พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๗
อัตถิ อรหโต ปุญญูปจโยติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๘๙–๑๖๙๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๑ ในวรรคที่ ๑๗มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๗ อัตถิ อรหโต ปุญญูปจโยติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๘๘๒–๘๘๔
๑๗. สัตฅรสมวรรค
(๑๖๖) ๑. อัตถิอรหโตปุญญปจโยติกถา
ว่าด้วยเรื่องพระอรหันต์มีการสะสมบุญ
{๑๖๘๙} [๗๗๖] สกวาทีถามว่า พระอรหันต์มีการสะสมบุญหรือ ?
ส. พระอรหันต์มีการสะสมบาปหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. พระอรหันต์ไม่มีการสะสมบาปหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ไม่มีการสะสมบุญหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๙๐} [๗๗๗] ส. พระอรหันต์มีการสะสมบุญหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ยังสร้างสมบุญญาภิสังขาร ยังสร้างสมอาเนญชาภิสังขาร ยังทำกรรมที่เป็นไปเพื่อคติ เพื่อภพ เพื่อความเป็นใหญ่ เพื่อความเป็นอธิบดี เพื่อสมบัติใหญ่ เพื่อบริวารมาก เพื่อความงามในเทพ เพื่อความงามในมนุษย์หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า พระอรหันต์ยังมีการสะสมคือ กระทำบุญกุศลอยู่เพราะประจักษ์แก่สายตาในการที่พระอรหันต์ทั้งหลายให้ทานและไหว้พระเจดีย์เป็นต้น ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า พระอรหันต์นั้นละทั้งบุญและบาปได้เด็ดขาดแล้ว แต่การทำความดีเช่นนั้นไม่จัดเป็นการสะสมบุญ เป็นเพียงกิริยาที่ไม่ก่อให้เกิดวิบาก เพราะหากทำบุญที่ก่อให้เกิดวิบากได้ ก็พึงทำบาปได้ ไม่ต่างอะไรกับปุถุชน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๙)
{๑๖๙๑} [๗๗๘] ส. พระอรหันต์มีการสะสมบุญหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ยังสะสมอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. พระอรหันต์เลิกสะสมอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. พระอรหันต์ละขาดอยู่ ... พระอรหันต์ยังถือมั่นอยู่ ยังชำระล้างอยู่ ยังหมักหมมอยู่ ... พระอรหันต์ยังกำจัดอยู่ ... พระอรหันต์ยังอบอวลอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. พระอรหันต์สะสมอยู่ก็ไม่ใช่ เลิกสะสมอยู่ก็ไม่ใช่ แต่เป็นผู้เลิกสะสมอยู่แล้วดำรงอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระอรหันต์สะสมอยู่ก็ไม่ใช่ เลิกสะสมอยู่ก็ไม่ใช่ แต่เป็นผู้เลิกสะสมแล้วดำรงอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์มีการสะสมบุญ”{๑๖๙๒} ส. พระอรหันต์ละขาดอยู่ก็ไม่ใช่ ถือมั่นอยู่ก็ไม่ใช่ แต่เป็นผู้ละขาดแล้วดำรงอยู่ ชำระล้างอยู่ก็ไม่ใช่ หมักหมมอยู่ก็ไม่ใช่ แต่เป็นผู้ชำระล้างแล้วดำรงอยู่ กำจัดอยู่ก็ไม่ใช่ กำลังอบอวลอยู่ก็ไม่ใช่ แต่เป็นผู้กำจัดแล้วดำรงอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าพระอรหันต์กำจัดอยู่ก็ไม่ใช่ อบอวลอยู่ก็ไม่ใช่ แต่เป็นผู้กำจัดแล้วดำรงอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์มีการสะสมบุญ”{๑๖๙๓} [๗๗๙] ป. พระอรหันต์ไม่มีการสะสมบุญหรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระอรหันต์พึงให้ทานหรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าพระอรหันต์พึงให้ทาน ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์ไม่มีการสะสมบุญ”{๑๖๙๔} ป. พระอรหันต์พึงให้จีวร ... พึงให้บิณฑบาต ... พึงให้เสนาสนะ ... พึงให้คิลานปัจจัยเภสัชบริขาร ... พึงให้ของเคี้ยว ... พึงให้ของบริโภค ... พึงให้น้ำดื่ม ... พึงไหว้พระเจดีย์ ... พึงยกขึ้นซึ่งมาลา ... พึงยกขึ้นซึ่งของหอม ... พึงยกขึ้นซึ่งเครื่องลูบไล้ที่พระเจดีย์ ... พึงทำประทักษิณพระเจดีย์หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าพระอรหันต์พึงทำประทักษิณพระเจดีย์ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “พระอรหันต์ไม่มีการสะสมบุญ”
จบ อัตถิอรหโตปุญญปจโยติกถา
(๑๖๗) ๒. นัตถิอรหโตอกาลมัจจูติกถา
ว่าด้วยเรื่องพระอรหันต์ไม่มีอกาลมรณะ
{๑๖๙๕} [๗๘๐] สกวาทีถามว่า พระอรหันต์ไม่มีอกาลมรณะหรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายราชคิริกะและสิทธัตถิกะ ซึ่งมีความเห็นว่าพระอรหันต์ต้องเสวยผลกรรม(ชดใช้กรรม)ให้หมดก่อนแล้วจึงจะปรินิพพานได้ ดังนั้น จึงไม่มีอกาลมรณะ คือการปรินิพพานในเวลาอันไม่สมควร เพราะศึกษาเนื้อความแห่งพระสูตรที่ว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราย่อมไม่กล่าวความสิ้นสุดโดยยังไม่เสวยผลแห่งกรรมที่สัตว์จงใจทำสั่งสมขึ้นไว้’ (องุ.ทสก. (แปล) ๒๔/๒๑๗/๓๙๙) โดยไม่แยบคาย ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า พระอรหันต์ก็อาจปรินิพพานในเวลาอันไม่สมควรได้ เพราะบุคคลผู้ทำอรหันตฆาตมีอยู่ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๙-๒๙๐)
จบ อัตถิ อรหโต ปุญญูปจโยติกถา