พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๕
อเสกขญาณกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๓๐–๑๐๓๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๐ ในวรรคที่ ๕มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๕ อเสกขญาณกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๔๘๙–๔๙๒
ส. วิมุตติญาณของบุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผลชื่อว่าหลุดพ้นแล้ว และวิมุตติญาณนั้นเป็นญาณของผู้บรรลุผลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. วิมุตติญาณของบุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยอรหัตตผลชื่อว่าหลุดพ้นแล้ว และวิมุตติญาณนั้นเป็นญาณของผู้บรรลุผลหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. วิมุตติญาณของบุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผลชื่อว่าหลุดพ้นแล้ว และวิมุตติญาณนั้นเป็นญาณของผู้บรรลุผลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ วิมุตตกถา
(๔๔) ๒. อเสกขญาณกถา
ว่าด้วยเรื่องพระเสกขะมีญาณของพระอเสกขะ
{๑๐๓๐} [๔๒๑] สกวาทีถามว่า พระเสกขะมีญาณของพระอเสกขะหรือ ?
ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว
- ๑พระเสกขะ (หรือทั่วไปใช้ว่า พระเสขะ) หมายถึงภิกษุผู้ยังต้องศึกษาไตรสิกขา ได้แก่ พระอริยบุคคล ๗ เบื้องต้นในจำนวน ๘ คือ (๑) ท่านผู้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติมรรค (๒) ท่านผู้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติผลหรือท่านผู้เป็นพระโสดาบัน (๓) ท่านผู้ตั้งอยู่ในสกทาคามิมรรค (๔) ท่านผู้ตั้งอยู่ในสกทาคามิผลหรือท่านผู้เป็นพระสกทาคามี (๕) ท่านผู้ตั้งอยู่ในอนาคามิมรรค (๖) ท่านผู้ตั้งอยู่ในอนาคามิผลหรือท่านผู้เป็นพระอนาคามี (๗) ท่านผู้ตั้งอยู่ในอรหัตตมรรค (นัย วิ.อ. ๑/๒๕๗, สํ.ส.อ. ๑๐๑, สํ.ม.อ. ๑๙๕1 องฺ.ทุก.อ. ๓๔, ขุ.ธ.อ. ๓/๒) ส่วน พระอเสกขะ (หรือ พระอเสขะ) หมายถึง พระผู้ไม่ต้องศึกษาในไตรสิกขาอีกต่อไป ได้แก่พระอรหันตขีณาสพ หรือพระอรหันต์
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่าพระเสกขะสามารถมีญาณของพระอเสกขะได้ ดังเช่น ท่านพระอานนทเถระแม้เป็นพระเสกขะ แต่ก็สามารถรู้เรื่องของพระอเสกขะได้ดี (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๐๙)
ส. พระเสกขะรู้เห็นธรรมของพระอเสกขะได้ เข้าถึงอยู่ ถูกต้องซึ่งธรรมของพระอเสกขะที่ตนเห็นแล้ว รู้แล้ว ทำให้แจ้งแล้วได้ด้วยกายอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ธรรมของพระอเสกขะอันพระเสกขะรู้ไม่ได้ เห็นไม่ได้ เมื่อมิได้เห็น มิได้รู้ มิได้ทำให้แจ้ง ก็เข้าถึงไม่ได้ ถูกต้องด้วยกายไม่ได้มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าธรรมของพระอเสกขะอันพระเสกขะรู้ไม่ได้ เห็นไม่ได้ เมื่อมิได้เห็น มิได้รู้ มิได้ทำให้แจ้งก็เข้าถึงไม่ได้ ถูกต้องด้วยกายไม่ได้ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระเสกขะมีญาณของพระอเสกขะ”{๑๐๓๑} ส. พระอเสกขะมีญาณของพระอเสกขะ พระอเสกขะรู้เห็นธรรมของพระอเสกขะได้ เข้าถึงอยู่ ถูกต้องซึ่งธรรมของพระอเสกขะที่ตนเห็นแล้ว รู้แล้ว ทำให้แจ้งแล้วได้ด้วยกายอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระเสกขะมีญาณของพระอเสกขะ พระเสกขะรู้เห็นธรรมของพระอเสกขะได้ เข้าถึงอยู่ ถูกต้องซึ่งธรรมของพระอเสกขะที่ตนเห็นแล้ว รู้แล้ว ทำให้แจ้งแล้วได้ด้วยกายอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๓๒} [๔๒๒] ส. พระเสกขะมีญาณของพระอเสกขะ แต่ธรรมของพระอเสกขะอันพระเสกขะรู้ไม่ได้ เห็นไม่ได้ เมื่อมิได้เห็น มิได้รู้ มิได้ทำให้แจ้ง ก็เข้าถึงไม่ได้ ถูกต้องด้วยกายไม่ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอเสกขะมีญาณของพระอเสกขะ แต่ธรรมของพระอเสกขะอันพระอเสกขะรู้ไม่ได้ เห็นไม่ได้ เมื่อมิได้เห็น มิได้รู้ มิได้ทำแจ้ง ก็เข้าถึงไม่ได้ ถูกต้องด้วยกายไม่ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๓๓} ส. พระเสกขะมีญาณของพระอเสกขะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. โคตรภูบุคคลมีญาณในโสดาปัตติมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผลมีญาณในโสดาปัตติผลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล ... เพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล ... เพื่อทำให้แจ้งซึ่งอรหัตตผลมีญาณในอรหัตตผลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๓๔} [๔๒๓] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “พระเสกขะมีญาณของพระอเสกขะ” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ท่านพระอานนท์ เมื่อเป็นพระเสกขะ ก็ทราบได้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระคุณอันยิ่ง” ทราบได้ว่า “พระสารีบุตรเถระ พระมหาโมคคัลลานเถระมีคุณอันยิ่ง” มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าท่านพระอานนท์ เมื่อเป็นพระเสกขะ ก็ทราบได้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้ามีพระคุณอันยิ่ง” ทราบได้ว่า “พระสารีบุตรเถระพระมหาโมคคัลลานเถระมีคุณอันยิ่ง” ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “พระเสกขะมีญาณของพระอเสกขะ”
จบ อเสกขญาณกถา
(๔๕) ๓. วิปรีตกถา
ว่าด้วยเรื่องญาณวิปริตของผู้เข้าสมาบัติ
{๑๐๓๕} [๔๒๔] สกวาทีถามว่า ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์วิปริต(คลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง)ได้หรือ ?
ส. ความเห็นวิปลาสในสภาวธรรมที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยงมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความเห็นวิปลาสในสภาวธรรมที่เป็นทุกข์ว่าเป็นสุข ... ความเห็นวิปลาสในสภาวธรรมที่เป็นอนัตตาว่าเป็นอัตตา ... ความเห็นวิปลาสในสภาวธรรมที่ไม่งามว่างามมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๓๖} ส. ญาณของผู้เข้าสมาบัติที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์วิปริตได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าผู้เจิรญ<*>กัมมัฏฐานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์เข้าสมาบัติอยู่ ย่อมมีญาณวิปริตคือเห็นผิดจากความเป็นจริงได้ เช่น มีความเห็นวิปลาสในสภาวธรรมที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยงเป็นต้น (อภิ.ปญฺจ.อ. ๙๐๙)
- เจริญ - ผู้รวบรวม
จบ อเสกขญาณกถา