วรรคที่ ๑๙

อตีเต กิเลเส ชหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นิรุทฺธํ นิโรเธติ วิคตํ วิคเมติ ขีณํ เขเปติ อตฺถงฺคตํ อตฺถงฺคเมติ อพฺภตฺถงฺคตํ อพฺภตฺถงฺคเมตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตีเต กิเลเส ชหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ อตีตํ นิรุทฺธนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อตีตํ นิรุทฺธํ โน วต เร วตฺตพฺเพ อตีเต กิเลเส ชหตีติ ฯ อตีเต กิเลเส ชหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ อตีตํ นตฺถีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อตีตํ นตฺถิ โน วต เร วตฺตพฺเพ อตีเต กิเลเส ชหตีติ ฯ

สกวาที บุคคลละกิเลสที่เป็นอดีต หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. ยังธรรมที่ดับแล้วให้ดับไป ยังธรรมที่ปราศไปแล้วให้ปราศไป ยังธรรมที่

สิ้นไปแล้วให้สิ้นไป ยังธรรมที่อัสดงคตแล้ว ให้อัสดงคตไป ยังธรรมที่อัสดงคตลับไปแล้ว ให้อัสดงคตลับไป หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. บุคคลละกิเลสเป็นอดีต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อดีตดับไปแล้ว มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า อดีตดับไปแล้ว ก็ต้องไม่กล่าวว่า บุคคลละกิเลสที่เป็นอดีตส. ละกิเลสที่เป็นอดีต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อดีตไม่มีอยู่ มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า อดีตไม่มีอยู่ ก็ต้องไม่กล่าวว่า บุคคลละกิเลสที่เป็นอดีต

อนาคเต กิเลเส ชหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อชาตํ อชเนติ อสญฺชาตํ อสญฺชเนติ อนิพฺพตฺตํ อนิพฺพตฺเตติ อปาตุภูตํ อปาตุภาเวตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อนาคเต กิเลเส ชหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ อนาคตํ อชาตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อนาคตํ อชาตํ โน วต เร วตฺตพฺเพ อนาคเต กิเลเส ชหตีติ ฯ อนาคเต กิเลเส ชหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ อนาคตํ นตฺถีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อนาคตํ นตฺถิ โน วต เร วตฺตพฺเพ อนาคเต กิเลเส ชหตีติ ฯ

ส. บุคคลละกิเลสที่เป็นอนาคต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ยังธรรมที่ยังไม่เกิดไม่ให้เกิด ยังธรรมที่ยังไม่เกิดพร้อมไม่ให้เกิดพร้อม

ยังธรรมที่ยังไม่บังเกิดไม่ให้บังเกิด ยังธรรมที่ยังไม่ปรากฏไม่ให้ปรากฏหรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. บุคคลละกิเลสที่เป็นอนาคต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ธรรมที่เป็นอนาคตยังไม่เกิด มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า ธรรมที่เป็นอนาคตยังไม่เกิด ก็ต้องไม่กล่าวว่า บุคคลละกิเลสที่

เป็นอนาคต

ส. บุคคลละกิเลสที่เป็นอนาคต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อนาคตไม่มีอยู่ มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า อนาคตไม่มีอยู่ ก็ต้องไม่กล่าวว่า บุคคลละกิเลสที่เป็นอนาคต

ปจฺจุปฺปนฺเน กิเลเส ชหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ รตฺโต ราคํ ชหติ ทุฏฺโฐ โทสํ ชหติ มูฬฺโห โมหํ ชหติ กิลิฏฺโฐ กิเลเส ชหตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ราเคน ราคํ ชหติ โทเสน โทสํ ชหติ โมเหน โมหํ ชหติ กิเลเสหิ กิเลเส ชหตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ราโค จิตฺตสมฺปยุตฺโต มคฺโค จิตฺตสมฺปยุตฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ ทฺวินฺนํ ผสฺสานํ ฯเปฯ ทฺวินฺนํ จิตฺตานํ สโมธานํ โหตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ราโค อกุสโล มคฺโค กุสโลติ ฯ อามนฺตา ฯ กุสลากุสลา สาวชฺชานวชฺชา หีนปฺปณีตา กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคา ธมฺมา สมฺมุขีภาวํ อาคจฺฉนฺตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กุสลากุสลา ฯเปฯ สปฺปฏิภาคา ธมฺมา สมฺมุขีภาวํ อาคจฺฉนฺตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา จตฺตารีมานิ ภิกฺขเว สุวิทูรวิทูรานิ ฯ กตมานิ จตฺตาริ ฯ นภญฺจ ภิกฺขเว ปฐวี จ อิทํ ปฐมํ สุวิทูรวิทูรํ ฯเปฯ ตสฺมา สตํ ธมฺโม อสพฺภิ อารกาติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ น วตฺตพฺพํ กุสลากุสลา ฯเปฯ สมฺมุขีภาวํ อาคจฺฉนฺตีติ ฯ

ส. บุคคลละกิเลสที่เป็นปัจจุบัน หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลเป็นผู้กำหนัดแล้วราคะ เป็นผู้อันโทสะประทุษร้ายแล้วละโทสะ

เป็นผู้หลงแล้วละโมหะ เป็นผู้เศร้าหมองแล้วละกิเลส หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. บุคคลละราคะด้วยราคะ ละโทสะด้วยโทสะ ละโมหะด้วยโมหะ ละ

กิเลสด้วยกิเลส หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ราคะสัมปยุตด้วยจิต มรรคก็สัมปยุตด้วยจิต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เป็นความประชุมกับแห่งผัสสะ ๒ ฯลฯ แห่งจิต ๒ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ราคะเป็นอกุศล มรรคเป็นกุศล หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ธรรมเป็นกุศลและธรรมเป็นอกุศล ธรรมมีโทษและธรรมไม่มีโทษ ธรรม

เลวและธรรมประณีต ธรรมดำและธรรมขาว อันเป็นข้าศึกกันมาพบกับหรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ธรรมเป็นกุศลและธรรมเป็นอกุศล ฯลฯ ธรรมดำและธรรมขาว อันเป็น

ข้าศึกกัน มาพบกัน หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฐานะ ๔ ประการนี้

ไกลกัน ไกลกันนัก ๔ ประการเป็นไฉน ท้องฟ้ากับแผ่นดิน นี้ประการแรกที่ไกลกัน ไกลกันนัก ฯลฯ เพราะฉะนั้น ธรรมของสัตบุรุษจึงไกลจากอสัตบุรุษ ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า ธรรมเป็นกุศลและธรรมเป็นอกุศล ฯลฯ มา

พบกัน น่ะสิ

น วตฺตพฺพํ อตีเต กิเลเส ชหติ อนาคเต กิเลเส ชหติ ปจฺจุปฺปนฺเน กิเลเส ชหตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นตฺถิ กิเลเส ชหตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน หิ อตีเต กิเลเส ชหติ อนาคเต กิเลเส ชหติ ปจฺจุปฺปนฺเน กิเลเส ชหตีติ ฯ

กิเลสชหนกถา ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า บุคคลละกิเลสที่เป็นอดีต ละกิเลสที่เป็นอนาคต ละกิเลสที่เป็นปัจจุบัน หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. บุคคลที่ละกิเลสได้ ไม่มี หรือ?

ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ป. ถ้าอย่างนั้น บุคคลก็ละกิเลสที่เป็นอดีต ละกิเลสที่เป็นอนาคต ละกิเลส

ที่เป็นปัจจุบัน น่ะสิ

กิเลสชหนกถา จบ

สุญฺญตา สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ อนิมิตฺตํ สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สุญฺญตา สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ อปฺปณิหิโต สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺโนติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อนิมิตฺตํ น วตฺตพฺพํ สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ สุญฺญตา น วตฺตพฺพา สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อปฺปณิหิโต น วตฺตพฺโพ สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺโนติ ฯ อามนฺตา ฯ สุญฺญตา น วตฺตพฺพา สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สุญฺญตา สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ สงฺขารกฺขนฺโธ น อนิจฺโจ น สงฺขโต น ปฏิจฺจสมุปฺปนฺโน ฯ ขยธมฺโม น วยธมฺโม น วิราคธมฺโม น นิโรธธมฺโม น วิปริณามธมฺโมติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ สงฺขารกฺขนฺโธ อนิจฺโจ สงฺขโต ปฏิจฺจสมุปฺปนฺโน ขยธมฺโม วยธมฺโม วิราคธมฺโม นิโรธธมฺโม วิปริณามธมฺโมติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ สงฺขารกฺขนฺโธ อนิจฺโจ ฯเปฯ วิปริณามธมฺโม โน วต เร วตฺตพฺเพ สุญฺญตา สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ

สกวาที ความว่าง นับเนื่องในสังขารขันธ์ หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. ธรรมหานิมิตมิได้ก็นับเนื่องในสังขารขันธ์ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ความว่าง นับเนื่องในสังขารขันธ์ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ธรรมหาที่ตั้งมิได้ก็นับเนื่องในสังขารขันธ์ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ธรรมหานิมิตมิได้ ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในสังขารขันธ์ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความว่างก็ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในสังขารขันธ์ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ธรรมหาที่ตั้งมิได้ ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในสังขารขันธ์ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความว่างก็ไม่พึงกล่าวว่านับเนื่องในสังขารขันธ์ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ความว่างนับเนื่องในสังขารขันธ์ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สังขารขันธ์ มิใช่ธรรมไม่เที่ยง มิใช่ธรรมอันปัจจัยปรุงแต่งแล้ว มิใช่

ธรรมอิงอาศัยเกิดขึ้น มิใช่ธรรมที่มีความสิ้นไปเป็นธรรม มิใช่ธรรมที่มีความเสื่อมไปเป็นธรรม มิใช่ธรรมที่มีความคลายไปเป็นธรรม มิใช่ธรรมที่มีความดับไปเป็นธรรม มิใช่ธรรมที่มีความแปรไปเป็นธรรม หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. สังขารขันธ์ เป็นธรรมไม่เที่ยง เป็นธรรมอันปัจจัยปรุงแต่ง เป็นธรรมอิง

อาศัยเกิดขึ้น เป็นธรรมมีความสิ้นไปธรรม เป็นธรรมมีความเสื่อมไปเป็นธรรม เป็นธรรมมีความคลายไปเป็นธรรม เป็นธรรมมีความดับไปเป็นธรรม เป็นธรรมมีความแปรไปเป็นธรรม มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า สังขารขันธ์ไม่เที่ยง ฯลฯ มีความแปรไปเป็นธรรม ก็ต้องไม่กล่าว

ว่า ความว่างนับเนื่องในสังขารขันธ์

รูปกฺขนฺธสฺส สุญฺญตา สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ สงฺขารกฺขนฺธสฺส สุญฺญตา รูปกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เวทนากฺขนฺธสฺส ฯเปฯ สญฺญากฺขนฺธสฺส ฯเปฯ วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส สุญฺญตา สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ สงฺขารกฺขนฺธสฺส สุญฺญตา วิญฺญาณกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ความว่างแห่งรูปขันธ์ นับเนื่องในสังขารขันธ์ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความว่างแห่งสังขารขันธ์ นับเนื่องในรูปขันธ์ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ความว่างแห่งเวทนาขันธ์ ฯลฯ ความว่างแห่งสัญญาขันธ์ ฯลฯ ความว่าง

แห่งวิญญาณขันธ์ นับเนื่องในสังขารขันธ์ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความว่างแห่งสังขารขันธ์ นับเนื่องในวิญญาณขันธ์ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สงฺขารกฺขนฺธสฺส สุญฺญตา น วตฺตพฺพา รูปกฺขนฺธ- ปริยาปนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ รูปกฺขนฺธสฺส สุญฺญตา น วตฺตพฺพา สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สงฺขารกฺขนฺธสฺส สุญฺญตา น วตฺตพฺพา เวทนากฺขนฺธปริยาปนฺนา ฯเปฯ สญฺญากฺขนฺธปริยาปนฺนา ฯเปฯ วิญฺญาณกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส สุญฺญตา น วตฺตพฺพา สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ความว่างแห่งสังขารขันธ์ ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในรูปขันธ์ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความว่างแห่งรูป ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในสังขารขันธ์ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ความว่างแห่งสังขารขันธ์ ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในเวทนาขันธ์ ฯลฯ

นับเนื่องในสัญญาขันธ์ ฯลฯ นับเนื่องในวิญญาณขันธ์ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความว่างแห่งวิญญาณขันธ์ ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในสังขารขันธ์

หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ สุญฺญตา สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา สุญฺญมิทํ ภิกฺขเว สงฺขารา อตฺเตน วา อตฺตนิเยน วาติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ สุญฺญตา สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนาติ ฯ

สุญฺญตากถา ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า ความว่างนับเนื่องในสังขารขันธ์ หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย สังขารนี้ว่างจากตน

หรือจากความเป็นตน ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. ถ้าอย่างนั้น ความว่างก็นับเนื่องในสังขารขันธ์ น่ะสิ

สุญญตากถา จบ

สามญฺญผลํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นิพฺพานํ ตาณํ เลณํ สรณํ ปรายนํ อจฺจุตํ อมตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สามญฺญผลํ อสงฺขตํ นิพฺพานํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว ตาณานิ ฯเปฯ อนฺตริกา วาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที สามัญญผล เป็นอสังขตะ หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. เป็นนิพพาน เป็นที่ต้านทาน เป็นที่เร้น เป็นที่พึ่ง เป็นที่หมาย เป็น

