วรรคที่ ๑๔

อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ยา อกุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธิ สาว กุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลํ น วตฺตพฺพํ ยา อกุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธิ สาว กุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ อามนฺตา ฯ กุสลํ อนาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ อปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กุสลํ อาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ กุสลํ อาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ โน วต เร วตฺตพฺเพ อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลนฺติ ฯ

สกวาที กุศลมูลสืบต่ออกุศลมูลได้ หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันใด เพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศล ความนึก ฯลฯ

ความตั้งใจอันนั้นแหละ เพื่อความเกิดขึ้นแห่งกุศล หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. กุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้ แต่ไม่พึงกล่าวว่า ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจ

อันใด เพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศล ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันนั้นแหละเพื่อความเกิดขึ้นแห่งกุศล หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่นึกถึงอยู่ ฯลฯ ไม่ตั้งใจอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้นึกถึงอยู่ ฯลฯ ผู้ตั้งใจอยู่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้นึกถึงอยู่ ตั้งใจอยู่ ก็ต้องไม่กล่าวว่า กุศล

มูล สืบต่ออกุศลมูล

อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อกุสลํ อโยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ กุสลํ อโยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ กุสลํ โยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ กุสลํ โยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชติ โน วต เร วตฺตพฺเพ อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลนฺติ ฯ

ส. กุศลมูลสืบต่ออกุศลมูลได้ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อกุศลย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. กุศลย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยแยบคาย มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยแยบคาย ก็ต้องไม่กล่าวว่า

กุศลมูลสืบต่ออกุศลมูลได้ ดังนี้

อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ กามสญฺญาย อนนฺตรา เนกฺขมฺมสญฺญา อุปฺปชฺชติ พฺยาปาทสญฺญาย อนนฺตรา อพฺยาปาทสญฺญา อุปฺปชฺชติ วิหึสาสญฺญาย อนนฺตรา อวิหึสาสญฺญา อุปฺปชฺชติ พฺยาปาทสฺส อนนฺตรา เมตฺตา อุปฺปชฺชติ วิหึสาย อนนฺตรา กรุณา อุปฺปชฺชติ อรติยา อนนฺตรา มุทิตา อุปฺปชฺชติ ปฏิฆสฺส อนนฺตรา อุเปกฺขา อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. กุศลมูลย่อมสืบต่ออกุศลมูลได้ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เนกขัมมสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งกามสัญญา อัพยาปาทสัญญาเกิดขึ้น

ได้ในลำดับแห่งพยาปาทสัญญา อวิหิงสาสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำแห่งวิหงสา -สัญญา เมตตาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งพยาบาท กรุณาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งวิหิงสา มุทิตาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งอรติ อุเบกขาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งปฏิฆะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ยา กุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธิ สาว อกุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลํ น วตฺตพฺพํ ยา กุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธิ สาว อกุสลสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ อามนฺตา ฯ อกุสลํ อนาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ อปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อกุสลํ อาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อกุสลํ อาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ โน วต เร วตฺตพฺเพ กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ

ส. อกุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันใด เพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศล ความนึก

ฯลฯ ความตั้งใจอันนั้นแหละ เพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศลมูล หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อกุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้ แต่ไม่พึงกล่าวว่า ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจ

อันใด เพื่อความเกิดขึ้นแห่งกุศล ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันนั้นแหละเพื่อความเกิดขึ้นแห่งอกุศล หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อกุศลมูลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่นึกถึงอยู่ ฯลฯ ผู้ไม่ตั้งใจอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อกุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้นึกถึงอยู่ ฯลฯ ผู้ตั้งใจอยู่ มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า อกุศลเกิดขึ้นแก่ผู้นึกถึงอยู่ ฯลฯ ผู้ตั้งใจอยู่ ก็ต้องไม่กล่าวว่า

อกุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้

กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ กุสลํ โยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อกุสลํ โยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อกุสลํ อโยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อกุสลํ อโยนิโส มนสิกโรโต อุปฺปชฺชติ โน วต เร วตฺตพฺเพ กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ

ส. อกุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยแยบคาย หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อกุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยแยบคาย หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อกุศลเกิดขึ้น แก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย มิใช่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า อกุศลเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจโดยไม่แยบคายก็ต้องไม่กล่าว

ว่า อกุศลมูล ย่อมสืบต่อกุศลมูลได้ ดังนี้

กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เนกฺขมฺมสญฺญาย อนนฺตรา กามสญฺญา อุปฺปชฺชติ อพฺยาปาทสญฺญาย อนนฺตรา พฺยาปาทสญฺญา อุปฺปชฺชติ อวิหึสาสญฺญาย อนนฺตรา วิหึสาสญฺญา อุปฺปชฺชติ เมตฺตาย อนนฺตรา พฺยาปาโท อุปฺปชฺชติ กรุณาย อนนฺตรา วิหึสา อุปฺปชฺชติ มุทิตาย อนนฺตรา อรติ อุปฺปชฺชติ อุเปกฺขาย อนนฺตรา ปฏิฆํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. อกุศลมูล สืบต่อกุศลมูลได้ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กามสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งเนกขัมมสัญญา พยาปาทสัญญาเกิดขึ้น

ได้ในลำดับแห่งอัพยาปาทสัญญา วิหิงสาสัญญาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งอวิหิงสาสัญญา พยาบาทเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งเมตตา วิหิงสาเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งกรุณา อรติเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งมุทิตา ปฏิฆะเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งอุเบกขา หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลํ กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ ยสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ รชฺชติ ตสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ วิรชฺชติ ยสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ วิรชฺชติ ตสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ รชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ยสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ รชฺชติ ตสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ วิรชฺชติ ยสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ วิรชฺชติ ตสฺมึเยว วตฺถุสฺมึ รชฺชติ เตน วต เร วตฺตพฺเพ อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลํ กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ อกุสลมูลนฺติ ฯ

กุสลากุสลปฏิสนฺทหนกถา ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า กุศลมูลสืบต่ออกุศลมูลได้ อกุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. จิตกำหนัดในวัตถุนั้นเทียว ก็คลายกำหนัดในวัตถุนั้นเทียว ก็กำหนัดใน

วัตถุนั้นเทียว มิใช่หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. หากว่า จิตกำหนัดในวัตถุใดเทียว ก็คลายกำหนัดในวัตถุนั้นเทียว

คลายกำหนัดในวัตถุใดเทียว ก็กำหนัดในวัตถุนั้นเทียว ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า กุศลมูลสืบต่ออกุศลมูลได้ อกุศลมูลสืบต่อกุศลมูลได้

