พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๔
สัพพสัญโญชนปหานกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๑๘–๑๐๒๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในวรรคที่ ๔มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๔ สัพพสัญโญชนปหานกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๔๘๑–๔๘๕
ส. เพราะบุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผลได้มรรค ๓ แล้วและไม่เสื่อมจากมรรค ๓ นั้น ฉะนั้น บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผลจึงเป็นผู้ประกอบด้วยมรรค ๓ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๑๗} ส. เพราะบุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผลได้โสดาปัตติผลแล้วและไม่เสื่อมจากโสดาปัตติผลนั้น ฉะนั้น บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผลจึงเป็นผู้ประกอบด้วยโสดาปัตติผลหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เพราะบุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผลได้มรรค ๒ แล้วและไม่เสื่อมจากมรรค ๒ นั้น ฉะนั้น บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผลจึงเป็นผู้ประกอบด้วยมรรค ๒ หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ อปราปิสมันนาคตกถา
(๔๒) ๑๐. สัพพสัญโญชนัปปหานกถา
ว่าด้วยการละสังโยชน์ทั้งปวง
{๑๐๑๘} [๔๑๓] สกวาทีถามว่า การละสังโยชน์ทั้งปวงชื่อว่าอรหัตตผลหรือ ?
ส. สังโยชน์ทั้งปวงละได้ด้วยอรหัตตมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่าการละสังโยชน์ทั้งปวงได้โดยสิ้นเชิงเท่านั้น จึงชื่อว่าอรหัตตผล. (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๐๗-๒๐๘)
{๑๐๑๙} ส. สังโยชน์ทั้งปวงละได้ด้วยอรหัตตมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสก็ละได้ด้วยอรหัตตมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๒๐} ส. สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาสก็ละได้ด้วยอรหัตตมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสการละสังโยชน์ ๓ ว่าโสดาปัตติผลมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสการละสังโยชน์ ๓ ว่าโสดาปัตติผล ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สังโยชน์ทั้งปวงละได้ด้วยอรหัตตมรรค”[๔๑๔] ส. สังโยชน์ทั้งปวงละได้ด้วยอรหัตตมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กามราคะอย่างหยาบ พยาบาทอย่างหยาบก็ละได้ด้วยอรหัตตมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๒๑} [๔๑๕] ส. กามราคะอย่างหยาบพยาบาทอย่างหยาบก็ละได้ด้วยอรหัตตมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสความเบาบางแห่งกามราคะและพยาบาทว่าสกทาคามิผลมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสความเบาบางแห่งกามราคะและพยาบาทว่าสกทาคามิผล ท่านก็ไม่ยอมรับว่า “สังโยชน์ทั้งปวงละได้ด้วยอรหัตตมรรค”{๑๐๒๒} ส. สังโยชน์ทั้งปวงละได้ด้วยอรหัตตมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กามราคะอย่างละเอียด พยาบาทอย่างละเอียดก็ละได้ด้วยอรหัตตมรรคหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๐๒๓} [๔๑๖] ส. กามราคะอย่างละเอียด พยาบาทอย่างละเอียดก็ละได้ด้วยอรหัตตมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสการละกามราคะและพยาบาทไม่มีส่วนเหลือว่าอนาคามิผลมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสการละกามราคะและพยาบาทไม่มีส่วนเหลือว่าอนาคามิผล ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สังโยชน์ทั้งปวงละได้ด้วยอรหัตตมรรค”{๑๐๒๔} ส. สังโยชน์ทั้งปวงละได้ด้วยอรหัตตมรรคหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสการละรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ และอวิชชาไม่มีส่วนเหลือว่าอรหัตตผลมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสการละรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ และอวิชชาไม่มีส่วนเหลือว่าอรหัตตผล ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สังโยชน์ทั้งปวงละได้ด้วยอรหัตตมรรค”{๑๐๒๕} [๔๑๗] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “การละสังโยชน์ทั้งปวงชื่อว่าอรหัตตผล” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระอรหันต์ละสังโยชน์ทั้งปวงฺแล้วมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าพระอรหันต์ละสังโยชน์ทั้งปวงแล้ว ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “การละสังโยชน์ทั้งปวงชื่อว่าอรหัตตผล”
จบ สัพพสังโยชนัปหานกถา
จบ จตุตถวรรค
รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. คิหิสสอรหาติกถา ๒. อุปปัตติกถา
๓. อนาสวกถา ๔. สมันนาคตกถา
๕. อุเปกขาสมันนาคตกถา ๖. โพธิยาพุทโธติกถา
๗. ลักขณกถา ๘. นิยาโมกกันติกถา
๙. อปราปิสมันนาคตกถา ๑๐. สัพพสังโยชนัปปหานกถา
๕. ปัญจมวรรค
(๔๓) ๑. วิมุตติกถา
ว่าด้วยเรื่องวิมุตติ
{๑๐๒๖} [๔๑๘] สกวาทีถามว่า วิมุตติญาณชื่อว่าหลุดพ้นแล้วหรือ ?
ส. วิมุตติญาณทุกอย่างทั้งหมดชื่อว่าหลุดพ้นแล้วหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. วิมุตติญาณชื่อว่าหลุดพ้นแล้วหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ปัจจเวกขณญาณชื่อว่าหลุดพ้นแล้วหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. วิมุตติญาณชื่อว่าหลุดพ้นแล้วหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑วิมุตติญาณ ญาณรู้ถึงความหลุดพ้น ได้แก่ญาณ ๔ อย่าง คือ (๑) วิปัสสนาญาณ ญาณที่นับเข้าในวิปัสสนาหรือญาณที่จัดเป็นวิปัสสนา ๙ อย่าง มีอุทยัพพยานุปัสสนาญาณเป็นต้น ซึ่งจัดเป็นวิมุตติญาณ เพราะหลุดพ้นจากนิมิตและอารมณ์ว่าเที่ยงเป็นต้นและเพราะหลุดพ้นจากกิเลสคู่ปรับ หรือหลุดพ้นชั่วคราว หรือเรียกว่าตทังควิมุตติ (๒) มรรคญาณ ญาณในอริยมรรค ซึ่งจัดเป็นความหลุดพ้นจากกิเลสได้เด็ดขาด หรือเรียวก<*>ว่าสมุจเฉทวิมุตติ (๓) ผลญาณ ญาณในอริยผล ซึ่งจัดเป็นความหลุดพ้นที่เกิดจากความสงบระงับกิเลส หรือเรียกว่าปฏิปัสสัทธิวิมุตติ (๔) ปัจจเวกขณญาณ ญาณที่พิจารณารู้ถึงภาวะว่าหลุดพ้น (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๐๘)
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นเกี่ยวกับวิมุตติญาณทั้ง ๔ อย่างโดยรวม ๆ ว่าหลุดพ้นแล้วทั้งนั้น (คือเป็นโลกุตตรวิมุตติทั้งหมด) ซึ่งผิดจากความเห็นในฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่าผลญาณเท่านั้นเป็นวิมุตติที่หลุดพ้นแล้วอย่างแท้จริง วิมุตติญาณที่เหลือกล่าวไม่ได้ว่าเป็นวิมุตติหรือว่าไม่ใช่วิมุตติ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๐๘)
- เรียก - ผู้รวบรวม
จบ สัพพสัญโญชนปหานกถา