ฐานะอันไม่เคลื่อน เป็นอมตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. สามัญญผล เป็นอสังขตะ นิพพานก็เป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อสังขตะเป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อสังขตะเป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ที่ต้านทานเป็น ๒ อย่าง ฯลฯ ที่เร้นก็เป็น ๒ อย่าง ที่พึ่งก็เป็น ๒ อย่าง

ที่หมายก็เป็น ๒ อย่าง ฐานะอันไม่เคลื่อนก็เป็น ๒ อย่าง อมตะก็เป็น๒ อย่าง นิพพานก็เป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สามญฺญผลํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ สามญฺญํ อสงฺขตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สามญฺญํ สงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ สามญฺญผลํ สงฺขตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ โสตาปตฺติผลํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ โสตาปตฺติมคฺโค อสงฺขโตติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ โสตาปตฺติมคฺโค สงฺขโตติ ฯ อามนฺตา ฯ โสตาปตฺติผลํ สงฺขตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สกทาคามิผลํ ฯเปฯ อนาคามิผลํ ฯเปฯ อรหตฺตผลํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อรหตฺตมคฺโค อสงฺขโตติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อรหตฺตมคฺโค สงฺขโตติ ฯ อามนฺตา ฯ อรหตฺตผลํ สงฺขตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ โสตาปตฺติผลํ อสงฺขตํ สกทาคามิผลํ ฯเปฯ อนาคามิผลํ ฯเปฯ อรหตฺตผลํ อสงฺขตํ นิพฺพานํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ปญฺจ อสงฺขตานีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ปญฺจ อสงฺขตานีติ ฯ อามนฺตา ฯ ปญฺจ ตาณานิ ฯเปฯ อนฺตริกา วาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สามญฺญผลกถา ฯ

ส. สามัญญผล เป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สามัญญะ เป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. สามัญญะ เป็นสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สามัญญผล เป็นสังขตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. โสดาปัตติผล เป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. โสดาปัตติมรรค เป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. โสดาปัตติมรรค เป็นสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. โสดาปัตติผล เป็นสังขตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. สกทาคามิผล ฯลฯ อนาคามิผล ฯลฯ อรหัตผล เป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรหัตมรรค เป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อรหัตมรรค เป็นสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรหัตผล เป็นสังขตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. โสดาปัตติผล เป็นอสังขตะ สกทาคามิผล ฯลฯ อนาคามิผล ฯลฯ

อรหัตผล เป็นอสังขตะ นิพพานเป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อสังขตะเป็น ๕ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อสังขตะเป็น ๕ อย่าง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ที่ต้านทานเป็น ๕ อย่าง ที่เร้นก็เป็น ๕ อย่าง ที่พึ่งก็เป็น ๕ อย่าง ที่

หมายก็เป็น ๕ อย่าง ฐานะอันไม่เคลื่อนก็เป็น ๕ อย่าง อมตะก็เป็น ๕อย่าง นิพพานก็เป็น ๕ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สามัญญผลกถา จบ

ปตฺติ อสงฺขตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นิพฺพานํ ตาณํ เลณํ สรณํ ปรายนํ อจฺจุตํ อมตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ปตฺติ อสงฺขตา นิพฺพานํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว ตาณานิ ฯเปฯ อนฺตริกา วาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที การได้ เป็นอสังขตะ หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. เป็นนิพพาน เป็นที่ต้านทาน เป็นที่เร้น เป็นที่พึ่ง เป็นที่หมาย เป็น

ฐานะอันไม่เคลื่อน เป็นอมตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. การได้ เป็นอสังขตะ นิพพานก็เป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อสังขตะเป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อสังขตะเป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ที่ต้านทานเป็น ๒ อย่าง ที่เร้นก็เป็น ๒ อย่าง ที่พึ่งก็เป็น ๒ อย่าง ที่

หมายก็เป็น ๒ อย่าง ฐานะอันไม่เคลื่อนก็เป็น ๒ อย่าง อมตะก็เป็น๒ อย่าง นิพพานก็เป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

จีวรสฺส ปตฺติ อสงฺขตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นิพฺพานํ ฯเปฯ อมตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ จีวรสฺส ปตฺติ อสงฺขตา นิพฺพานํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว ตาณานิ ฯเปฯ อนฺตริกา วาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ปิณฺฑปาตสฺส ฯเปฯ เสนาสนสฺส ฯเปฯ คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารสฺส ปตฺติฟ อสงฺขตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นิพฺพานํ ฯเปฯ อมตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารสฺส ปตฺติ อสงฺขตา นิพฺพานํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว ตาณานิ ฯเปฯ อนฺตริกา วาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ จีวรสฺส ปตฺติ อสงฺขตา ปิณฺฑปาตสฺส ฯเปฯ เสนาสนสฺส ฯเปฯ คิลาน- ปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารสฺส ปตฺติ อสงฺขตา นิพฺพานํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ปญฺจ อสงฺขตานีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ปญฺจ อสงฺขตานีติ ฯ อามนฺตา ฯ ปญฺจ ตาณานิ ฯเปฯ อนฺตริกา วาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. การได้จีวร เป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เป็นนิพพาน ฯลฯ เป็นอมตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. การได้จีวร เป็นอสังขตะ นิพพานก็เป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อสังขตะเป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อสังขตะเป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ที่ต้านทานเป็น ๒ อย่าง ที่เร้นก็เป็น ๒ อย่าง ที่พึ่งก็เป็น ๒ อย่าง ที่

หมายก็เป็น ๒ อย่าง ฐานะอันไม่เคลื่อนก็เป็น ๒ อย่าง อมตะก็เป็น ๒ อย่างนิพพานก็เป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. การได้บิณฑบาต ฯลฯ เสนาสนะ คิลานปัจจยเภสัชชบริขาร เป็น

อสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เป็นนิพพาน ฯลฯ เป็นอมตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. การได้คิลานปัจจยเภสัชชบริขาร เป็นอสังขตะ นิพพานก็เป็นอสังขตะ

หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อสังขตะเป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อสังขตะเป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ที่ต้านทานเป็น ๒ อย่าง ฯลฯ นิพพานก็เป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. การได้จีวรเป็นอสังขตะ การได้บิณฑบาต ฯลฯ เสนาสนะ การได้คิลาน

