๒. มัจฉริสูตร เล่ม ๑๕

บุคคลพึงคบหากับพวกสัตบุรุษ พึงทำความสนิทสนมกับพวกสัตบุรุษไว้ บุคคลรู้แจ้งสัทธรรมของพวกสัตบุรุษ แล้วย่อมหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง

๒. มัจฉริสูตร

ว่าด้วยเหตุที่บริจาคทานไม่ได้

{๘๖} [๓๒] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว เหล่าเทวดาสตุลลปกายิกามากองค์ด้วยกัน มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันให้สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง{๘๗} เทวดาองค์หนึ่งผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

เพราะความตระหนี่และความประมาท บุคคลจึงให้ทานอย่างนี้ไม่ได้ ส่วนบุคคลผู้รู้แจ้ง เมื่อหวังผลบุญพึงให้ทาน

{๘๘} ต่อจากนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

คนตระหนี่กลัวสิ่งใดจึงให้ทานไม่ได้ สิ่งนั้นนั่นแล จัดเป็นภัยสำหรับผู้ให้ทานไม่ได้ ความหิวและความ

กระหาย ที่คนตระหนี่กลัวย่อมมากระทบคนตระหนี่ ผู้เป็นพาลนั้นนั่นแล ทั้งในโลกนี้และในโลกหน้า

เพราะฉะนั้น บุคคลพึงกำจัดความตระหนี่ ครอบสนิมในใจคือความตระหนี่เสีย ให้ทานไว้เถิด เพราะบุญทั้งหลายย่อมเป็นที่พึ่งของเหล่าสัตว์ในโลกหน้า{๘๙} ต่อจากนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

คนเหล่าใด ถึงของจะมีน้อย ก็แบ่งให้กัน เหมือนพวกคนเดินทางแบ่งของให้แก่พวกคนเดินทางด้วยกัน ฉะนั้น คนเหล่านั้น ถึงคนอื่น ๆ จะตายไปแล้ว ก็ชื่อว่ายังไม่ตาย นี่เป็นธรรมเนียมแต่เก่าก่อนคนพวกหนี่ง ถึงของจะมีน้อย ก็แบ่งให้กัน คนพวกหนึ่ง ถึงของจะมีมาก ก็ไม่ยอมให้ใคร ทักษิณาที่ให้จากของเล็กน้อยจึงนับว่าเสมอด้วยการให้ของนับพัน{๙๐} ต่อจากนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

เมื่อสัตบุรุษให้ทานที่ให้ได้ยาก ทำกุศลกรรมที่ทำได้ยากอยู่ พวกอสัตบุรุษย่อมทำตามไม่ได้ ธรรมดาของสัตบุรุษดำเนินตามได้แสนยาก

เพราะฉะนั้น คติจากโลกนี้ของพวกสัตบุรุษและของพวกอสัตบุรุษจึงแตกต่างกัน คือ พวกอสัตบุรุษพากันลงนรก ส่วนพวกสัตบุรุษพากันขึ้นสวรรค์

สำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า คำของใครหนอแลเป็นสุภาษิต”

{๙๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสบอกว่า “คำของพวกท่านทั้งหมดเป็นสุภาษิตโดยปริยาย ก็แต่พวกท่านจงฟังคำของเราบ้าง

ก็บุคคลใดประพฤติธรรม ประพฤติตนเป็นคนสะอาดเป็นผู้เลี้ยงภรรยา และเมื่อถึงของจะมีน้อยก็ให้คนอื่นได้ เมื่อคนตั้งแสนคนบูชาภิกษุพันรูป หรือบริจาคทรัพย์จำนวนพันกหาปณะ การบูชาของคนเหล่านั้นก็ยังมีค่าไม่ถึงส่วนที่ร้อยของบุคคลเช่นนั้น

{๙๒} ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยคาถาว่า

เพราะเหตุไร การบูชาอันไพบูลย์ใหญ่หลวงนี้จึงมีค่าไม่ถึงส่วนแห่งทานที่บุคคลให้ด้วยการประพฤติธรรมเพราะเหตุไร เมื่อคนตั้งแสนคนบูชาภิกษุจำนวนพันรูป หรือบริจาคทรัพย์จำนวนพันกหาปณะ การบูชาของคนเหล่านั้นจึงมีค่าไม่ถึงส่วนที่ร้อยของบุคคลเช่นนั้น

{๙๓} ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะเทวดาองค์นั้น ด้วยพระคาถาว่า

บุคคลพวกหนึ่งดำรงอยู่ในกรรมที่ไม่เสมอ ตีเขาบ้าง ฆ่าเขาบ้าง ทำให้เขาเสียใจบ้าง แล้วจึงให้ทาน ทานนั้นจัดว่าเป็นทานที่มีนั้าตานองหน้า เป็นทานที่มีอาชญา จึงมีค่าไม่ถึงส่วนแห่งทานที่บุคคลให้ด้วยการประพฤติธรรม เมื่อคนตั้งแสนคนบูชาภิกษุจำนวนพันรูป หรือบริจาคทรัพย์จำนวนพันกหาปณะ การบูชาของคนเหล่านั้น จึงมีค่าไม่ถึงส่วนที่ร้อยของบุคคลเช่นนั้น โดยนัยอย่างนี้

๓. สาธุสูตร

ว่าด้วยอานิสงส์แห่งการบริจาคทาน

{๙๔} [๓๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว เหล่าเทวดาสตุลลปกายิกามากองค์ด้วยกันมีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันให้สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง{๙๕} เทวดาองค์หนึ่งครั้นยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้ว ได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ข้าแต่พระองค์ผู้ไม่มีความทุกข์ การให้ทานเป็นความดี เพราะความตระหนี่และความประมาท บุคคลจึงให้ทานอย่างนี้ไม่ได้ ส่วนบุคคลผู้รู้แจ้งเมื่อหวังผลบุญพึงให้ทาน

{๙๖} ต่อจากนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ข้าแต่พระองค์ผู้ไม่มีความทุกข์ การให้ทานเป็นความดี อนึ่ง แม้ของจะมีน้อย การให้ทานก็ยังเป็นความดี คนพวกหนึ่ง ถึงของจะมีน้อย ก็แบ่งให้กัน คนพวกหนึ่งถึงของจะมีมาก ก็ใม่ยอมให้ใคร ทักษิณาที่ให้จากของเล็กน้อยจึงนับว่าเสมอด้วยการให้ของนับพัน{๙๗} ต่อจากนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ข้าแต่พระองค์ผู้ไม่มีความทุกข์ การให้ทานเป็นความดี แม้ของจะมีน้อย การให้ทานก็ยังเป็นความดี อนึ่ง การให้ทานด้วยศรัทธาก็เป็นความดี