กุสลากุสลปฏิสันทหนกถา จบ

สฬายตนํ อปุพฺพํ อจริมํ มาตุกุจฺฉิสฺมึ สณฺฐาตีติ ฯ อามนฺตา ฯ สพฺพงฺคปจฺจงฺคี อหีนินฺทฺริโย มาตุกุจฺฉิสฺมึ โอกฺกมตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที อายตนะ ๖ เกิดขึ้นในครรภ์มารดา ไม่ก่อนไม่หลังกัน หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. บุคคลผู้มีอวัยวะน้อยใหญ่ครบครัน มีอินทรีย์อันไม่พร่องหยั่งลงในครรภ์

มารดา หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อุปปตฺเตสิเยน จิตฺเตน จกฺขายตนํ สณฺฐาตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อุปปตฺเตสิเยน จิตฺเตน หตฺถา สณฺฐนฺติ ปาทา สณฺฐนฺติ สีสํ สณฺฐาติ กณฺโณ สณฺฐาติ นาสิกา สณฺฐาติ มุขํ สณฺฐาติ ทนฺตา สณฺฐนฺตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อุปปตฺเตสิเยน จิตฺเตน โสตายตนํ ฯเปฯ ฆานายตนํ ฯเปฯ ชิวฺหายตนํ สณฺฐาตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อุปปตฺเตสิเยน จิตฺเตน หตฺถา สณฺฐนฺติ ปาทา สณฺฐนฺติ สีสํ สณฺฐาติ กณฺโณ สณฺฐาติ นาสิกา สณฺฐาติ มุขํ สณฺฐาติ ทนฺตา สณฺฐนฺตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. จักขายตนะเกิดขึ้นพร้อมกับจิตดวงแสวงหาอุปบัติ (ปฏิสนธิจิต) หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มือ เท้า ศีรษะ หู จมูก ปาก ฟัน ก็เกิดขึ้นพร้อมกับจิตดวงแสวงหา

อุปบัติ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. โสตายตนะ ฯลฯ ฆานายตนะ ฯลฯ ชิวหายตนะ เกิดขึ้นพร้อมกับ

จิตดวงแสวงหาอุปบัติ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มือ เท้า ศีรษะ หู จมูก ปาก ฟัน ก็ตั้งขึ้นพร้อมกับจิตดวงแสวงหา

อุปบัติ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

มาตุกุจฺฉิคตสฺส ปจฺฉา จกฺขายตนํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ มาตุกุจฺฉิสฺมึ จกฺขุปฏิลาภาย กมฺมํ กโรตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ มาตุกุจฺฉิคตสฺส ปจฺฉา โสตายตนํ ฯเปฯ ฆานายตนํ ฯเปฯ ชิวฺหายตนํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ มาตุกุจฺฉิสฺมึ ชิวฺหาปฏิลาภาย กมฺมํ กโรตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ มาตุกุจฺฉิคตสฺส ปจฺฉา เกสา โลมา นขา ทนฺตา อฏฺฐี อุปฺปชฺชนฺตีติ ฯ อามนฺตา ฯ มาตุกุจฺฉิสฺมึ อฏฺฐิปฏิลาภาย กมฺมํ กโรตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ป. จักขายตนะเกิดขึ้นแก่สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์มารดาในภายหลังหรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์มารดา กระทำกรรมเพื่อได้จักษุในท้องมารดา หรือ?

ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ป. โสตายตนะ ฯลฯ ฆานายตนะ ฯลฯ ชิวหายตนะ เกิดแก่สัตว์ผู้อยู่ใน

ครรภ์มารดาในภายหลัง หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์มารดานั้น กระทำกรรมเพื่อได้ชิวหาในครรภ์มารดา

หรือ?

ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ป. ผม ขน เล็บ ฟัน กระดูก เกิดแก่สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์มารดาในภายหลัง

หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์มารดา กระทำกรรมเพื่อได้กระดูกในครรภ์มารดา หรือ?

ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ มาตุกุจฺฉิคตสฺส ปจฺฉา เกสา โลมา นขา ทนฺตา อฏฺฐี อุปฺปชฺชนฺตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา

ปฐมํ กลลํ โหติ กลลา โหติ อมฺพุทํ

อมฺพุทา ชายเต เปสี เปสี นิพฺพตฺตตี ฆโน

ฆนา ปสาขา ชายนฺติ เกสา โลมา นขาปิ จ

ยญฺจสฺส ภุญฺชติ มาตา อนฺนํ ปานญฺจ โภชนํ

เตน โส ตตฺถ ยาเปติ มาตุกุจฺฉิคโต นโรติ ๑

อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ มาตุกุจฺฉิคตสฺส ปจฺฉา เกสา โลมา นขา ทนฺตา อฏฺฐี อุปฺปชฺชนฺตีติ ฯ

สฬายตนุปฺปตฺติกถา ฯ

๑ สํ สคาถ. ๒๖๖ ฯ

ส. ไม่พึงกล่าวว่า ผม ขน เล็บ ฟัน กระดูก เกิดแก่สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์มารดาในภายหลัง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า สัตว์ผู้เกิดในครรภ์เกิดเป็นกลละขึ้นก่อน

จากกลละเกิด เป็นอัมพุทะ จากอัมพุทะ เกิดเป็นเปสิ จากเปสิเกิดเป็นฆนะ จากฆนะ เกิดเป็นปัญจสาขา ผม ขน และเล็บก็มารดาบริโภคสิ่งใด คือ ข้าว น้ำ และ โภชนะ และทารกผู้อยู่ในครรภ์มารดานั้น เติบโตขึ้นในครรภ์มารดานั้น ด้วยอาหาร คือข้าว น้ำ และโภชนะ ที่มารดาของตนบริโภค ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริงมิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ผม ขน เล็บ ฟัน กระดูก ก็เกิดแก่สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์

มารดา ในภายหลังน่ะสิ

สฬายตนุปปัตติกถา จบ

จกฺขุวิญฺญาณสฺส อนนฺตรา โสตวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ยา จกฺขุวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธิ สาว โสตวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ จกฺขุวิญฺญาณสฺส อนนฺตรา โสตวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ น วตฺตพฺพํ ยา จกฺขุวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธิ สาว โสตวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ อามนฺตา ฯ โสตวิญฺญาณํ อนาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ อปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ โสตวิญฺญาณํ อาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ โสตวิญฺญาณํ อาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ โน วต เร วตฺตพฺเพ จกฺขุวิญฺญาณสฺส อนนฺตรา โสตวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ

สกวาที โสตวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งจักขุวิญญาณ หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันใด เพื่อความเกิดขึ้นแห่งจักขุวิญญาณ

ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจนั้นแหละ เพื่อความเกิดขึ้นแห่งโสตวิญญาณหรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. เพราะโสตวิญญาณเกิดขึ้นได้ ในลำดับแห่งจักขุวิญญาณ ฉะนั้นจึงไม่