ปัจจยเภสัชชบริขาร ก็เป็นอสังขตะ นิพพานก็เป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อสังขตะเป็น ๕ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อสังขตะเป็น ๕ อย่าง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ที่ต้านทานเป็น ๕ อย่าง ฯลฯ นิพพานก็เป็น ๕ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ปฐมสฺส ฌานสฺส ปตฺติ อสงฺขตา เอวํ สพฺพํ วิตฺถาเรตพฺพํ ทุติยสฺส ฌานสฺส ตติยสฺส ฌานสฺส จตุตฺถสฺส ฌานสฺส อากาสานญฺจายตนสฺส วิญฺญาณญฺจายตนสฺส อากิญฺจญฺญายตนสฺส เนวสญฺญานาสญฺญายตนสฺส ฯเปฯ โสตาปตฺติมคฺคสฺส โสตาปตฺติผลสฺส สกทาคามิมคฺคสฺส สกทาคามิผลสฺส อนาคามิมคฺคสฺส อนาคามิผลสฺส อรหตฺตมคฺคสฺส อรหตฺตผลสฺส ปตฺติ อสงฺขตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นิพฺพานํ ฯเปฯ อจฺจุตํ อมตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อรหตฺตผลสฺส ปตฺติ อสงฺขตา นิพฺพานํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว ตาณานิ ฯเปฯ อนฺตริกา วาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ โสตาปตฺติมคฺคสฺส ปตฺติ อสงฺขตา โสตาปตฺติผลสฺส ปตฺติ อสงฺขตา ฯเปฯ อรหตฺตมคฺคสฺส ปตฺติ อสงฺขตา อรหตฺตผลสฺส ปตฺติ อสงฺขตา นิพฺพานํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นว อสงฺขตานีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นว อสงฺขตานีติ ฯ อามนฺตา ฯ นว ตาณานิ ฯเปฯ อนฺตริกา วาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. การได้ปฐมฌานเป็นอสังขตะ หรือ พึงให้พิสดารเหมือนกันทุกอย่างการได้ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสนัญจายตนฌาน วิญญาณัญจายตนฌาน อากิญจัญญายตนฌาน เนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ฯลฯ

โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผล สกทาคามิมรรค สกทาคามิผล อนาคามิมรรค อนาคามิผล อรหัตมรรค อรหัตผล เป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เป็นนิพพาน ฯลฯ เป็นฐานะอันไม่เคลื่อน เป็นอมตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. การได้อรหัตผล เป็นอสังขตะ นิพพานก็เป็นอสังขตะหรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อสังขตะ เป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อสังขตะเป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ที่ต้านทานเป็น ๒ อย่าง ฯลฯ นิพพานก็เป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. การได้โสดาปัตติมรรค เป็นอสังขตะ การได้โสดาปัตติผลเป็นอสังขตะ

ฯลฯ การได้อรหัตมรรค เป็นอสังขตะ การได้อรหัตผลเป็นอสังขตะนิพพานเป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อสังขตะเป็น ๙ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อสังขตะเป็น ๙ อย่าง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ที่ต้านทานเป็น ๙ อย่าง ฯลฯ นิพพานก็เป็น ๙ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ ปตฺติ อสงฺขตาติ ฯ อามนฺตา ฯ ปตฺติ รูปํ ๑ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน หิ ปตฺติ อสงฺขตาติ ฯ

ปตฺติกถา ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า การได้เป็นอสังขตะ หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. การได้ เป็นรูป เป็นเวทนา เป็นสัญญา เป็นสังขาร เป็นวิญญาณ หรือ?

ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ป. ถ้าอย่างนั้น การได้เป็นอสังขตะ น่ะสิ

ปัตติกถา จบ

สพฺพธมฺมานํ ตถตา อสงฺขตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นิพฺพานํ ฯเปฯ อมตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สพฺพธมฺมานํ ตถตา อสงฺขตา นิพฺพานํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว ตาณานิ ฯเปฯ อนฺตริกา วาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที ความเป็นอย่างนั้นแห่งธรรมทั้งปวง เป็นอสังขตะ หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. เป็นนิพพาน ฯลฯ เป็นอมตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ความเป็นอย่างนั้นแห่งธรรมทั้งปวง เป็นอสังขตะ นิพพานก็เป็นอสังขตะ

หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อสังขตะเป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อสังขตะเป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ที่ต้านทานเป็น ๒ อย่าง ฯลฯ นิพพานก็เป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

รูปสฺส รูปตา นนุ รูปตา อสงฺขตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นิพฺพานํ ฯเปฯ อมตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ รูปสฺส รูปตา นนุ รูปตา อสงฺขตา นิพฺพานํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เทฺว อสงฺขตานีติ ฯ อามนฺตา ฯ เทฺว ตาณานิ ฯเปฯ อนฺตริกา วาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เวทนาย เวทนตา นนุ เวทนตา ฯเปฯ สญฺญาย สญฺญตา นนุ สญฺญตา ฯเปฯ สงฺขารานํ สงฺขารตา นนุ สงฺขารตา ฯเปฯ วิญฺญาณสฺส วิญฺญาณตา นนุ วิญฺญาณตา อสงฺขตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นิพฺพานํ ฯเปฯ อมตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ รูปสฺส รูปตา นนุ รูปตา อสงฺขตา ฯเปฯ วิญฺญาณสฺส วิญฺญาณตา นนุ วิญฺญาณตา อสงฺขตา นิพฺพานํ อสงฺขตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ฉ อสงฺขตานีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ฉ อสงฺขตานีติ ฯ อามนฺตา ฯ ฉ ตาณานิ ฯเปฯ อนฺตริกา วาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

๑. ม. รูปา.

ส. รูปมีความเป็นรูป ความเป็นรูปก็เป็นอสังขตะ มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เป็นนิพพาน ฯลฯ เป็นอมตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. รูปมีความเป็นรูป ความเป็นรูปก็เป็นอสังขตะ นิพพานก็เป็นอสังขตะ

มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อสังขตะเป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อสังขตะ เป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ที่ต้านทานเป็น ๒ อย่าง ฯลฯ นิพพานก็เป็น ๒ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. เวทนามีความเป็นเวทนา ความเป็นเวทนา ฯลฯ สัญญามีความเป็นสัญญา

ความเป็นสัญญา ฯลฯ สังขารมีความเป็นสังขาร ความเป็นสังขาร ฯลฯ

วิญญาณมีความเป็นวิญญาณ ความเป็นวิญญาณเป็นอสังขตะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เป็นนิพพาน ฯลฯ เป็นอมตะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. รูปมีความเป็นรูป ความเป็นรูปเป็นอสังขตะ ฯลฯ วิญญาณมีความเป็น

วิญญาณ ความเป็นวิญญาณ เป็นอสังขตะ ฯลฯ นิพพานก็เป็นอสังขตะมิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อสังขตะ เป็น ๖ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อสังขตะเป็น ๖ อย่าง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ที่ต้านทานเป็น ๖ อย่าง ฯลฯ นิพพานก็เป็น ๖ อย่าง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ สพฺพธมฺมานํ ตถตา อสงฺขตาติ ฯ อามนฺตา ฯ สพฺพธมฺมานํ ตถตา รูปํ ๑ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน หิ สพฺพธมฺมานํ ตถตา อสงฺขตาติ ฯ

ตถตากถา ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า ความเป็นอย่างนั้นแห่งธรรมทั้งปวง เป็นอสังขตะ หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. ความเป็นอย่างนั้นแห่งธรรมทั้งปวง เป็นรูป เป็นเวทนา เป็นสัญญา

เป็นสังขาร เป็นวิญญาณ หรือ?

ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ป. ถ้าอย่างนั้น ความเป็นอย่างนั้นแห่งธรรมทั้งปวง ก็เป็นอสังขตะ น่ะสิ

ตถตากถา จบ

นิพฺพานธาตุ กุสลาติ ฯ อามนฺตา ฯ สารมฺมณา อตฺถิ ตาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อนารมฺมณา นตฺถิ ตาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อนารมฺมณา นตฺถิ ตาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธิ โน วต เร วตฺตพฺเพ นิพฺพานธาตุ กุสลาติ ฯ

สกวาที นิพพานธาตุ เป็นกุศล หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. นิพพานธาตุ เป็นธรรมมีอารมณ์ ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจแห่ง

นิพพานธาตุนั้นมีอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. นิพพานธาตุ เป็นธรรมไม่มีอารมณ์ ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจแห่ง

นิพพานนั้น ไม่มี มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า นิพพานธาตุ เป็นธรรมไม่มีอารมณ์ ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจแห่งนิพพานธาตุนั้น ไม่มี ก็ต้องไม่กล่าวว่า นิพพานธาตุ เป็นกุศล

อโลโภ กุสโล สารมฺมโณ อตฺถิ ตสฺส อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ อามนฺตา ฯ นิพฺพานธาตุ กุสลา สารมฺมณา อตฺถิ ตาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อโทโส กุสโล ฯเปฯ อโมโห กุสโล ฯเปฯ สทฺธา วิริยํ สติ สมาธิ ฯเปฯ ปญฺญา กุสลา สารมฺมณา อตฺถิ ตาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ อามนฺตา ฯ นิพฺพานธาตุ กุสลา สารมฺมณา อตฺถิ ตาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

๑. ม. รูปา.

ส. อโลภะ เป็นกุศล เป็นธรรมมีอารมณ์ ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจแห่งอโลภะนั้น มีอยู่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. นิพพานธาตุ เป็นกุศล เป็นธรรมมีอารมณ์ ความนึก ฯลฯ ความตั้ง

ใจแห่งนิพพานธาตุนั้น มีอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อโทสะ เป็นกุศล ฯลฯ อโมหะ เป็นกุศล ฯลฯ ศรัทธา วิริยะ สติ

สมาธิ ฯลฯ ปัญญา เป็นกุศล เป็นธรรมมีอารมณ์ ความนึก ฯลฯ

ความตั้งใจแห่งปัญญานั้น มีอยู่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. นิพพานธาตุ เป็นกุศล เป็นธรรมมีอารมณ์ ความนึก ฯลฯ ความตั้ง

ใจแห่งนิพพานธาตุนั้น มีอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

นิพฺพานธาตุ กุสลา อนารมฺมณา นตฺถิ ตาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ อามนฺตา ฯ อโลโภ กุสโล อนารมฺมโณ นตฺถิ ตสฺส อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นิพฺพานธาตุ กุสลา อนารมฺมณา นตฺถิ ตาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ อามนฺตา ฯ อโทโส กุสโล ฯเปฯ อโมโห กุสโล ฯเปฯ สทฺธา วิริยํ สติ สมาธิ ฯเปฯ ปญฺญา กุสลา อนารมฺมณา นตฺถิ ตาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. นิพพานธาตุ เป็นกุศล เป็นธรรมไม่มีอารมณ์ ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจแห่งนิพพานธาตุนั้น ไม่มี หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อโลภะ เป็นกุศล แต่เป็นธรรมไม่มีอารมณ์ ความนึก ฯลฯ ความตั้ง

ใจแห่งอโลภะนั้น ไม่มี หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. นิพพานธาตุ เป็นกุศล แต่เป็นธรรมไม่มีอารมณ์ ความนึก ฯลฯ ความ

ตั้งใจแห่งนิพพานธาตุนั้น ไม่มี หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อโทสะ เป็นกุศล ฯลฯ อโมหะ เป็นกุศล ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ

ฯลฯ ปัญญา เป็นกุศล แต่เป็นธรรมไม่มีอารมณ์ ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจแห่งปัญญานั้น ไม่มี หรือ?

ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ นิพฺพานธาตุ กุสลาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ นิพฺพานธาตุ อนวชฺชาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ นิพฺพานธาตุ อนวชฺชา เตน วต เร วตฺตพฺเพ นิพฺพานธาตุ กุสลาติ ฯ

กุสลกถา ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า นิพพานธาตุ เป็นกุศล หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. นิพพานธาตุ เป็นธรรมไม่มีโทษ มิใช่หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. หากว่า นิพพานธาตุ เป็นธรรมไม่มีโทษ ด้วยเหตุนั้นนะ ท่านจึงต้อง

กล่าวว่า นิพพานธาตุ เป็นกุศล

กุสลกถา จบ

อตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส อจฺจนฺตนิยามตาติ ๑ ฯ อามนฺตา ฯ มาตุฆาตโก อจฺจนฺตนิยโต ปิตุฆาตโก ฯเปฯ อรหนฺตฆาตโก ฯเปฯ รุหิรุปฺปาทโก ฯเปฯ สงฺฆเภทโก อจฺจนฺตนิยโตติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส อจฺจนฺตนิยามตาติ ฯ อามนฺตา ฯ อจฺจนฺตนิยตสฺส ปุคฺคลสฺส วิจิกิจฺฉา อุปฺปชฺเชยฺยาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อจฺจนฺตนิยตสฺส ปุคฺคลสฺส วิจิกิจฺฉา อุปฺปชฺเชยฺย โน วต เร วตฺตพฺเพ อตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส อจฺจนฺตนิยามตาติ ฯ

๑. ม. -นิยมตา. สพฺพตฺถ อีทิสํ ทิสฺสติ.

สกวาที ปุถุชนมีความแน่นอนโดยส่วนเดียว หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. บุคคลผู้ทำมาตุฆาตเป็นผู้แน่นอนโดยส่วนเดียว บุคคลผู้ทำปิตุฆาต ฯลฯ

บุคคลผู้ทำอรหันตฆาต ฯลฯ บุคคลผู้ทำโลหิตุบาท ฯลฯ บุคคลผู้ทำสังฆเภท เป็นผู้แน่นอนโดยส่วนเดียว หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ปุถุชนมีความแน่นอนโดยส่วนเดียว หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. วิจิกิจฉา พึงเกิดแก่บุคคลผู้แน่นอนโดยส่วนเดียว หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า วิจิกิจฉา พึงเกิดแก่บุคคลผู้แน่นอนโดยส่วนเดียว ก็ต้องไม่กล่าว

