พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน
เหตุทุกทัสสเนนปหาตัพพเหตุกัตติกะ เล่ม ๔๔
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๐๕–๔๔๒ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ เหตุทุกทัสสเนนปหาตัพพเหตุกัตติกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๔)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๙๐ หน้า ๑๓๘–๑๕๐
เหตุทุกทิสสเนนปหาตัพพเหตุกติกะ
(๑. เหตุทุกะ ๙. ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกติกะ)
ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๐๕] ๑. ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ อาศัย
ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัย
ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ อาศัย
ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ และทัสสเนนปหาตัพพ-เหตุกธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่๗-๘-๙)
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๐๖] นเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นอธิปติปัจจัย
[๔๐๗] ๑. ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ อาศัย
ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๔๐๘] ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมม-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๔๐๙] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ. . . ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๔๑๐] เพราะนอธิปติปัจจัย ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดีสัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.
ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๑๑] ๑. ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๔๑๒] ๑. ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๑๓] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาเสวน-ปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การยกปัจจัยในปัจจนียะ
[๔๑๔] ๑. ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของ
อารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัยด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.
ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๔๑๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๔๑๖] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๔๑๗] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม-นัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.
ภาวนายปหาตัพพเหตุกบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
เหตุปัจจัย
[๔๑๘] ๑. ภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ อาศัย
ภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. ภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัย
ภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๑๙] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นอธิปติปัจจัย
[๔๒๐] ๑. ภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ อาศัย
ภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัยมี ๙ วาระ.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๔๒๑] ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมม-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๔๒๒] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๔๒๓] เพราะนอธิปติปัจจัย ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี
สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.
ภาวนายปหาตัพพเหตุกบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๒๔] ๑. ภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๔๒๕] ๑. ภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๒๖] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาร. ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัยมี ๙ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาหารปัจจัยมี ๓ วาระ ฯลฯ ในมัคคปัจจัย มี ๓ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ในอวคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การยกปัจจัยในปัจจนียะ
[๔๒๗] ๑. ภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ เป็น
ปัจจัยแก่ภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัยด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๔๒๘] ในนเหตุปัจจัย มี ๙วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๔๒๙] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๔๓๐] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ.
อนุโลมนัยก็ดี ปัจจัยนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม-นัย แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.
เนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพเหตุกบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๓๑] ๑. เนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๓๒] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๔๓๓] ๑. เนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่ไม่ใช่เหตุเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๔๓๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในนสมนันตร-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัยมี ๓ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัยมี ๙ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในในฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๔๓๕] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๔๓๖] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ...ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดีสัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.
เนวทัสสเนนภาวนายปหาตัพพเหตุกบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๓๗] ๑. เนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็น
เหตุ เป็นปัจจัยแก่เนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๓๘] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย
มี ๓ วาระ ในปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓ วาระในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การยกปัจจัยในปัจจนียะ
[๔๓๙] ๑. เนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็น
เหตุ เป็นปัจจัยแก่เนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๔๔๐] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๔๔๑] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๔๔๒] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ. . .ฯลฯ
อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม-
นัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.
เหตุทุกทัสสเนนปหาตัพเหตุกติกะ จบ
เหตุทุกอาจยคามิติกะ
(๑. เหตุทุกะ ๑๐. อาจยคามิติกะ)
อาจยคามิบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๔๓] ๑. อาจยคามิธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอาจยคามิธรรม
ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. อาจยคามิธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยอาจยคามิธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. อาจยคามิธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยอาจยคามิธรรม
ที่เป็นเหตุ และอาจยคามิธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๔๔] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
จบ เหตุทุกทัสสเนนปหาตัพพเหตุกัตติกะ