พึงกล่าวว่า ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันใด เพื่อความเกิดขึ้นแห่งจักขุวิญญาณ ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันนั้นแหละ เพื่อความเกิดขึ้นแห่งโสตวิญญาณ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. โสตวิญญาณเกิดขึ้นแก่ผู้ไม่นึกถึงอยู่ ฯลฯ ผู้ไม่ตั้งใจอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. โสตวิญญาณ ย่อมเกิดขึ้นแก่ผู้นึกถึงอยู่ ฯลฯ แก่ผู้ตั้งใจอยู่ มิใช่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าโสตวิญญาณย่อมเกิดขึ้นแก่ผู้นึกถึงอยู่ ฯลฯ ผู้ตั้งใจอยู่ ก็ต้องไม่

กล่าวว่า โสตวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งจักขุวิญญาณ

จกฺขุวิญฺญาณสฺส อนนฺตรา โสตวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ จกฺขุวิญฺญาณํ รูปนิมิตฺตํ มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ โสตวิญฺญาณํ รูปนิมิตฺตํ มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. โสตวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งจักขุวิญญาณ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. จักขุวิญญาณย่อมเกิดขึ้นแก่ผู้กระทำไว้ในใจซึ่งนิมิต คือรูป หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. โสตวิญญาณเกิดขึ้นแก่ผู้กระทำไว้ในใจซึ่งนิมิตคือรูป หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

จกฺขุวิญฺญาณํ รูปารมฺมณญฺเญว น อญฺญารมฺมณนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ โสตวิญฺญาณํ รูปารมฺมณญฺเญว น อญฺญารมฺมณนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ โสตวิญฺญาณนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ โสตวิญฺญาณนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ โสตวิญฺญาณนฺติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ นตฺถิ ฯ จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณนฺติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณนฺติ อตฺเถว สุตฺตนฺโต โน วต เร วตฺตพฺเพ จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ โสตวิญฺญาณนฺติ ฯ จกฺขุวิญฺญาณสฺส อนนฺตรา โสตวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ตญฺเญว จกฺขุวิญฺญาณํ ตํ โสตวิญฺญาณนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. จักขุวิญญาณ มีรูปเป็นอารมณ์อย่างเดียว ไม่มีอย่างอื่นเป็นอารมณ์ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. โสตวิญญาณมีรูปเป็นอารมณ์อย่างเดียว ไม่มีอย่างอื่นเป็นอารมณ์ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. จักขุวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักษุและรูป หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. โสตวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักษุและรูป หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. โสตวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักษุและรูป หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. คำว่าโสตวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักษุและรูปดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง

หรือ?

ป. ไม่มี

ส. คำว่า จักขุวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุและรูป ดังนี้ เป็นสูตรมี

อยู่จริง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า คำว่า จักขุวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุและรูป ดังนี้ เป็น

สูตรมีอยู่จริง ก็ต้องไม่กล่าวว่า โสตวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยจักขุและรูป

ส. โสตวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งจักขุวิญญาณ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. จักขุวิญญาณอันนั้น โสตวิญญาณก็นั้นแหละ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

โสตวิญฺญาณสฺส อนนฺตรา ฆานวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ ฆานวิญฺญาณสฺส อนนฺตรา ชิวฺหาวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ

ส. ฆานวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งโสตวิญญาณ ฯลฯ ชิวหาวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งฆานวิญญาณ ฯลฯ

ชิวฺหาวิญฺญาณสฺส อนนฺตรา กายวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ยา ชิวฺหาวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธิ สาว กายวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ชิวฺหาวิญฺญาณสฺส อนนฺตรา กายวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ น วตฺตพฺพํ ยา ชิวฺหาวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธิ สาว กายวิญฺญาณสฺส อุปฺปาทาย อาวชฺชนา ฯเปฯ ปณิธีติ ฯ อามนฺตา ฯ กายวิญฺญาณํ อนาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ อปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ กายวิญฺญาณํ อาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ กายวิญฺญาณํ อาวชฺชนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ โน วต เร วตฺตพฺเพ ชิวฺหาวิญฺญาณสฺส อนนฺตรา กายวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ

ส. กายวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งชิวหาวิญญาณ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันใด เพื่อความเกิดขึ้นแห่งชิวหาวิญญาณ

ความนึก ความตั้งใจอันนั้นแหละ เพื่อความเกิดขึ้นแห่งกายวิญญาณหรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. เพราะกายวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งชิวหาวิญญาณ ฉะนั้นจึงไม่พึง

กล่าวว่า ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันใด เพื่อความเกิดขึ้นแห่งชิวหาวิญญาณ ความนึก ฯลฯ ความตั้งใจอันนั้นแหละ เพื่อความเกิดขึ้นแห่งกายวิญญาณ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กายวิญญาณเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่นึกถึงอยู่ ฯลฯ ผู้ไม่ตั้งใจอยู่ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. กายวิญญาณย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้นึกถึงอยู่ ฯลฯ ผู้ตั้งใจอยู่ มิใช่ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า กายวิญญาณย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้นึกถึงอยู่ ฯลฯ ผู้ตั้งใจอยู่

ก็ต้องไม่กล่าวว่า กายวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งชิวหาวิญญาณ

ชิวฺหาวิญฺญาณสฺส อนนฺตรา กายวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ชิวฺหาวิญฺญาณํ รสนิมิตฺตํ มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ กายวิญฺญาณํ รสนิมิตฺตํ มนสิกโรโต อุปฺปชฺชตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ชิวฺหาวิญฺญาณํ รสารมฺมณญฺเญว น อญฺญารมฺมณนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ กายวิญฺญาณํ รสารมฺมณญฺเญว น อญฺญารมฺมณนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ ชิวฺหาวิญฺญาณนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ กายวิญฺญาณนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ กายวิญฺญาณนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ กายวิญฺญาณนฺติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ นตฺถิ ฯ ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ ชิวฺหาวิญฺญาณนฺติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ ชิวฺหาวิญฺญาณนฺติ อตฺเถว สุตฺตนฺโต โน วต เร วตฺตพฺเพ ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ กายวิญฺญาณนฺติ ฯ ชิวฺหาวิญฺญาณสฺส อนนฺตรา กายวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ตญฺเญว ชิวฺหาวิญฺญาณํ ตํ กายวิญฺญาณนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. กายวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งชิวหาวิญญาณ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ชิวหาวิญญาณย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจซึ่งนิมิตคือรส หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กายวิญญาณเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ทำไว้ในใจ ซึ่งนิมิตคือรส หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ชิวหาวิญญาณมีรสเป็นอารมณ์อย่างเดียว มิได้มีอย่างอื่นเป็นอารมณ์ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กายวิญญาณมีรสเป็นอารมณ์อย่างเดียว มิได้มีอย่างอื่นเป็นอารมณ์ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ชิวหาวิญญาณเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยลิ้นและรส หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กายวิญญาณเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยลิ้นและรส หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. กายวิญญาณเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยลิ้นและรส หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. คำว่า กายวิญญาณเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยลิ้นและรส ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่

จริง หรือ?