ว่า ปุถุชนมีความแน่นอนโดยส่วนเดียว

อจฺจนฺตนิยตสฺส ปุคฺคลสฺส วิจิกิจฺฉา นุปฺปชฺเชยฺยาติ ฯ อามนฺตา ฯ ปหีนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ปหีนาติ ฯ อามนฺตา ฯ โสตาปตฺติมคฺเคนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สกทาคามิมคฺเคน ฯเปฯ อนาคามิมคฺเคน ฯเปฯ อรหตฺตมคฺเคนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กตเมน มคฺเคนาติ ฯ อกุสเลน มคฺเคนาติ ฯ อกุสโล มคฺโค นิยฺยานิโก ขยคามี โพธคามี อปจยคามี อนาสโว ฯเปฯ อสงฺกิเลสิโกติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อกุสโล มคฺโค อนิยฺยานิโก ฯเปฯ สงฺกิเลสิโกติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อกุสโล มคฺโค อนิยฺยานิโก ฯเปฯ สงฺกิเลสิโก โน วต เร วตฺตพฺเพ อจฺจนฺตนิยตสฺส ปุคฺคลสฺส วิจิกิจฺฉา อกุสเลน มคฺเคน ปหีนาติ ฯ

ส. วิจิกิจฉา ไม่พึงเกิดแก่บุคคลผู้แน่นอนโดยส่วนเดียว หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ละวิจิกิจฉาได้ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ละวิจิกิจฉาได้ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ละได้ด้วยโสดาปัตติมรรค หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ละได้ด้วยสกทาคามิมรรค ฯลฯ ละได้ด้วยอนาคามิมรรค ฯลฯ ละได้

ด้วยอรหัตมรรค หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ละได้ด้วยมรรคไหน

ป. ด้วยมรรคฝ่ายอกุศล

ส. มรรคฝ่ายอกุศลเป็นธรรมนำออก ให้ถึงความสิ้นทุกข์ ให้ถึงความตรัสรู้

ให้ถึงนิพพาน ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ฯลฯ ไม่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. มรรคฝ่ายอกุศลไม่เป็นธรรมนำออก ฯลฯ เป็นอารมณ์ของสังกิเลส

มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า มรรคฝ่ายอกุศลไม่เป็นธรรมนำออก ฯลฯ เป็นอารมณ์ของสัง

กิเลส ก็ต้องไม่กล่าวว่า วิจิกิจฉา อันบุคคลผู้แน่นอนโดยส่วนเดียวละได้ด้วยมรรคฝ่ายอกุศล

สสฺสตทิฏฺฐิยา นิยตสฺส ปุคฺคลสฺส อุจฺเฉททิฏฺฐิ อุปฺปชฺเชยฺยาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ สสฺสตทิฏฺฐิยา นิยตสฺส ปุคฺคลสฺส อุจฺเฉททิฏฺฐิ อุปฺปชฺเชยฺย โน วต เร วตฺตพฺเพ อตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส อจฺจนฺตนิยามตาติ ฯ

ส. อุจเฉททิฏฐิพึงเกิดแก่บุคคลผู้แน่นอนโดยสัสสตทิฏฐิ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า อุจเฉททิฏฐิพึงเกิดแก่บุคคลผู้แน่นอนโดยสัสสตทิฏฐิ ก็ต้องไม่

กล่าวว่า ปุถุชนมีความแน่นอนโดยส่วนเดียว

สสฺสตทิฏฺฐิยา นิยตสฺส ปุคฺคลสฺส อุจฺเฉททิฏฺฐิ นุปฺปช- ฺเชยฺยาติ ฯ เชยฺยาติ ฯ อามนฺตา ฯ ปหีนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ปหีนาติ ฯ อามนฺตา ฯ โสตาปตฺติมคฺเคนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สกทาคามิมคฺเคน ฯเปฯ อนาคามิมคฺเคน ฯเปฯ อรหตฺตมคฺเคนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กตเมน มคฺเคนาติ ฯ อกุสเลน มคฺเคนาติ ฯ อกุสโล มคฺโค ฯเปฯ โน วต เร วตฺตพฺเพ สสฺสตทิฏฺฐิยา นิยตสฺส ปุคฺคลสฺส อุจฺเฉททิฏฺฐิ อกุสเลน มคฺเคน ปหีนาติ ฯ

ส. อุจเฉททิฏฐิไม่พึงเกิดแก่บุคคลผู้แน่นอนโดยสัสสตทิฏฐิ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ละอุจเฉททิฏฐิได้ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ละอุจเฉททิฏฐิได้ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ละได้ด้วยโสดาปัตติมรรค หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ละได้ด้วยสกทาคามิมรรค ฯลฯ ด้วยอนาคามิมรรค ฯลฯ ด้วยอรหัตมรรค

หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ละได้ด้วยมรรคไหน

ป. ละได้ด้วยมรรคฝ่ายอกุศล

ส. มรรคฝ่ายอกุศล ฯลฯ ก็ต้องไม่กล่าวว่า อุจเฉททิฏฐิอันบุคคลผู้แน่นอน

โดยสัสสตทิฏฐิละได้ด้วยมรรคฝ่ายอกุศล

อุจฺเฉททิฏฺฐิยา นิยตสฺส ปุคฺคลสฺส สสฺสตทิฏฺฐิ อุปฺปชฺเชยฺยาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อุจฺเฉททิฏฺฐิยา นิยตสฺส ปุคฺคลสฺส สสฺสตทิฏฺฐิ อุปฺปชฺเชยฺย โน วต เร วตฺตพฺเพ อตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส อจฺจนฺตนิยามตาติ ฯ

ป. สัสสตทิฏฐิพึงเกิดแก่บุคคลผู้แน่นอนโดยอุจเฉททิฏฐิ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า สัสสตทิฏฐิพึงเกิดแก่บุคคลผู้แน่นอนโดยอุจเฉททิฏฐิ ก็ต้องไม่

กล่าวว่า ปุถุชนมีความแน่นอนโดยส่วนเดียว

อุจฺเฉททิฏฺฐิยา นิยตสฺส ปุคฺคลสฺส สสฺสตทิฏฺฐิ นุปฺปชฺเชยฺยาติ ฯ อามนฺตา ฯ ปหีนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ปหีนาติ ฯ อามนฺตา ฯ โส ตาปตฺติมคฺเคนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สกทาคามิมคฺเคน ฯเปฯ อรหตฺตมคฺเคนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กตเมน มคฺเคนาติ ฯ อกุสเลน มคฺเคนาติ ฯ อกุสโล มคฺโค ฯเปฯ โน วต เร วตฺตพฺเพ อุจฺเฉททิฏฺฐิยา นิยตสฺส ปุคฺคลสฺส สสฺสตทิฏฺฐิ อกุสเลน มคฺเคน ปหีนาติ ฯ

ส. สัสสตทิฏฐิไม่พึงเกิดแก่บุคคลผู้แน่นอนโดยอุจเฉททิฏฐิ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ละสัสสตทิฏฐิได้ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ละสัสสตทิฏฐิได้ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ละได้ด้วยโสดาปัตติมรรค หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ละได้ด้วยสกทาคามิมรรค ฯลฯ ด้วยอรหัตมรรค หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ด้วยมรรคไหน

