พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๓
ทิพพจักขุกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๙๕–๘๐๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๒ ในวรรคที่ ๓มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๓ ทิพพจักขุกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๔๐๒–๔๐๖
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลที่ ๘ เป็นคนภายนอก อยู่ในฝ่ายปุถุชนหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ถ้าอย่างนั้น บุคคลที่ ๘ ก็มีอินทรีย์ ๕
จบ อัฏฐมกัสสอินทริยกถา
(๒๗) ๗. ทิพพจักขุกถา
ว่าด้วยเรื่องทิพพจักขุเป็นอย่างเดียวกับมังสจักขุ
{๗๙๕} [๓๗๓] สกวาทีถามว่า มังสจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพจักขุหรือ ?
ส. มังสจักขุก็คือทิพพจักขุ ทิพพจักขุก็คือมังสจักขุหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๙๖} ส. มังสจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพจักขุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มังสจักขุเป็นเช่นใด ทิพพจักขุก็เป็นเช่นนั้น ทิพพจักขุเป็นเช่นใด มังสจักขุก็เป็นเช่นนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ธรรม ในที่นี้หมายถึงจตุตถฌาน
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะและสมิติยะ ซึ่งมีความเห็นว่า มังสจักขุ (ตาเนื้อ) ของผู้เข้าจตุตถฌานนั่นแหละชื่อว่าทิพพจักขุ คือตาทิพย์ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๙๖)
{๗๙๗} ส. มังสจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพจักขุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มังสจักขุอันนั้น ทิพพจักขุก็อันนั้นแหละ ทิพพจักขุอันนั้น มังสจักขุก็อันนั้นแหละหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๙๘} ส. มังสจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพจักขุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. วิสัย อานุภาพ โคจรของมังสจักขุเป็นเช่นใด วิสัย อานุภาพ โคจรของทิพพจักขุก็เป็นเช่นนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๗๙๙} ส. มังสจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพ์จักขุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มังสจักขุเป็นสภาวะที่กรรมอันสัมปยุตด้วยตัณหาทิฏฐิยึดครอง แล้วเป็นสภาวะที่กรรมอันสัมปยุตด้วยตัณหาทิฏฐิไม่ยึดครองได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๐๐} ส. มังสจักขุเป็นสภาวะที่กรรมอันสัมปยุตด้วยตัณหาทิฏฐิยึดครอง แล้วเป็นสภาวะที่กรรมอันสัมปยุตด้วยตัณหาทิฏฐิไม่ยึดครองได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มังสจักขุเป็นกามาวจรแล้วเป็นรูปาวจรได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๐๑} ส. มังสจักขุเป็นกามาวจรแล้วเป็นรูปาวจรได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มังสจักขุเป็นรูปาวจรแล้วเป็นอรูปาวจรได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๐๒} ส. มังสจักขุเป็นรูปาวจรแล้วเป็นอรูปาวจรได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มังสจักขุเป็นสภาวะที่นับเนื่องในวัฏฏทุกข์แล้วเป็นสภาวะที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏทุกข์ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๐๓} [๓๗๔] ส. มังสจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพจักขุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ทิพพจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นมังสจักขุหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๐๔} ส. มังสจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพจักขุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ทิพพจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นปัญญาจักขุหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๐๕} ส. มังสจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพจักขุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ทิพพจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นมังสจักขุหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๐๖} ส. มังสจักขุอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพจักขุหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จักขุมี ๒ อย่างเท่านั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๐๗} ส. จักขุมี ๒ อย่างเท่านั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสจักขุว่ามี ๓ คือ มังสจักขุ ทิพพจักขุ ปัญญาจักขุมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสจักขุว่ามี ๓ คือ มังสจักขุ ทิพพจักขุ ปัญญาจักขุ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “จักขุมี ๒ อย่างเท่านั้น”
{๘๐๘} ส. จักขุมี ๒ อย่างเท่านั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุนี้มี ๓ ประการ จักขุ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ (๑) มังสจักขุ (๒) ทิพพจักขุ (๓) ปัญญาจักขุ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุมี ๓ ประการนี้แล(ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า)
พระผู้ประเสริฐที่สุดได้ตรัสจักขุไว้ ๓ ประการ คือ มังสจักขุ ทิพพจักขุ และปัญญาจักขุที่ยอดเยี่ยม
ความเกิดขึ้นแห่งมังสจักขุเป็นทางแห่งทิพพจักขุ เมื่อใดญาณเกิดขึ้น เมื่อนั้นปัญญาจักขุอันยอดเยี่ยมซึ่งเป็นเหตุให้บุคคลพ้นจากทุกข์ทั้งปวงเพราะได้จักขุนี้ย่อมเกิดขึ้น” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน ขุ.อิติ. (แปล) ๒๕/๖๑/๔๐๙
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “จักขุมี ๒ อย่างเท่านั้น”
จบ ทิพพจักขุกถา
(๒๘) ๘. ทิพพโสตกถา
ว่าด้วยทิพพโสตะเป็นอย่างเดียวกับมังสโสตะ
{๘๐๙} [๓๗๕] สกวาทีถามว่า มังสโสตะอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพโสตะหรือ ?
ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว
ส. มังสโสตะก็คือทิพพโสตะ ทิพพโสตะก็คือมังสโสตะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๑๐} ส. มังสโสตะอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพโสตะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มังสโสตะเป็นเช่นใด ทิพพโสตะก็เป็นเช่นนั้น ทิพพโสตะเป็นเช่นใด มังสโสตะก็เป็นเช่นนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๑๑} ส. มังสโสตะอันธรรมอุปถัมภ์แล้วเป็นทิพพโสตะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มังสโสตะอันนั้น ทิพพโสตะก็อันนั้นแหละ ทิพพโสตะอันนั้น มังสโสตะก็อันนั้นแหละหรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะและสมิติยะ ซึ่งมีความเห็นว่า มังสโสตะ (หูเนื้อ)
- ของผู้เข้าจตุตถฌานนั่นแหละชื่อว่าทิพพโสตะ คือหูทิพย์ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๙๘)
จบ ทิพพจักขุกถา