๒. มัจฉริสูตร เล่ม ๑๕

เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข สมฺพหุลา สตุลฺลปกายิกา เทวตาโย อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ; เอกมนฺตํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ

“มจฺเฉรา จ ปมาทา จ เอวํ ทานํ น ทียติ

ปุญฺญมากงฺขมาเนน เทยฺยํ โหติ วิชานตา”ติ.

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ

“ยสฺเสว ภีโต น ททาติ มจฺฉรี ตเทวาททโต ภยํ

ชิฆจฺฉา จ ปิปาสา จ ยสฺส ภายติ มจฺฉรี

ตเมว พาลํ ผุสติ อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.

ตสฺมา วิเนยฺย มจฺเฉรํ ทชฺชา ทานํ มลาภิภู

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณินนฺ”ติ.

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ

“เต มเตสุ น มิยฺยนฺติ อทฺธานํว (๑) สหพฺพชํ

อปฺปสฺมึ เย ปเวจฺฉนฺติ เอส ธมฺโม สนนฺตโน.

อปฺปเสฺมเก ปเวจฺฉนฺติ พหุเนเก น ทิจฺฉเร

อปฺปสฺมา ทกฺขิณา ทินฺนา สหสฺเสน สมํ มิตาติ.

อถ โข อปรา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ

“ทุทฺททํ ททมานานํ ทุกฺกรํ กมฺม กุพฺพตํ

อสนฺโต นานุกุพฺพนฺติ สตํ ธมฺโม ทุรนฺวโย. (๒)

ตสฺมา สตญฺจ อสตํ นานา โหติ อิโต คติ

อสนฺโต นิรยํ ยนฺติ สนฺโต สคฺคปรายนา”ติ.

อถ โข อปรา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ “กสฺส นุ โข ภควา สุภาสิตนฺ”ติ.

สพฺพาสํ โว สุภาสิตํ ปริยาเยน, อปิจ มมปิ สุณาถ

ธมฺมํ จเร โยปิ สมุญฺชกํ จเร

ทารํ จ โปสํ ททมปฺปกสฺมึ

สตํ สหสฺสาน สหสฺสยาคินํ

กลํปิ นาคฺฆนฺติ ตถาวิธสฺส เตติ.

อถ โข อปรา เทวตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ

“เกเนส ยญฺโญ วิปุโล มหคฺคโต

สเมน ทินฺนสฺส น อคฺฆเมติ

กถํ สตํ สหสฺสาน สหสฺสยาคินํ

กลํปิ นาคฺฆนฺติ ตถาวิธสฺส เต”ติ

อถ โข ภควา ตํ เทวตํ คาถาย อชฺฌภาสิ

“ททนฺติ เหเก วิสเม นิวิฏฺฐา

เฉตฺวา วธิตฺวา อถ โสจยิตฺวา

สา ทกฺขิณา อสฺสุมุขา สทณฺฑา

สเมน ทินฺนสฺส น อคฺฆเมติ.

เอวํ สตํ สหสฺสาน สหสฺสยาคินํ

กลํปิ นาคฺฆนฺติ ตถาวิธสฺส เต”ติ.

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้นเมื่อราตรีผ่านไป พวกเทวดาสตุลลปกายิกาจำนวนมากมีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไป เฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรเทวดาองค์หนึ่งยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่าเพราะความตระหนี่และความประมาท

บุคคลจึงให้ทานอย่างนี้ไม่ได้

บุคคลผู้หวังบุญรู้แจ้งอยู่จึงให้ทานได้

ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่าคนตระหนี่กลัวสิ่งใดแล้วไม่ให้ทาน

สิ่งนั้นนั่นเองเป็นภัยแก่เขาผู้ไม่ให้

ความหิวและความกระหายที่คนตระหนี่กลัว

ย่อมถูกต้องเขานั่นเองซึ่งเป็นคนเขลา

ทั้งในโลกนี้และในโลกหน้า

ฉะนั้น บุคคลควรกำจัดความตระหนี่

ครอบงำมลทินแล้วให้ทานเถิด

เพราะบุญเป็นที่พึ่งของสัตว์ทั้งหลายในโลกหน้า

ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่าคนเหล่าใดเมื่อของมีน้อยก็แบ่งให้

เหมือนคนเดินทางไกลแบ่งของให้เพื่อนร่วมทาง

เมื่อคนเหล่าอื่นตาย คนเหล่านั้นชื่อว่าไม่ตาย

ธรรมนี้เป็นธรรมเก่าแก่

คนพวกหนึ่งเมื่อมีของน้อยก็แบ่งให้ได้

พวกหนึ่งมีของมากกลับแบ่งให้ไม่ได้

ทักษิณาที่ให้จากของน้อย นับว่าเท่ากับของเป็นพัน

ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่าพวกคนพาลเมื่อจะให้ทานก็ให้ยาก

เมื่อจะทำงานก็ทำยาก

พวกอสัตบุรุษย่อมไม่ทำตามธรรมของสัตบุรุษ

เพราะธรรมของสัตบุรุษดำเนินตามได้แสนยาก

ฉะนั้น การไปจากโลกนี้ของพวกสัตบุรุษ

และอสัตบุรุษจึงแตกต่างกัน

พวกอสัตบุรุษพากันลงนรก

ส่วนพวกสัตบุรุษพากันขึ้นสวรรค์

ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาค คำของใครหนอเป็นสุภาษิต”พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “คำของพวกท่านทั้งหมดเป็นสุภาษิตโดยอ้อม แต่ขอ พวกท่านจงฟังคำของเราบ้างแม้บุคคลใดประพฤติตนให้ยุ่งยากเลี้ยงดูภรรยา

และเมื่อของมีน้อยก็ให้ได้

บุคคลนั้นชื่อว่าประพฤติธรรม

เมื่อบุรุษ ๑๐๐,๐๐๐ คน บูชาภิกษุ ๑,๐๐๐ รูป

การบูชาของบุรุษเหล่านั้น

จึงมีค่าไม่เท่าเสี้ยวหนึ่งของบุคคลเช่นนั้น

ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

เพราะเหตุไร การบูชาอันใหญ่หลวงนี้

จึงมีค่าไม่เท่าส่วนแห่งทานที่บุคคลให้ด้วยความเหมาะสม

เมื่อบุรุษ ๑๐๐,๐๐๐ คน บูชาภิกษุ ๑,๐๐๐ รูป

การบูชาของบุรุษเหล่านั้น

จึงมีค่าไม่เท่าเสี้ยวหนึ่งของบุคคลเช่นนั้น ได้อย่างไร

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสตอบเทวดานั้นด้วยคาถาว่า

บุคคลพวกหนึ่งดำรงอยู่ในความไม่เหมาะสม

ทำร้ายเขา ฆ่าเขา หรือทำให้เขาเศร้าโศกแล้วจึงให้ทาน

ทักษิณานั้นจัดเป็นทักษิณาอันมีหน้านองด้วยน้ำตา

เป็นไปกับด้วยอาชญา จึงมีค่าไม่เท่าส่วนแห่งทาน

ที่ให้ด้วยความเหมาะสม

เมื่อบุรุษ ๑๐๐,๐๐๐ คน บูชาภิกษุ ๑,๐๐๐ รูป

การบูชาของบุรุษเหล่านั้น

จึงมีค่าไม่เท่าเสี้ยวหนึ่งของบุคคลเช่นนั้น ได้อย่างนี้

มัจฉริสูตรที่ ๒ จบ