ป. ด้วยมรรคฝ่ายอกุศล

ส. มรรคฝ่ายอกุศล ฯลฯ ก็ต้องไม่กล่าวว่า สัสสตทิฏฐิ อันบุคคลผู้แน่นอน

โดยอุจเฉททิฏฐิ ละได้ด้วยมรรคฝ่ายอกุศล

น วตฺตพฺพํ อตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส อจฺจนฺตนิยามตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล สมนฺนาคโต โหติ เอกนฺตกาฬเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ โส สกึ นิมุคฺโค นิมุคฺโคว โหตีติ ๑ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ อตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส อจฺจนฺตนิยามตาติ ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า ปุถุชนมีความแน่นอนโดยส่วนเดียว หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลก

นี้ เป็นผู้ประกอบด้วยธรรมฝ่ายอกุศล เป็นธรรมดำโดยส่วนเดียวบุคคลนั้นเป็นผู้จมลงแล้วครั้งหนึ่ง ก็จมลงอยู่นั่นเอง ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. ถ้าอย่างนั้น ปุถุชนก็มีความแน่นอนโดยส่วนเดียว น่ะสิ

วุตฺตํ ภควตา อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล สมนฺนาคโต โหติ เอกนฺตกาฬเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ โส สกึ นิมุคฺโค นิมุคฺโคว โหตีติ กตฺวา เตน จ การเณน อตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส อจฺจนฺตนิยามตาติ ฯ อามนฺตา ฯ วุตฺตํ ภควตา อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา นิมุชฺชตีติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ สพฺพกาลํ อุมฺมุชฺชิตฺวา นิมุชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยธรรมฝ่ายอกุศล เป็นธรรมดำโดยส่วนเดียวบุคคลนั้นเป็นผู้จมลงแล้วครั้งหนึ่ง ก็จมอยู่นั่นเอง เพราะทำอธิบายดังนี้และโดยเหตุนั้น ท่านจึงสันนิษฐานว่า ปุถุชนมีความแน่นอนโดยส่วนเดียว หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลก

นี้ ผุดขึ้นแล้ว กลับจมลง ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลผุดขึ้นแล้ว กลับจมลงทุกครั้ง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

วุตฺตํ ภควตา อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล สมนฺนาคโต โหติ เอกนฺตกาฬเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ โส สกึ นิมุคฺโค นิมุคฺโคว โหตีติ กตฺวา เตน จ การเณน อตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส อจฺจนฺตนิยามตาติ ฯ อามนฺตา ฯ วุตฺตํ ภควตา อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ฐิโต โหติ อุมฺมุชฺชิตฺวา วิปสฺสติ วิโลเกติ อุมฺมุชฺชิตฺวา ปตรติ อุมฺมุชฺชิตฺวา ปติคาธปฺปตฺโต โหตีติ ๑ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ สพฺพกาลํ อุมฺมุชฺชิตฺวา ปติคาธปฺปตฺโต โหตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

อจฺจนฺตนิยามกถา ฯ

____________

๑ อํ. สตฺตก. ๑๐-๑๑ ฯ

ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยธรรมฝ่ายอกุศล เป็นธรรมดำโดยส่วนเดียวบุคคลนั้นเป็นผู้จมลงแล้วครั้งหนึ่ง ก็จมอยู่นั่นเอง เพราะทำอธิบายดังนี้และโดยเหตุนั้น ท่านจึงสันนิษฐานว่า ปุถุชนมีความแน่นอนโดยส่วนเดียว หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลก

นี้ ผุดขึ้นแล้วทรงตัวอยู่ ผุดขึ้นแล้วเห็นแจ้งเหลียวแลดูว่ายข้ามไปผุดขึ้นแล้ว ไปถึงที่พำนักได้ ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลผุดขึ้นแล้ว ไปถึงที่พำนักได้ทุกครั้ง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อัจจันตนิยามกถา จบ

นตฺถิ โลกิยํ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นตฺถิ โลกิยา สทฺธาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นตฺถิ โลกิยํ วิริยินฺทฺริยํ ฯเปฯ สตินฺทฺริยํ ฯเปฯ สมาธินฺทฺริยํ ฯเปฯ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นตฺถิ โลกิยา ปญฺญาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที สัทธินทรีย์ที่เป็นโลกิยะไม่มี หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. ศรัทธาที่เป็นโลกิยะ ไม่มี หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. วิริยินทรีย์ สัทธินทรีย์ ฯลฯ สมาธินทรีย์ ฯลฯ ปัญญินทรีย์ ที่เป็นโลกิยะ

ไม่มี หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ปัญญาที่เป็นโลกิยะ ไม่มี หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อตฺถิ โลกิยา สทฺธาติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกิยํ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ โลกิยํ วิริยํ ฯเปฯ สติ ฯเปฯ สมาธิ ฯเปฯ ปญฺญาติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกิยํ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ศรัทธาที่เป็นโลกิยะมี หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สัทธินทรีย์ที่เป็นโลกิยะมี หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. วิริยะ ฯลฯ สติ ฯลฯ สมาธิ ฯลฯ ปัญญา ที่เป็นโลกิยะมี หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ปัญญินทรีย์ที่เป็นโลกิยะมี หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อตฺถิ โลกิโย มโน อตฺถิ โลกิยํ มนินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกิยา สทฺธา อตฺถิ โลกิยํ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ โลกิโย มโน อตฺถิ โลกิยํ มนินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกิยา ปญฺญา อตฺถิ โลกิยํ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ8

ส. มโนที่เป็นโลกิยะมีอยู่ มนินทรีย์ที่เป็นโลกิยะก็มีอยู่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ศรัทธาที่เป็นโลกิยะมีอยู่ สัทธินทรีย์ที่เป็นโลกิยะก็มีอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. มโนที่เป็นโลกิยะมีอยู่ มนินทรีย์ที่เป็นโลกิยะก็มีอยู่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ปัญญาที่เป็นโลกิยะมีอยู่ ปัญญินทรีย์ที่เป็นโลกิยะก็มีอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อตฺถิ โลกิยํ โสมนสฺสํ อตฺถิ โลกิยํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ ฯเปฯ อตฺถิ โลกิยํ ชีวิตํ อตฺถิ โลกิยํ ชีวิตินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกิยา สทฺธา อตฺถิ โลกิยํ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ โลกิยํ ชีวิตํ อตฺถิ โลกิยํ ชีวิตินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกิยา ปญฺญา อตฺถิ โลกิยํ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. โสมนัสที่เป็นโลกิยะมีอยู่ โสมนัสสินทรีย์ที่เป็นโลกิยะก็มีอยู่ ฯลฯ