ป. ไม่มี

ส. คำว่า ชิวหาวิญญาณเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยลิ้นและรส ดังนี้ เป็นสูตร

มีอยู่จริง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า คำว่า ชิวหาวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยลิ้นและรส ดังนี้ เป็น

สูตรมีอยู่จริง ก็ต้องไม่กล่าวว่า กายวิญญาณเกิดขึ้นเพราะอาศัยลิ้นและรสส. กายวิญญาณเกิดขึ้นได้ในลำดับแห่งชิวหาวิญญาณ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ชิวหาวิญญาณอันนั้น กายวิญญาณก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ ปญฺจ วิญฺญาณา อญฺญมญฺญสฺส สมนนฺตรา อุปฺปชฺชนฺตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ อตฺถิ โกจิ นจฺจติ คายติ วาเทติ รูปญฺจ ปสฺสติ สทฺทญฺจ สุณาติ คนฺธญฺจ ฆายติ รสญฺจ สายติ โผฏฺฐพฺพญฺจ ผุสตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อตฺถิ โกจิ นจฺจติ คายติ วาเทติ รูปญฺจ ปสฺสติ สทฺทญฺจ สุณาติ คนฺธญฺจ ฆายติ รสญฺจ สายติ โผฏฺฐพฺพญฺจ ผุสติ เตน วต เร วตฺตพฺเพ ปญฺจ วิญฺญาณา อญฺญมญฺญสฺส สมนนฺตรา อุปฺปชฺชนฺตีติ ฯ

อนนฺตรปจฺจยกถา ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า วิญญาณ ๕ เกิดขึ้นในลำดับแห่งกันและกัน หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. บุคคลบางคน ฟ้อนรำ ขับร้อง บรรเลงดนตรีเห็นรูปด้วยฟังเสียงด้วย

สูดกลิ่นด้วย ลิ้มรสด้วย ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วย (ในขณะเดียวกัน)มีอยู่ มิใช่ หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. หากว่า บุคคลบางคน ฟ้อนรำ ขับร้อง บรรเลงดนตรีเห็นรูปด้วย ฟัง

เสียงด้วย สูตรกลิ่นด้วย ลิ้มรสด้วย ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วย (ในขณะเดียวกัน) มีอยู่ ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า วิญญาณ ๕ เกิดขึ้นในลำดับแห่งกันและกันแล

อนันตรปัจจยกถา จบ

อริยรูปํ มหาภูตานํ อุปาทายาติ ฯ อามนฺตา ฯ อริยรูปํ กุสลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ มหาภูตา กุสลาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ มหาภูตา อพฺยากตาติ ฯ อามนฺตา ฯ อริยรูปํ อพฺยากตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อริยรูปํ มหาภูตานํ อุปาทายาติ ฯ อามนฺตา ฯ อริยรูปํ อนาสวํ อสญฺโญชนิยํ อคนฺถนิยํ อโนฆนิยํ อโยคนิยํ อนีวรณิยํ อปรามฏฺฐํ อนุปาทานิยํ อสงฺกิเลสิกนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ มหาภูตา อนาสวา ฯเปฯ อสงฺกิเลสิกาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ มหาภูตา สาสวา สญฺโญชนิยา ฯเปฯ สงฺกิเลสิกาติ ฯ อามนฺตา ฯ อริยรูปํ สาสวํ สญฺโญชนิยํ ฯเปฯ สงฺกิเลสิกนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที อริยรูปอาศัยมหาภูตรูป หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. อริยรูปเป็นกุศล หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มหาภูตรูปเป็นกุศล หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. มหาภูตรูปเป็นอัพยากฤต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อริยรูปเป็นอัพยากฤต หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อริยรูปอาศัยมหาภูตรูป หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อริยรูปเป็นอนาสวะ เป็นอสัญโญชนียะ เป็นอคันถนียะ เป็นอโนฆนียะ

เป็นอโยคนียะ เป็นอนีวรณียะ เป็นอปรามัฏฐะ เป็นอนุปาทานิยะ เป็นอสังกิเลสิกะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มหาภูตรูป เป็นอนาสวะ ฯลฯ เป็นอสังกิเลสิกะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. มหาภูตรูป เป็นสาสวะ เป็นสัญโญชนียะ ฯลฯ เป็นสังกิเลสิกะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อริยรูป เป็นสาสวะ เป็นสัญโญชนียะ ฯลฯ เป็นสังกิเลสิกะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ อริยรูปํ มหาภูตานํ อุปาทายาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา ยงฺกิญฺจิ ภิกฺขเว รูปํ จตฺตาริ มหาภูตานิ จตุนฺนญฺจ มหาภูตานํ อุปาทายรูปนฺติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ อริยรูปํ มหาภูตานํ อุปาทายาติ ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า อริยรูปอาศัยมหาภูตรูป หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย รูปอย่างใดอย่างหนึ่ง

คือ มหาภูตรูป ๔ และรูปที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ ดังนี้เป็นสูตรมีอยู่จริงมิใช่หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. ถ้าอย่างนั้น อริยรูปก็อาศัยมหาภูตรูป น่ะสิ

