arnon.worldเข้าสู่ระบบ

พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน

เหตุสเหตุกทุกกุสลัตติกะ เล่ม ๔๔

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๙๗๖–๑๐๑๑ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ เหตุสเหตุกทุกกุสลัตติกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๔)

ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่

ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๙๐ หน้า ๓๑๙–๓๓๐

หน้า ๓๑๙

เหตุสเหตุกทุกกุสลติกะ

(๔. เหตุสเหตุกทุกะ ๑. กุสลติกะ)

กุศลบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๙๗๖] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)

๔. กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรม

อาศัยกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)

๗. กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม อาศัย

กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม, สเหตุกธรรม และกุศลธรรมที่เป็นสเหตุก-ธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ(วาระที่ ๗-๘-๙)

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๙๗๗] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ฯลฯ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคต-ปัจจัย มี ๙ วาระ.

หน้า ๓๒๐

ปัจจนียนัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะ

[๙๗๘] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๙๗๙] ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมม-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙วาระ.

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๙๘๐] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๙๘๑] เพราะนอธิปติปัจจัย ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดีสัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

หน้า ๓๒๑

กุศลบทปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๙๘๒] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตกุธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๙๘๓] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

ปัจจนียนัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะ

[๙๘๔] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.

หน้า ๓๒๒

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๙๘๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๙๘๖] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๙๘๗] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุ-โลมนัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.

อกุศลบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๙๘๘] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม

อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

หน้า ๓๒๓

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๙๘๙] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ฯลฯ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคต-ปัจจัย มี ๙ วาระ.

ปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๙๙๐] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม

อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ.

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๙๙๑] ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมม-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๙๙๒] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

หน้า ๓๒๔

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๙๙๓] เพราะนอธิปติปัจจัย ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดีสัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

อกุศลบทปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๙๙๔] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม

เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๙๙๕] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ฯลฯ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาหารปัจจัยมี ๓ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๓ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วารน ในมัคค-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙วาระ.

หน้า ๓๒๕

ปัจจนียนัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะ

[๙๙๖] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม

เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย,เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๙๙๗] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ ในโนอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๙๙๘] เพราะเหตปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๙๙๙] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุ-โลมนัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.

หน้า ๓๒๖

อัพยากตบทปฏิจจ วาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๑๐๐๐] อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรมอาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ฯลฯ

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๑๐๐๑] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ฯลฯ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคต-ปัจจัย มี ๙ วาระ.

ปัจจนียนัย

๑. นอธิปติปัจจัย

[๑๐๐๒] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรมอาศัยอัพยากตธรรมทั้งเป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม เกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย

หน้า ๓๒๗

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๑๐๐๓] ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมม-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ.

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๑๐๐๔] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๑๐๐๕] เพราะนอธิปติปัจจัย ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี

สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

อัพยากตบทปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๑๐๐๖] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรมเป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย

หน้า ๓๒๘

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๑๐๐๗] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๙วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ในนิสสย-ปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

ปัจจนียนัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะ

[๑๐๐๘] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม

เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย,เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๑๐๐๙] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๑๐๑๐] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ

หน้า ๓๒๙

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๑๐๑๑] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุ-

โลมนัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสสติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.

เหตุสเหตุกทุกกุสลติกะ จบ

หน้า ๓๓๐

เหตุเหตุสัมปยุตตทุกกุสลติกะ

(๕. เหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ ๑. กุสลติกะ)

กุศลบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๑๐๑๒] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และเหตุสัมปยุตต-ธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และเหตุสัมปยุตตธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒. กุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่

เหตุธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และเหตุสัมปยุตตธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ฯลฯ

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๑๐๑๓] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ฯลฯ ในอวิคคปัจจัย มี ๙ วาระ.

ปัจจนียนัย

๑. นอธิปติปัจจัย

[๑๐๑๔] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และเหตุสัมปยุตต-

ธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และเหตุสัมปยุตตธรรมเกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย ฯลฯ

จบ เหตุสเหตุกทุกกุสลัตติกะ