ชีวิตที่เป็นโลกิยะมีอยู่ ชีวิตินทรีย์ที่เป็นโลกิยะก็มีอยู่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ศรัทธาที่เป็นโลกิยะมีอยู่ สัทธินทรีย์ที่เป็นโลกิยะก็มีอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ชีวิตที่เป็นโลกิยะมีอยู่ ชีวิตินทรีย์ที่เป็นโลกิยะก็มีอยู่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ปัญญาที่เป็นโลกิยะมีอยู่ ปัญญินทรีย์ที่เป็นโลกิยะก็มีอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อตฺถิ โลกิยา สทฺธา นตฺถิ โลกิยํ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกิโย มโน นตฺถิ โลกิยํ มนินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ โลกิยา ปญฺญา นตฺถิ โลกิยํ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกิโย มโน นตฺถิ โลกิยํ มนินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ โลกิยา สทฺธา นตฺถิ โลกิยํ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกิยํ โสมนสฺสํ นตฺถิ โลกิยํ โสมนสฺสินฺทฺริยนฺติ ฯเปฯ อตฺถิ โลกิยํ ชีวิตํ นตฺถิ โลกิยํ ชีวิตินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ โลกิยา ปญฺญา นตฺถิ โลกิยํ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกิยํ ชีวิตํ นตฺถิ โลกิยํ ชีวิตินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ศรัทธาที่เป็นโลกิยะมีอยู่ แต่สัทธินทรีย์ที่เป็นโลกิยะไม่มี หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มโนที่เป็นโลกิยะมีอยู่ แต่มนินทรีย์ที่เป็นโลกิยะไม่มี หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ปัญญาที่เป็นโลกิยะมีอยู่ แต่ปัญญินทรีย์ที่เป็นโลกิยะไม่มี หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มโนที่เป็นโลกิยะมีอยู่ แต่มนินทรีย์ที่เป็นโลกิยะไม่มี หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ศรัทธาที่เป็นโลกิยะมีอยู่ แต่สัทธินทรีย์ที่เป็นโลกิยะไม่มี หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. โสมนัสที่เป็นโลกิยะมีอยู่ แต่โสมนัสสินทรีย์ที่เป็นโลกิยะไม่มี หรือ ฯลฯ

ชีวิตที่เป็นโลกิยะมีอยู่ แต่ชีวิตินทรีย์ที่เป็นโลกิยะไม่มี หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ปัญญาที่เป็นโลกิยะมีอยู่ แต่ปัญญินทรีย์ที่เป็นโลกิยะไม่มี หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ชีวิตที่เป็นโลกิยะมีอยู่ แต่ชีวิตินทรีย์ที่เป็นโลกิยะไม่มี หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อตฺถิ โลกุตฺตรา สทฺธา อตฺถิ โลกุตฺตรํ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกิยา สทฺธา อตฺถิ โลกิยํ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ โลกุตฺตรํ วิริยํ ฯเปฯ อตฺถิ โลกุตฺตรา ปญฺญา อตฺถิ โลกุตฺตรํ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกิยา ปญฺญา อตฺถิ โลกิยํ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ศรัทธาที่เป็นโลกุตตระมีอยู่ สัทธินทรีย์ที่เป็นโลกุตตระก็มีอยู่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ศรัทธาที่เป็นโลกิยะมีอยู่ สัทธินทรีย์ที่เป็นโลกิยะก็มีอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. วิริยะที่เป็นโลกุตตระมีอยู่ ฯลฯ ปัญญาที่เป็นโลกุตตระมีอยู่ ปัญญินทรีย์

ที่เป็นโลกุตตระก็มีอยู่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ปัญญาที่เป็นโลกิยะมีอยู่ ปัญญินทรีย์ที่เป็นโลกิยะก็มีอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อตฺถิ โลกิยา สทฺธา นตฺถิ โลกิยํ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกุตฺตรา สทฺธา นตฺถิ โลกุตฺตรํ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ โลกิยํ วิริยํ ฯเปฯ อตฺถิ โลกิยา ปญฺญา นตฺถิ โลกิยํ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ โลกุตฺตรา ปญฺญา นตฺถิ โลกุตฺตรํ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ศรัทธาที่เป็นโลกิยะมีอยู่ แต่สัทธินทรีย์ที่เป็นโลกิยะไม่มี หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ศรัทธาที่เป็นโลกุตตระมีอยู่ แต่สัทธินทรีย์ที่เป็นโลกุตตระไม่มี หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. วิริยะที่เป็นโลกิยะมีอยู่ ฯลฯ ปัญญาที่เป็นโลกิยะมีอยู่ แต่ปัญญินทรีย์

ที่เป็นโลกิยะไม่มี หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ปัญญาที่เป็นโลกุตตระมีอยู่ แต่ปัญญินทรีย์ที่เป็นโลกุตตระไม่มี หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

นตฺถิ โลกิยานิ ปญฺจินฺทฺริยานีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา อทฺทสํ โข อหํ ภิกฺขเว พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิโน วิหรนฺเตติ ๑ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ อตฺถิ โลกิยานิ ปญฺจินฺทฺริยานีติ ฯ

อินฺทฺริยกถา ฯ

เอกูนวีสติโม วคฺโค ฯ

ตสฺส อุทฺทานํ

อตีเต กิเลเส ชหติ อนาคเต กิเลเส

ชหติ ปจฺจุปฺปนฺเน กิเลเส ชหติ สุญฺญตา

สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนา สามญฺญผลํ อสงฺขตํ

ปตฺติ อสงฺขตา สพฺพธมฺมานํ ตถตา อสงฺขตา

นิพฺพานธาตุ กุสลา อตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส อจฺจนฺตนิยามตา

นตฺถิ โลกิยานิ ปญฺจินฺทฺริยานีติ ฯ

๑. ม. มู. ๓๑๐ ฯ

ส. อินทรีย์ ๕ ที่เป็นโลกิยะ ไม่มี หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราเมื่อตรวจดูโลก

ด้วยพุทธจักษุ ได้เห็นแล้วแลซึ่งสัตว์ทั้งหลาย บางพวกเป็นผู้มีธุลีในดวงตาน้อย บางพวกเป็นผู้มีธุลีในดวงตามาก บางพวกเป็นผู้มีอินทรีย์แก่กล้า บางพวกเป็นผู้มีอินทรีย์อ่อน บางพวกเป็นผู้มีอาการดี บางพวกเป็นผู้มีอาการทราม บางพวกเป็นผู้ที่จะให้รู้แจ้งได้ง่ายบางพวกเป็นผู้ที่จะให้รู้แจ้งได้ยาก บางพวกเป็นผู้เห็นโทษ และภัย

ในปรโลกอยู่ ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น อินทรีย์ ๕ ที่เป็นโลกิยะก็มีอยู่ น่ะสิ

อินทริยกถา จบ

วรรคที่ ๑๙ จบ