อริยรูปกถา จบ

อญฺโญ กามราคานุสโย อญฺญํ กามราคปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อญฺโญ กามราโค อญฺญํ กามราคปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เสฺวว กามราโค ตํ กามราคปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เสฺวว กามราคานุสโย ตํ กาม- ราคปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที กามราคานุสัยอย่างหนึ่ง กามราคปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. กามราคะอย่างหนึ่ง กามราคปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. กามราคะอันนั้น กามราคปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. กามราคานุสัยอันนั้น กามราคปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อญฺโญ ปฏิฆานุสโย อญฺญํ ปฏิฆปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อญฺญํ ปฏิฆํ อญฺญํ ปฏิฆปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ตญฺเญว ปฏิฆํ ตํ ปฏิฆปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เสฺวว ปฏิฆานุสโย ตํ ปฏิฆปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ปฏิฆานุสัยอย่างหนึ่ง ปฏิฆปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ปฏิฆะอย่างหนึ่ง ปฏิฆปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ปฏิฆะอันนั้น ปฏิฆปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ปฏิฆานุสัยอันนั้น ปฏิฆปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อญฺโญ มานานุสโย อญฺญํ มานปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อญฺโญ มาโน อญฺญํ มานปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เสฺวว มาโน ตํ มานปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เสฺวว มานานุสโย ตํ มานปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. มานานุสัยอย่างหนึ่ง มานปริยุฏฐาน ก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มานะอย่างหนึ่ง มานปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. มานะอันนั้น มานปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. มานานุสัยอันนั้น มานปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อญฺโญ ทิฏฺฐานุสโย อญฺญํ ทิฏฺฐิปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อญฺญา ทิฏฺฐิ อญฺญํ ทิฏฺฐิปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สาว ทิฏฺฐิ ตํ ทิฏฺฐิปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เสฺวว ทิฏฺฐานุสโย ตํ ทิฏฺฐิปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ทิฏฐานุสัยอย่างหนึ่ง ทิฏฐิปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ทิฏฐิอย่างหนึ่ง ทิฏฐิปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ทิฏฐิอันนั้น ทิฏฐิปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ทิฏฐานุสัยอันนั้น ทิฏฐิปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อญฺโญ วิจิกิจฺฉานุสโย อญฺญํ วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อญฺญา วิจิกิจฺฉา อญฺญํ วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สาว วิจิกิจฺฉา ตํ วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เสฺวว วิจิกิจฺฉานุสโย ตํ วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. วิจิกิจฉานุสัยอย่างหนึ่ง วิจิกิจฉาปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. วิจิกิจฉาอย่างหนึ่ง วิจิกิจฉาปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. วิจิกิจฉาอันนั้น วิจิกิจฉาปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. วิจิกิจฉานุสัยอันนั้น วิจิกิจฉาปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อญฺโญ ภวราคานุสโย อญฺญํ ภวราคปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อญฺโญ ภวราโค อญฺญํ ภวราคปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เสฺวว ภวราโค ตํ ภวราคปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เสฺวว ภวราคานุสโย ตํ ภวราคปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ภวราคานุสัยอย่างหนึ่ง ภวราคปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ภวราคะอย่างหนึ่ง ภวราคปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ภวราคะอันนั้น ภวราคปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ภวราคานุสัยอันนั้น ภวราคปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อญฺโญ อวิชฺชานุสโย อญฺญํ อวิชฺชาปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อญฺญา อวิชฺชา อญฺญํ อวิชฺชาปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สาว อวิชฺชา ตํ อวิชฺชาปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ เสฺวว อวิชฺชานุสโย ตํ อวิชฺชาปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. อวิชชานุสัยอย่างหนึ่ง อวิชชาปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อวิชชาอย่างหนึ่ง อวิชชาปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อวิชชานุสัยอันนั้น อวิชชาปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อวิชชานุสัยนั้น อวิชชาปริยุฏฐานก็อันนั้นแหละ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ อญฺโญ อนุสโย อญฺญํ ปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ปุถุชฺชโน กุสลาพฺยากเต จิตฺเต วตฺตมาเน สานุสโยติ วตฺตพฺโพติ ฯ อามนฺตา ฯ ปริยุฏฺฐิโตติ วตฺตพฺโพติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตนหิ อญฺโญ อนุสโย อญฺญํ ปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ ปุถุชฺชโน กุสลาพฺยากเต จิตฺเต วตฺตมาเน สราโคติ วตฺตพฺโพติ ฯ อามนฺตา ฯ ปริยุฏฺฐิโตติ วตฺตพฺโพติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน หิ อญฺโญ ราโค อญฺญํ ปริยุฏฺฐานนฺติ ฯ

อญฺโญ อนุสโยติกถา ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า อนุสัยอย่างหนึ่ง ปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. ปุถุชน ครั้นเมื่อจิตที่เป็นกุศลหรืออัพยากฤต เป็นไปอยู่พึงกล่าวว่า ผู้มี

อนุสัย หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. พึงกล่าวว่า ผู้มีจิตอันปริยุฏฐานกลุ้มรุม หรือ?

ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ป. ถ้าอย่างนั้น อนุสัยก็อย่างหนึ่ง ปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่งน่ะสิส. ปุถุชน ครั้นเมื่อจิตที่เป็นกุศลหรืออัพยากฤต เป็นไปอยู่พึงกล่าวว่า

ผู้มีราคะ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พึงกล่าวว่า มีจิตอันปริยุฏฐานกลุ้มรุม หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ถ้าอย่างนั้น ราคะก็อย่างหนึ่ง ปริยุฏฐานก็อย่างหนึ่ง น่ะสิ

อัญโญ อนุสโยติกถา จบ

ปริยุฏฺฐานํ จิตฺตวิปฺปยุตฺตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ รูปํ นิพฺพานํ จกฺขายตนํ ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพายตนนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ปริยุฏฺฐานํ จิตฺตวิปฺปยุตฺตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นตฺถิ สราคํ จิตฺตํ สโทสํ จิตฺตํ สโมหํ จิตฺตํ ฯเปฯ อกุสลํ จิตฺตํ สงฺกิลิฏฺฐํ จิตฺตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อตฺถิ สราคํ จิตฺตํ สโทสํ จิตฺตํ สโมหํ จิตฺตํ ฯเปฯ อกุสลํ จิตฺตํ สงฺกิลิฏฺฐํ จิตฺตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อตฺถิ สราคํ จิตฺตํ สโทสํ จิตฺตํ สโมหํ จิตฺตํ ฯเปฯ อกุสลํ จิตฺตํ สงฺกิลิฏฺฐํ จิตฺตํ โน วต เร วตฺตพฺเพ ปริยุฏฺฐานํ จิตฺตวิปฺปยุตฺตนฺติ ฯ

ปริยุฏฺฐานํ จิตฺตวิปฺปยุตฺตนฺติกถา ฯ

สกวาที ปริยุฏฐานวิปปยุตจากจิต หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. เป็นรูป เป็นนิพพาน เป็นจักขายตนะ ฯลฯ เป็นโผฏฐัพพายตนะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ปริยุฏฐาน วิปปยุตจากจิต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. จิตมีราคะ จิตมีโทสะ จิตมีโมหะ ฯลฯ จิตเป็นอกุศล จิตเศร้าหมอง

ไม่มี หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. จิตมีราคะ จิตมีโทสะ จิตมีโมหะ ฯลฯ จิตเป็นอกุศล จิตเศร้าหมอง

มีอยู่ มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า จิตมีราคะ จิตมีโทสะ จิตมีโมหะ ฯลฯ จิตเป็นอกุศล จิตเศร้า

