อสัญญกถา เล่ม ๓๗

*อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถีติ? อามนฺตา. สญฺญาภโว (๑) สญฺญาคติ๑ สญฺญา- สตฺตาวาโส๑ สญฺญาสํสาโร๑ สญฺญาโยนิ๑ สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*นนุ อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญสตฺตาวาโส อสญฺญสํสาโร อสญฺญโยนิ อสญฺญตฺต-ภาวปฏิลาโภติ. อามนฺตา. หญฺจิ อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญสตฺตาวาโส อสญฺญสํสาโร อสญฺญ-โยนิ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถี”ติ. *อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถีติ? อามนฺตา. ปญฺจโวการภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*นนุ เอกโวการภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. หญฺจิ เอกโวการภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ อตฺตภาวปฏิลาโภ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “อสญฺญ- สตฺเตสุ สญฺญา อตฺถี”ติ.

*อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถีติ? อามนฺตา. ตาย สญฺญาย สญฺญากรณียํ กโรตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่อสัญญสัตว์ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ภพแห่งอสัญญสัตว์ เป็นภพที่มีสัญญา เป็นคติที่มีสัญญา เป็น สัตตาวาสที่มีสัญญา เป็นสงสารที่มีสัญญา เป็นกำเนิดที่มีสัญญา เป็นการได้ อัตภาพที่มีสัญญาใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ภพแห่งอสัญญสัตว์ เป็นภพที่ไม่มีสัญญา เป็นคติที่ไม่มีสัญญา เป็น สัตตาวาสที่ไม่มีสัญญา เป็นสงสารที่ไม่มีสัญญา เป็นกำเนิดที่ไม่มีสัญญา เป็นการ ได้อัตภาพที่ไม่มีสัญญามิใช่หรือปร. ใช่

สก. หากภพแห่งอสัญญสัตว์ เป็นภพที่ไม่มีสัญญา เป็นคติที่ไม่มีสัญญา เป็นสัตตาวาสที่ไม่มีสัญญา เป็นสงสารที่ไม่มีสัญญา เป็นกำเนิดที่ไม่มีสัญญา เป็นการได้อัตภาพที่ไม่มีสัญญา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สัญญามีอยู่ในหมู่ อสัญญสัตว์”สก. สัญญามีอยู่ในหมู่อสัญญสัตว์ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ภพแห่งอสัญญสัตว์ เป็นภพที่มีขันธ์ ๕ เป็นคติ ... เป็นสัตตาวาส ... เป็นสงสาร ... เป็นกำเนิด ... เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๕ ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ภพแห่งอสัญญสัตว์ เป็นภพที่มีขันธ์ ๕ เป็นคติ ... เป็นสัตตาวาส ... เป็นสงสาร ... เป็นกำเนิด ... เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๑ มิใช่หรือปร. ใช่

สก. หากภพแห่งอสัญญสัตว์ เป็นภพที่มีขันธ์ ๑ เป็นคติ ... เป็นสัตตาวาส ... เป็นสงสาร ... เป็นกำเนิด ... เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๑ ท่านก็ไม่ควร ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่ในหมู่อสัญญสัตว์”สก. สัญญามีอยู่ในหมู่อสัญญสัตว์ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. อสัญญสัตว์ทำกิจที่ควรทำด้วยสัญญาได้ด้วยสัญญานั้นใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

*มนุสฺเสสุ สญฺญา อตฺถิ, โส จ สญฺญาภโว สญฺญาคติ สญฺญาสตฺตาวาโส สญฺญา- สํสาโร สญฺญาโยนิ สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถิ, โส จ สญฺญา-ภโว สญฺญาคติ สญฺญสตฺตาวาโส (๑) สญฺญ โยนิ สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ?๑ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*มนุสฺเสสุ สญฺญา อตฺถิ, โส จ ปญฺจโวการภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ อตฺตภาว- ปฏิลาโภติ? อามนฺตา. อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถิ, โส จ ปญฺจโวการภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*มนุสฺเสสุ สญฺญา อตฺถิ, ตาย สญฺญาย สญฺญากรณียํ กโรตีติ? อามนฺตา. อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถิ, ตาย สญฺญาย สญฺญากรณียํ กโรตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถิ, โส จ อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญสตฺตาวาโส อสญฺญ- สํสาโร อสญฺญโยนิ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. มนุสฺเสสุ สญฺญา อตฺถิ, โส จ อสญฺญภโว ฯเปฯ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถิ, โส จ เอกโวการภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ อตฺต- ภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. มนุสฺเสสุ สญฺญา อตฺถิ, โส จ เอกโวการภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิ-ลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ *อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถิ, น จ ตาย สญฺญาย สญฺญากรณียํ กโรตีติ? อามนฺตา. มนุสฺเสสุ สญฺญา อตฺถิ, น จ ตาย สญฺญาย สญฺญากรณียํ กโรตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่มนุษย์ และโลกของมนุษย์นั้นก็เป็นภพที่มีสัญญา เป็นคติที่มีสัญญา เป็นสัตตาวาสที่มีสัญญา เป็นสงสารที่มีสัญญา เป็นกำเนิดที่มี สัญญา เป็นการได้อัตภาพที่มีสัญญาใช่ไหมปร. ใช่

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่อสัญญสัตว์ และภพแห่งอสัญญสัตว์นั้นก็เป็นภพที่มี สัญญา เป็นคติที่มีสัญญา เป็นสัตตาวาสที่มีสัญญา เป็นสงสารที่มีสัญญา เป็น กำเนิดที่มีสัญญา เป็นการได้อัตภาพที่มีสัญญาใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่มนุษย์ และโลกของมนุษย์นั้นก็เป็นภพที่มีขันธ์ ๕ เป็นคติ ... เป็นสัตตาวาส ... เป็นสงสาร ... เป็นกำเนิด ... เป็นการได้ อัตภาพที่มีขันธ์ ๕ ใช่ไหมปร. ใช่

