arnon.worldเข้าสู่ระบบ

พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน

เหตุทุกอัชฌัตตัตติกะ เล่ม ๔๔

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๘๑๒–๘๔๑ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ เหตุทุกอัชฌัตตัตติกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๔)

ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่

ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๙๐ หน้า ๒๖๔–๒๗๔

หน้า ๒๖๔

เหตุทุกอัชฌัตตติกะ

(๑. เหตุทุกะ ๒๐. อัชฌัตตติกะ)

อัชฌัตตบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๘๑๒] ๑. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.

๔. อัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.

๗. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่เป็นเหตุ และอัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ.

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๘๑๓] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปากปัจจัยมี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

หน้า ๒๖๕

ปัจจนียนัย

๑. นเหตุปัจจัย

[๘๑๔] ๑. อัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

๒. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

๒. นอารัมมณปัจจัย

[๘๑๕] ๑. อัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย

๒. อัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย

๓. อัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่เป็นเหตุ และอัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณ-ปัจจัย

๓. นอธิปติปัจจัย

[๘๑๖] อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัชฌัตตธรรม

ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๘๑๗] ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในนสมนันตร-

หน้า ๒๖๖

ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี๓ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี๙ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๘๑๘] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ. . . ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๘๑๙] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ. . . ฯลฯ

สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี

สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

หน้า ๒๖๗

อัชฌัตตบทปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๘๒๐] ๑. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตต-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ.

๒. อารัมมณปัจจัย

[๘๒๑] ๑. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตต-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ.

๓. อธิปติปัจจัย

[๘๒๒] ๑. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตต-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓

วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)

๔. อัชฌัตตธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตต-ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)

หน้า ๒๖๘

๗. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ และอัชฌัตตธรรมที่

ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

มีอย่างเดียว คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-

๘-๙)

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๘๒๓] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในปุเรชาตปัจจัยมี ๓ วาระ ในปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓ วาระในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในอัตถิ-ปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

ปัจจนียนัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะ

[๘๒๔] ๑. อัชฌัตตธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตต-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย ฯลฯ

หน้า ๒๖๙

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๘๒๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๘๒๖] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๘๒๗] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม-

นัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.

พหิทธาบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๘๒๘] ๑. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยพหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

หน้า ๒๗๐

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๘๒๙] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ฯลฯ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัยมี ๙ วาระ.

ปัจจนียนัย

๑. นเหตุปัจจัย.

[๘๓๐] ๑. พหิทธาธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยพหิทธาธรรมที่

ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

๒. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยพหิทธาธรรมที่

ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียนัย

[๘๓๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ

ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในนสมนันตร-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี๓ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัยมี ๙ วาระ ในนอาหารปัจจัย ที่ ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.

หน้า ๒๗๑

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๘๓๒] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจนียานุโลม

[๘๓๓] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ... ฯลฯ

สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี

สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

พหิทธาบทปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๘๓๔] ๑. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่พหิทธา-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.

๒. อารัมมณปัจจัย

[๘๓๕] ๑. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่พหิทธา-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ.

หน้า ๒๗๒

๓. อธิปติปัจจัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะ

[๘๓๖] ๑. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่พหิทธา-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓

วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)

๔. พหิทธาธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่พหิทธา-

ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)

๗. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ และพหิทธาธรรมที่ไม่ใช่

เหตุ เป็นปัจจัยแก่พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

มีอย่างเดียว คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๘๓๗] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาเสวนปัจจัยมี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

หน้า ๒๗๓

ปัจจนียนัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะ

[๘๓๘] ๑. พหิทธาธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่พหิทธา-

ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัยฯลฯ

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๘๓๙] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๘๔๐] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

ปัจจอนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๘๔๑] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ

อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม-นัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.

อัชฌัตตพหิทธาบทย่อมไม่ได้ในทุกะนี้.

เหตุทุกอัชฌัตตติกะ จบ

หน้า ๒๗๔

เหตุทุกอัชฌัตตารัมมณติกะ

(๑. เหตุทุกะ ๒๑. อัชฌัตตารัมมณติกะ)

อัชฌัตตารัมมณบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๘๔๒] ๑. อัชฌัตตารัมมณธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัชฌัตตา-รัมมณธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่๑-๒-๓)

๔. อัชฌัตตารัมมณธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอัชฌัตตา-

รัมมณธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่๔-๕-๖)

๗. อัชฌัตตารัมมณธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอัชฌัตตา-

รัมมณธรรมที่เป็นเหตุ และอัชฌัตตารัมมณธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๘๔๓] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

จบ เหตุทุกอัชฌัตตัตติกะ