หมอง มีอยู่ ก็ต้องไม่กล่าวว่า ปริยุฏฐานวิปปยุตจากจิต ดังนี้

ปริยุฏฐาน จิตตวิปปยุตตันติกถา จบ

รูปราโค รูปธาตุํ อนุเสติ รูปธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ อามนฺตา ฯ สมาปตฺเตสิโย อุปปตฺเตสิโย ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร สมาปตฺเตสิเยน จิตฺเตน อุปปตฺเตสิเยน จิตฺเตน ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาเรน จิตฺเตน สหคโต สหชาโต สํสฏฺโฐ สมฺปยุตฺโต เอกุปฺปาโท เอกนิโรโธ เอกวตฺถุโก เอการมฺมโณติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ น สมาปตฺเตสิโย น อุปปตฺเตสิโย น ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร น สมาปตฺเตสิเยน จิตฺเตน น อุปปตฺเตสิเยน จิตฺเตน น ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาเรน จิตฺเตน สหคโต สหชาโต สํสฏฺโฐ สมฺปยุตฺโต เอกุปฺปาโท เอกนิโรโธ เอกวตฺถุโก เอการมฺมโณติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ น สมาปตฺเตสิโย น อุปปตฺเตสิโย น ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร ฯเปฯ เอการมฺมโณ โน วต เร วตฺตพฺเพ รูปราโค รูปธาตุํ อนุเสติ รูปธาตุปริยาปนฺโนติ ฯเปฯ

สกวาที รูปราคะ นอนเนื่องอยู่ในรูปธาตุ นับเนื่องในรูปธาตุ หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. รูปราคะ เป็นธรรมแสวงหาสมาบัติ เป็นธรรมแสวงหาอุปบัติ เป็นธรรม

เครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม สหรคต เกิดร่วม ระคน สัมปยุตเกิดด้วยกัน ดับด้วยกัน มีวัตถุเป็นอันเดียวกัน มีอารมณ์เป็นอันเดียวกัน กับจิตดวงแสวงหาสมาบัติ กับจิตดวงแสวงหาอุปบัติ กับจิตเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. กามราคะ ไม่เป็นธรรมแสวงหาสมาบัติ ไม่เป็นธรรมแสวงหาอุปบัติ

ไม่เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม จะสหรคต เกิดร่วม ระคนสัมปยุต เกิดด้วยกัน ดับด้วยกัน จะมีวัตถุเป็นอันเดียวกัน จะมีอารมณ์เป็นอันเดียวกัน กับจิตดวงแสวงหาสมาบัติ ก็หามิได้ กับจิตดวงแสวงหาอุปบัติ ก็หามิได้กับจิตเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ก็หามิได้มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า กามราคะ ไม่เป็นธรรมแสวงหาสมาบัติ ไม่เป็นธรรมแสวงหา

อุปบัติ ไม่เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ฯลฯ จะมีอารมณ์

อันเดียวกัน ฯลฯ กับจิตเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ก็หามิได้ก็ต้องไม่กล่าวว่า รูปราคะ นอนเนื่องอยู่ในรูปธาตุ นับเนื่องอยู่ในรูปธาตุฯลฯ

รูปราโค รูปธาตุํ อนุเสติ รูปธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ อามนฺตา ฯ สทฺทราโค สทฺทธาตุํ อนุเสติ สทฺทธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ รูปราโค รูปธาตุํ อนุเสติ รูปธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ อามนฺตา ฯ คนฺธราโค ฯเปฯ รสราโค ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพราโค โผฏฺฐพฺพธาตุํ อนุเสติ โผฏฺฐพฺพธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. รูปราคะ นอนเนื่องในรูปธาตุ นับเนื่องในรูปธาตุ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สัททราคะ นอนเนื่องในสัททธาตุ นับเนื่องในสัททธาตุ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. รูปราคะ นอนเนื่องในรูปธาตุ นับเนื่องในรูปธาตุ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. คันธราคะ ฯลฯ รสราคะ ฯลฯ โผฏฐัพพราคะ นอนเนื่องในโผฏฐัพพธาตุ

นับเนื่องในโผฏฐัพพธาตุ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สทฺทราโค สทฺทธาตุํ อนุเสติ น วตฺตพฺพํ สทฺทธาตุ- ปริยาปนฺโนติ ฯ อามนฺตา ฯ รูปราโค รูปธาตุํ อนุเสติ น วตฺตพฺพํ รูปธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ คนฺธราโค ฯเปฯ รสราโค ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพราโค โผฏฺฐพฺพธาตุํ อนุเสติ น วตฺตพฺพํ โผฏฺฐพฺพธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ อามนฺตา ฯ รูปราโค รูปธาตุํ อนุเสติ น วตฺตพฺพํ รูปธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. สัททราคะ นอนเนื่องในสัททธาตุ แต่ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในสัททธาตุหรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. รูปราคะ นอนเนื่องในรูปธาตุ แต่ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในรูปธาตุ

หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. คันธราคะ ฯลฯ รสราคะ ฯลฯ โผฏฐัพพราคะ นอนเนื่องในโผฏฐัพพธาตุ

แต่ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในโผฏฐัพพธาตุ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. รูปราคะ นอนเนื่องในรูปธาตุ แต่ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในรูปธาตุ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อรูปราโค อรูปธาตุํ อนุเสติ อรูปธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ อามนฺตา ฯ สมาปตฺเตสิโย อุปปตฺเตสิโย ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร สมาปตฺเตสิเยน จิตฺเตน อุปฺปตฺเตสิเยน จิตฺเตน ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาเรน จิตฺเตน สหคโต สหชาโต สํสฏฺโฐ สมฺปยุตฺโต เอกุปฺปาโท เอกนิโรโธ เอกวตฺถุโก เอการมฺมโณติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ น สมาปตฺเตสิโย น อุปปตฺเตสิโย น ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาโร น สมาปตฺเตสิเยน จิตฺเตน ฯเปฯ เอการมฺมโณติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ น สมาปตฺเตสิโย น อุปปตฺเตสิโย ฯเปฯ เอการมฺมโณ โน วต เร วตฺตพฺเพ อรูปราโค อรูปธาตุํ อนุเสติ อรูปธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ

ส. อรูปราคะ นอนเนื่องในอรูปธาตุ นับเนื่องในอรูปธาตุ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรูปราคะ เป็นธรรมแสวงหาสมาบัติ เป็นธรรมแสวงหาอุปบัติ เป็นธรรม

เครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม สหรคต เกิดร่วม ระคน สัมปยุตเกิดด้วยกัน ดับด้วยกัน มีวัตถุเป็นอันเดียวกัน มีอารมณ์เป็นอันเดียวกัน กับจิตดวงแสวงหาสมาบัติ กับจิตดวงแสวงหาอุปบัติ กับจิตเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อรูปราคะ จะเป็นธรรมแสวงหาสมาบัติ จะเป็นธรรมแสวงหาอุปบัติ

จะเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ฯลฯ จะมีอารมณ์เป็นอันเดียวกัน ฯลฯ กับจิตเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ก็หามิได้ มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า อรูปราคะ ไม่เป็นธรรมแสวงหาสมาบัติ ไม่เป็นธรรมแสวงหา

อุปบัติ ฯลฯ จะมีอารมณ์เป็นอันเดียวกัน ฯลฯ กับจิตเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในทิฏฐธรรม ก็หามิได้ ก็ต้องไม่กล่าวว่า อรูปราคะ นอนเนื่องในอรูปธาตุนับเนื่องในอรูปธาตุ

อรูปราโค อรูปธาตุํ อนุเสติ อรูปธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ อามนฺตา ฯ สทฺทราโค สทฺทธาตุํ อนุเสติ สทฺทธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อรูปราโค อรูปธาตุํ อนุเสติ อรูปธาตุ- ปริยาปนฺโนติ ฯ อามนฺตา ฯ คนฺธราโค ฯเปฯ รสราโค ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพราโค โผฏฺฐพฺพธาตุํ อนุเสติ โผฏฺฐพฺพธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. อรูปราคะ นอนเนื่องในอรูปธาตุ นับเนื่องในอรูปธาตุ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สัททราคะ นอนเนื่องในสัททธาตุ นับเนื่องในสัททธาตุ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. อรูปราคะ นอนเนื่องในอรูปธาตุ นับเนื่องในอรูปธาตุ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. คันธราคะ ฯลฯ รสราคะ ฯลฯ โผฏฐัพพราคะ นอนเนื่องในโผฏฐัพพ

ธาตุ นับเนื่องในโผฏฐัพพธาตุ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สทฺทราโค สทฺทธาตุํ อนุเสติ น วตฺตพฺพํ สทฺทธาตุ- ปริยาปนฺโนติ ฯ อามนฺตา ฯ อรูปราโค อรูปธาตุํ อนุเสติ น วตฺตพฺพํ อรูปธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ คนฺธราโค ฯเปฯ รสราโค ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพราโค โผฏฺฐพฺพธาตุํ อนุเสติ น วตฺตพฺพํ โผฏฺฐพฺพธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ อามนฺตา ฯ อรูปราโค อรูปธาตุํ อนุเสติ น วตฺตพฺพํ อรูปธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. สัททราคะ นอนเนื่องในสัททธาตุ แต่ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในสัททธาตุ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรูปราคะ นอนเนื่องในอรูปธาตุ แต่ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในอรูปธาตุ

หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. คันธราคะ ฯลฯ รสราคะ ฯลฯ โผฏฐัพพราคะ นอนเนื่องในโผฏฐัพพธาตุ

แต่ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในโผฏฐัพพธาตุ หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรูปราคะ นอนเนื่องในอรูปธาตุ แต่ไม่พึงกล่าวว่า นับเนื่องในอรูปธาตุ

หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ รูปราโค รูปธาตุํ อนุเสติ รูปธาตุปริยาปนฺโน อรูปราโค อรูปธาตุํ อนุเสติ อรูปธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ กามราโค กามธาตุํ อนุเสติ กามธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ กามราโค กามธาตุํ อนุเสติ กามธาตุปริยาปนฺโน เตน วต เร วตฺตพฺเพ รูปราโค รูปธาตุํ อนุเสติ รูปธาตุปริยาปนฺโน อรูปราโค อรูปธาตุํ อนุเสติ อรูปธาตุปริยาปนฺโนติ ฯ

ปริยาปนฺนกถา ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า รูปราคะนอนเนื่องในรูปธาตุ นับเนื่องในรูปธาตุ อรูปราคะนอนเนื่องในอรูปธาตุ นับเนื่องในอรูปธาตุ หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. กามราคะนอนเนื่องในกามธาตุ นับเนื่องในกามธาตุ มิใช่หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. หากว่า กามราคะนอนเนื่องในกามธาตุ นับเนื่องในกามธาตุด้วยเหตุนั้น

นะท่านต้องกล่าวว่า รูปราคะนอนเนื่องในรูปธาตุ นับเนื่องในรูปธาตุอรูปราคะนอนเนื่องในอรูปธาตุ นับเนื่องในอรูปธาตุ

ปริยาปันนกถา จบ

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ วิปากาพฺยากตํ กิริยาพฺยากตํ รูปํ นิพฺพานํ จกฺขายตนํ ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพายตนนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺโต ผสฺโส อพฺยากโตติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตา เวทนา ฯเปฯ สญฺญา ฯเปฯ เจตนา ฯเปฯ จิตฺตํ อพฺยากตนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. เป็นวิบากอัพยากฤต เป็นกิริยาอัพยากฤต เป็นรูป เป็นนิพพาน เป็น

จักขายตนะ ฯลฯ เป็นโผฏฐัพพายตนะ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ผัสสะที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เวทนา ฯลฯ สัญญา ฯลฯ เจตนา ฯลฯ จิตที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ เป็น

อัพยากฤต หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺโต ผสฺโส อกุสโลติ ฯ อามนฺตา ฯ ทิฏฺฐิคตํ อกุสลนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตา เวทนา ฯเปฯ สญฺญา เจตนา จิตฺตํ อกุสลนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ทิฏฺฐิคตํ อกุสลนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ผัสสะที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิเป็นอกุศล หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ทิฏฐิเป็นอกุศล หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. เวทนา ฯลฯ สัญญา เจตนา จิตที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ เป็นอกุศล หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ทิฏฐิเป็นอกุศล หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อผลํ อวิปากนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ สผลํ สวิปากนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ สผลํ สวิปากํ โน วต เร วตฺตพฺเพ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ

ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ทิฏฐิไม่มีผล ไม่มีวิบาก หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ส. ทิฏฐิมีผล มีวิบาก มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า ทิฏฐิมีผล มีวิบาก ก็ต้องไม่กล่าวว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ มิจฺฉาทิฏฺฐิปรมานิ วชฺชานิ วุตฺตานิ ภควตาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ มิจฺฉาทิฏฺฐิปรมานิ วชฺชานิ วุตฺตานิ ภควตา โน วต เร วตฺตพฺเพ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ

ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. โทษทั้งหลายพระผู้มีพระภาคตรัสว่า มีมิจฉาทิฏฐิเป็นอย่างยิ่งมิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า โทษทั้งหลายพระผู้มีพระภาคตรัสว่า มีมิจฉาทิฏฐิเป็นอย่างยิ่ง

ก็ต้องไม่กล่าวว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา มิจฺฉาทิฏฺฐิ โข วจฺฉ อกุสลา สมฺมาทิฏฺฐิ กุสลาติ ๑ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ น วตฺตพฺพํ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ

ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรวัจฉะ มิจฉาทิฏฐิแลเป็นอกุศล