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่อสัญญสัตว์ และภพแห่งอสัญญสัตว์นั้นเป็นภพที่มี ขันธ์ ๕ เป็นคติ ... เป็นสัตตาวาส ... เป็นสงสาร ... เป็นกำเนิด ... เป็นการ ได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๕ ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่มนุษย์ มนุษย์ทำกิจที่ควรทำด้วยสัญญาได้ ด้วย สัญญานั้นใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่อสัญญสัตว์ อสัญญสัตว์ทำกิจที่ควรทำด้วยสัญญาได้ ด้วยสัญญานั้นใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่อสัญญสัตว์ และภพแห่งอสัญญสัตว์นั้นก็เป็นภพที่ไม่ มีสัญญา เป็นคติที่ไม่มีสัญญา เป็นสัตตาวาสที่ไม่มีสัญญา เป็นสงสารที่ไม่มีสัญญา เป็นกำเนิดที่ไม่มีสัญญา เป็นการได้อัตภาพที่ไม่มีสัญญาใช่ไหมปร. ใช่

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่มนุษย์ และโลกของมนุษย์นั้นก็เป็นภพที่ไม่มีสัญญา ฯลฯ เป็นการได้อัตภาพที่ไม่มีสัญญาใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่อสัญญสัตว์ และภพแห่งอสัญญสัตว์นั้นก็เป็นภพที่มี ขันธ์ ๑ เป็นคติ ... เป็นสัตตาวาส ... เป็นสงสาร ... เป็นกำเนิด ... เป็นการได้ อัตภาพที่มีขันธ์ ๑ ใช่ไหมปร. ใช่

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่มนุษย์ และโลกของมนุษย์นั้นก็เป็นภพที่มีขันธ์ ๑ ฯลฯ เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๑ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่อสัญญสัตว์ แต่อสัญญสัตว์ไม่ทำกิจที่ควรทำด้วย สัญญาได้ ด้วยสัญญานั้นใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่มนุษย์ แต่มนุษย์ไม่ทำกิจที่ควรทำด้วยสัญญาได้ ด้วยสัญญานั้นใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

*น วตฺตพฺพํ “อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถี”ติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา “สนฺติ ภิกฺขเว อสญฺญสตฺตา นาม เทวา, สญฺญุปฺปาทา จ ปน เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺตี”ติ (๑) อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถีติ.

*อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา อตฺถีติ? กิญฺจิ (๒) กาเล อตฺถิ, กิญฺจิ กาเล นตฺถีติ. กิญฺจิ กาเล สญฺญสตฺตา กิญฺจิ กาเล อสญฺญสตฺตา กิญฺจิ กาเล สญฺญภโว กิญฺจิ กาเล อสญฺญภโว กิญฺจิ กาเล ปญฺจโวการภโว กิญฺจิ กาเล เอกโวการภโวติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา กิญฺจิ กาเล อตฺถิ, กิญฺจิ กาเล นตฺถีติ? อามนฺตา. กํ กาลํ อตฺถิ, กํ กาลํ นตฺถีติ? จุติกาเล อุปปตฺติกาเล อตฺถิ. ฐิติกาเล น อตฺถีติ. จุติกาเล อุปปตฺติกาเล สญฺญสตฺตา, ฐิติกาเล อสญฺญสตฺตา. จุติกาเล อุปปตฺติกาเล สญฺญภโว, ฐิติกาเล อสญฺญภโว. จุติกาเล อุปปตฺติกาเล ปญฺจโวการภโว, ฐิติกาเล เอกโวการภโวติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อสญฺญกถา นิฏฺฐิตา.

ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่ในหมู่อสัญญสัตว์” ใช่ไหม

สก. ใช่

ปร. พระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย มีเทพชื่ออสัญญสัตว์ จุติ(เคลื่อน)จากชั้นนั้น เพราะเกิดสัญญาขึ้น” มีอยู่จริงมิใช่หรือ

สก. ใช่

ปร. ดังนั้น สัญญาจึงมีอยู่ในหมู่อสัญญสัตว์

สก. สัญญามีอยู่ในหมู่อสัญญสัตว์ใช่ไหม

ปร. บางคราวมี บางคราวไม่มี

สก. อสัญญสัตว์บางคราวเป็นสัญญสัตว์ บางคราวเป็นอสัญญสัตว์ ภพแห่ง อสัญญสัตว์บางคราวเป็นภพที่มีสัญญา บางคราวเป็นภพที่ไม่มีสัญญา บางคราว เป็นภพที่มีขันธ์ ๕ บางคราวเป็นภพที่มีขันธ์ ๑ ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. บางคราวสัญญามีในหมู่อสัญญสัตว์ บางคราวไม่มีใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. คราวไหนมี คราวไหนไม่มี

ปร. ในจุติกาล ในปฏิสนธิกาลมี แต่ในฐิติกาล(ปวัตติกาล)ไม่มี

สก. อสัญญสัตว์ ในจุติกาล ในปฏิสนธิกาล เป็นสัญญสัตว์ ในฐิติกาล เป็นอสัญญสัตว์ ในจุติกาล ในปฏิสนธิกาล เป็นภพที่มีสัญญา ในฐิติกาล เป็นภพ ที่ไม่มีสัญญา ในจุติกาล ในปฏิสนธิกาล เป็นภพที่มีขันธ์ ๕ ในฐิติกาล เป็นภพ ที่มีขันธ์ ๑ ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อสัญญกถา จบ