องการได้เอง พระอริยเจ้าทั้งหลายย่อมไม่ออกปากขอ มีแต่ ยืนนิ่งอยู่ด้วยภิกขาจารวัตรเท่านั้นนี่เป็นอาการขอแบบ พระอริยเจ้าทั้งหลาย(พระราชาตรัสว่า)

{๑๐๒๗} [๑๐๔๐] ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ข้าพเจ้าขอถวายโคนมสีแดง ๑,๐๐๐ ตัว พร้อมทั้งโคผู้ ๑,๐๐๐ ตัวแก่พระคุณเจ้า เพราะว่าผู้ที่มีมารยาท ประเสริฐได้ฟังคาถาอันประกอบด้วยธรรมของพระคุณเจ้าแล้ว จะไม่ถวายแก่พระคุณเจ้าผู้มีมารยาทดังพระอริยเจ้าได้อย่างไร

๙. กปิชาดก (๔๐๔)

ว่าด้วยคุณธรรมของผู้บริหารคณะ

(พญาวานรโพธิสัตว์ให้โอวาทแก่ฝูงลิงว่า)

{๑๐๒๘} [๑๐๔๑] คนมีเวรต่อกันอยู่ ณ ที่ใด ผู้ฉลาดไม่พึงอยู่ ณ ที่นั้น เพราะเมื่อ อยู่ในหมู่คนมีเวรต่อกันแม้เพียงคืนเดียวหรือสองคืนก็เป็นทุกข์

{๑๐๒๙} [๑๐๔๒] เมื่อมีผู้คล้อยตาม ผู้เป็นหัวหน้าพึงมีจิตใจเบาได้ง่าย เพราะ เหตุแห่งลิงตัวเดียว ก็ลูกเขาทำความฉิบหายให้ทั้งฝูงมาแล้ว

{๑๐๓๐} [๑๐๔๓] คนโง่ผู้สำคัญตนว่าเป็นคนฉลาดมาปกครองหมู่คณะ ตกอยู่ ในอำนาจจิตของตนแล้วจะต้องนอนตายเหมือนลิงจ่าฝูง นอนตายอยู่ฉะนั้น

{๑๐๓๑} [๑๐๔๔] อันคนโง่ถึงจะมีกำลัง มาปกครองหมู่คณะ ก็ไ ม่ดีเลย เพราะไม่เป็นประโยชน์แก่พวกญาติพี่น้อง เหมือนนกกระทาที่ไม่เป็น ประโยชน์แก่พวกนกที่เป็นญาติฉะนั้น

{๑๐๓๒} [๑๐๔๕] ส่วนนักปราชญ์ผู้มีกำลัง มาปกครองหมู่คณะ ย่อมดีแท้ เพราะ ว่าเป็นประโยชน์แก่พวกญาติพี่น้อง เหมือนท้าววาสวะผู้เป็น ประโยชน์แก่เหล่าเทวดาชั้นดาวดึงส์ฉะนั้น

{๑๐๓๓} [๑๐๔๖] ผู้ใดพิจารณาเห็นศีลปัญญาและสุตะในตนผู้นั้น ย่อมประพฤติประโยชน์ให้แก่ทั้งสองฝ่าย คือ ทั้งตนและผู้อื่น

{๑๐๓๔} [๑๐๔๗] เพราะฉะนั้น นักปราชญ์พึงพิจารณาดูตน ดุจพิจารณาดูศีล ปัญญา และสุตะฉะนั้น ครั้นพิจารณาแล้วพึงบริหารหมู่คณะ บ้าง ปฏิบัติอยู่ตามลำพังบ้าง

๑๐. พกพรหมชาดก (๔๐๕)

ว่าด้วยศีลและพรตของพกพรหม

(พกพรหมกราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า)

{๑๐๓๕} [๑๐๔๘] ข้าแต่พระโคดม พวกข้าพระองค์มีอยู่ ๗๒ คน ล้วนแต่ได้ทำบุญมาแล้ว มีอำนาจแผ่ไปทั่ว ล่วงพ้นชาติและชราได้แล้ว การเกิดเป็นพรหมนี้เป็นชาติสุดท้าย สำเร็จได้ด้วยพระเวท คน เป็นอันมากมุ่งหวังอยากให้เป็นอย่างพวกข้าพระองค์