สัมมาทิฏฐิเป็นกุศล ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส โข อหํ ปุณฺณ ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ นิริยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วาติ ๒ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ น วตฺตพฺพํ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ

๑ ม. ม. ๒๕๕ ฯ ๒ ม. ม. ๘๓ ฯ

ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรปุณณะ เรากล่าวคติของบุคคลผู้เป็น

มิจฉาทิฏฐิ (ว่าเป็น) อย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ อย่างคือ นรก หรือ

กำเนิดดิรัจฉาน ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต ดังนี้

น วตฺตพฺพํ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา สสฺสโต โลโกติ โข วจฺฉ อพฺยากตเมตํ อสสฺสโต โลโกติ โข วจฺฉ อพฺยากตเมตํ อนฺตวา โลโกติ โข วจฺฉ ฯเปฯ อนนฺตวา โลโกติ โข วจฺฉ ... ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ โข วจฺฉ ... อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ โข วจฺฉ ... โหติ ตถาคโต ปรมฺมรณาติ โข วจฺฉ ... น โหติ ตถาคโต ปรมฺมรณาติ โข วจฺฉ ... โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรมฺมรณาติ โข วจฺฉ ... เนว โหติ น นโหติ ตถาคโต ปรมฺมรณาติ โข วจฺฉ อพฺยากตเมตนฺติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรวัจฉะ คำว่าโลกเที่ยงนี้ เรามิได้

พยากรณ์ คำว่า โลกขาดสูญนี้ เราก็มิได้พยากรณ์ คำว่าโลกมีที่สุด ฯลฯ คำว่า โลกไม่มีที่สุด คำว่า ชีพอันนั้น สรีระก็อันนั้นคำว่า ชีพเป็นอื่น สรีระก็เป็นอื่น คำว่า สัตว์ยังเป็นอยู่เบื้องหน้าแต่มรณะ คำว่า สัตว์เป็นอยู่เบื้องหน้าแต่มรณะ คำว่า สัตว์ยังเป็นอยู่ก็มีไม่เป็นอยู่ก็มี เบื้องหน้าแต่มรณะ คำว่า สัตว์ยังเป็นอยู่ก็ไม่ใช่ไม่เป็นอยู่ก็ไม่ใช่ เบื้องหน้าแต่มรณะนี้ เราก็มิได้พยากรณ์ ดังนี้

เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. ถ้าอย่างนั้น ทิฏฐิก็เป็นอัพยากฤต น่ะสิ

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส ภิกฺขเว ปุริสปุคฺคลสฺส ยญฺเจว กายกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ ฯเปฯ ยญฺจ วจีกมฺมํ ฯเปฯ ยญฺจ มโนกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ ยา จ เจตนา ยา จ ปตฺถนา โย จ ปณิธิ เย จ สงฺขารา สพฺเพ เต ธมฺมา อนิฏฺฐาย อกนฺตาย อมนาปาย อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตีติ ๑ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ น วตฺตพฺพํ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ ฯ

อพฺยากตกถา ฯ

__________________

๑ อํ. เอก. ๔๑ ฯ

ส. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย กายกรรมใดก็ดี อัน

บุคคลผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิ สมาทานให้บริบูรณ์ตามทิฏฐิ ฯลฯ วจีกรรมใดก็ดี ฯลฯ มโนกรรมใดก็ดี อันบุคคลผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิ สมาทานให้บริบูรณ์ตามทิฏฐิ เจตนาใดก็ดี ความปรารถนาใดก็ดี ความตั้งใจใดก็ดี สังขารเหล่าใดก็ดี ของบุคคลผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิ ธรรมเหล่านั้นทั้งหมด ย่อมเป็นไปพร้อมเพื่อผลอันไม่น่าปรารถนาไม่น่าใคร่ไม่น่าชอบใจ เพื่อสิ่งอันไม่เป็นประโยชน์เกื้อกูล เพื่อทุกข์ ดังนี้

เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า ทิฏฐิเป็นอัพยากฤตน่ะสิ

อัพยากตกถา จบ

ทิฏฺฐิคตํ อปริยาปนฺนนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ มคฺโค ผลํ นิพฺพานํ โสตาปตฺติมคฺโค โสตาปตฺติผลํ สกทาคามิมคฺโค สกทาคามิผลํ อนาคามิมคฺโค อนาคามิผลํ อรหตฺตมคฺโค อรหตฺตผลํ สติปฏฺฐานํ สมฺมปฺปธานํ อิทฺธิปาโท อินฺทฺริยํ พลํ โพชฺฌงฺโคติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที ทิฏฐิ เป็นอปริยาปันนะ หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. เป็นมรรค เป็นผล เป็นนิพพาน เป็นโสดาปัตติมรรค เป็นโสดาปัตติผล

เป็นสกทาคามิมรรค เป็นสกทาคามิผล เป็นอนาคามิมรรค เป็นอนาคามิผลเป็นอรหัตตมรรค เป็นอรหัตตผล เป็นสติปัฏฐาน เป็นสัมมัปปธาน เป็นอิทธิบาท เป็นอินทรีย์ เป็นพละ เป็นโพชฌงค์ หรือ?

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ ทิฏฺฐิคตํ อปริยาปนฺนนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ ปุถุชฺชโน กาเมสุ วีตราโคติ วตฺตพฺโพติ ฯ อามนฺตา ฯ วิคตทิฏฺฐิโยติ วตฺตพฺโพติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตนหิ ทิฏฺฐิคตํ อปริยาปนฺนนฺติ ฯ

อปริยาปนฺนกถา ฯ

จุทฺทสโม วคฺโค ฯ

ตสฺส อุทฺทานํ

อกุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ กุสลมูลํ กุสลมูลํ ปฏิสนฺทหติ

อกุสลมูลํ สฬายตนํ ฉวิญฺญาณกายา อริยรูปํ

มหาภูตานํ อุปาทาย เสฺวว อนุสโย ตํ ปริยุฏฺฐานํ

ปริยุฏฺฐานํ จิตฺตวิปฺปยุตฺตํ ยถาธาตุกญฺเจว อนุเสติ

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตํ ทิฏฺฐิคตํ อปริยาปนฺนนฺติ ฯ

ส. ไม่พึงกล่าวว่า ทิฏฐิเป็นอปริยาปันนะ หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. ปุถุชน พึงกล่าวว่า ผู้ปราศจากกำหนัดในกามทั้งหลาย หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. ไม่พึงกล่าวว่า ผู้ปราศจากทิฏฐิ หรือ?

ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ป. ถ้าอย่างนั้น ทิฏฐิเป็นอปริยาปันนะ น่ะสิ

อริปยาปันนกถา จบ

วรรคที่ ๑๔ จบ