arnon.worldเข้าสู่ระบบ

พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน

เหตุสัมปยุตตทุกกุสลัตติกะ เล่ม ๔๔

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๙๓๕–๙๗๕ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ เหตุสัมปยุตตทุกกุสลัตติกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๔)

ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่

ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๙๐ หน้า ๓๐๖–๓๑๙

หน้า ๓๐๖

เหตุสัมปยุตตทุกกุสลติกะ

(๑. เหตุสัมปยุตตทุกะ ๓. กุสลติกะ)

กุศลบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๙๓๕] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม อาศัยกุศล-

ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๙๓๖] ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ในอธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ.

ปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๙๓๗] ในนอธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ในนกัมม-ปัจจัย มี ๑ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๑ วาระ.

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๙๓๘] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ... ฯลฯ

หน้า ๓๐๗

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๙๓๙] เพราะนอธิปติปัจจัย ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ. . . ฯลฯ

สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี

สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

กุศลบทปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๙๔๐] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย ฯลฯ

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๙๔๑] ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ใน

อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี๑ วาระ ฯลฯ ในกัมมปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวคตปัจจัย มี ๑ วาระ.

ปัจจนียนัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะ

[๙๔๒] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตตธรรม เป็นปัจจัยแก่กุสลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย,

หน้า ๓๐๘

เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย ฯลฯ

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๙๔๓] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ

ฯลฯ

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๙๔๔] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๙๔๕] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี วาระ... ฯลฯ

อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียา-นุโลมนัยก็ดี แห่งปัญหาวาระในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.

หน้า ๓๐๙

อกุศลบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๙๔๖] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม อาศัยอกุศล-ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม อาศัยอกุศล-ธรรมที่เป็นเหตุวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๓. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม อาศัยอกุศล-ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม และอกุศลธรรมที่เป็นเหตุวิปปยุตต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒. อารัมมณปัจจัย

[๙๔๗] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม อาศัยอกุศล-ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัยมี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)

๔. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรมอาศัยอกุศล-ธรรมที่เป็นเหตุวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

๕. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม อาศัยอกุศล-ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม และอกุศลธรรมที่เป็นเหตุวิปปยุตต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

หน้า ๓๑๐

๓. อธิปติปัจจัย

[๙๔๘] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม อาศัยอกุศล-ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๙๔๙] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ ใน

อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี๕ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๕ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๕ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๕ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๕ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี๕ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๕ วาระ ในอาหาร-ปัจจัย มี ๕ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๕ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๕ วาระในมัคคปัจจัย มี ๕ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัยมี ๕ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.

ปัจจนียนัย

๑. นเหตุปัจจัย

[๙๕๐] ๑. อกุศลธรรที่เป็นเหตุวิปปยุตตธรรม อาศัยอกุศล-ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

๒. นอธิปติปัจจัย

[๙๕๑] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม อาศัยอกุศล-ธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย

หน้า ๓๑๑

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ<

[๙๕๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ

ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๕ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอาเสวน-ปัจจัย มี ๕ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๕ วาระในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ.

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๙๕๓] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๙๕๔] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ฯลฯ

สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี

สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

หน้า ๓๑๒

อกุศลบทปัญหาวาระ<

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๙๕๕] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัยมี ๒ วาระ.

๒. อารัมมณปัจจัย

[๙๕๖] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เป็นปัจจัย

แก่อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณ-ปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)

๔. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุวิปปยุตตธรรม เป็นปัจจัย

แก่อกุศลธรรมที่เป็นเหตุวิปปยุตตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณ-ปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)

๗. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม และอกุศล-ธรรมที่เป็นเหตุวิปปยุตตธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่๗-๘-๙)

หน้า ๓๑๓

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๙๕๗] ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๕ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๕ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๕ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓ วาระ ในอินทริยปัจจัยมี ๓ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๓ วาระ ในสัมปยุตต-ปัจจัย มี ๕ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.

ปัจจนียนัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะ

[๙๕๘] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เป็นปัจจัย

แก่อกุศลธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณ-ปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย ฯลฯ

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๙๕๙] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ฯลฯ

หน้า ๓๑๔

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๙๖๐] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๙๖๑] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุ-โลมนัยก็ดี แห่งปัญหาวาระในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.

อัพยากตบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๙๖๒] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม อาศัย

อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)

๔. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุวิปปยุตตธรรม อาศัย

อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุวิปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)

หน้า ๓๑๕

๗. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม อาศัย

อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม และอัพยากตธรรมที่เป็นเหตุ-วิปปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๙๖๓] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๔ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๔ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ

ในปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ ในอาเสวนปัจจัย ๒ วาระ ในกัมมปัจจัย มี๙ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

ปัจจนียนัย

๑. นเหตุปัจจัย

[๙๖๔] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุวิปปยุตตธรรม อาศัย

อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุวิปปยุตตธรรม เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย

๒. นอารัมมณปัจจัย

[๙๖๕] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุวิปปยุตตธรรม อาศัย

อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณ-ปัจจัย ฯลฯ

หน้า ๓๑๖

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๙๖๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ

ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในนสมนันตรปัจจัยมี ๓ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวน-ปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๕ วาระในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัยมี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัยมี ๓ วาระ.

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๙๖๗] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๙๖๘] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ฯลฯ

สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดีสัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

หน้า ๓๑๗

อัพยากตบทปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๙๖๙] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรมเป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ.

๒. อารัมมณปัจจัย

[๙๗๐] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรมเป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณ-ปัจจัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๙๗๑] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๔ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๔ วาระ ในกัมมปัจจัยมี ๔ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ.

ปัจจนียนัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะ

[๙๗๒] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณ-

หน้า ๓๑๘

ปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย ฯลฯ

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๙๗๓] ในนเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ

ฯลฯ

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๙๗๔] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๙๗๕] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ... ฯลฯ

อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยกดี ปัจจนียานุ-โลมนัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.

เหตุสัมปยุตตทุกกุสลติกะ จบ

หน้า ๓๑๙

เหตุสเหตุกทุกกุสลติกะ

(๔. เหตุสเหตุกทุกะ ๑. กุสลติกะ)

กุศลบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๙๗๖] ๑. กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)

๔. กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรม

อาศัยกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)

๗. กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรม อาศัย

กุศลธรรมที่เป็นเหตุธรรม, สเหตุกธรรม และกุศลธรรมที่เป็นสเหตุก-ธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ(วาระที่ ๗-๘-๙)

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๙๗๗] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ฯลฯ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคต-ปัจจัย มี ๙ วาระ.

จบ เหตุสัมปยุตตทุกกุสลัตติกะ