๘. ตายนสูตร เล่ม ๑๕

สาวตฺถิยํ. อถ โข ตายโน เทวปุตฺโต ปุราณติตฺถกโร อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ; เอกมนฺตํ ฐิโต โข ตายโน เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ

ฉินฺท โสตํ ปรกฺกมฺม กาเม ปนูท พฺราหฺมณ

นปฺปหาย มุนี กาเม เนกตฺตมุปปชฺชติ.

กยิรา เจ กยิราเถนํ ทฬฺหเมนํ ปรกฺกเม

สิถิโล หิ ปริพฺพาโช ภิยฺโย อากิรเต รชํ.

อกตํ ทุกฺกฏํ เสยฺโย ปจฺฉา ตปฺปติ ทุกฺกฏํ

กตญฺจ สุกตํ เสยฺโย ยํ กตฺวา นานุตปฺปติ.

กุโส ยถา ทุคฺคหิโต หตฺถเมวานุกนฺตติ

สามญฺญํ ทุปฺปรามฏฺฐํ นิรยายูปกฑฺฒติ.

ยงฺกิญฺจิ สิถิลํ กมฺมํ สงฺกิลิฏฺฐญฺจ ยํ วตํ

สงฺกสฺสรํ พฺรหฺมจริยํ น ตํ โหติ มหปฺผลนฺติ.

อิทมโวจ ตายโน เทวปุตฺโต, อิทํ วตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายีติ.

อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ “อิมํ ภิกฺขเว รตฺตึ ตายโน นาม เทวปุตฺโต ปุราณติตฺถกโร อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ; เอกมนฺตํ ฐิโต โข ตายโน เทวปุตฺโต มม สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ:-

ฉินฺท โสตํ ปรกฺกมฺม กาเม ปนูท พฺราหฺมณ

นปฺปหาย มุนี กาเม เนกตฺตมุปปชฺชติ.

กยิรา เจ กยิราเถนํ ทฬฺหเมนํ ปรกฺกเม

สิถิโล หิ ปริพฺพาโช ภิยฺโย อากิรเต รชํ.

อกตํ ทุกฺกฏํ เสยฺโย ปจฺฉา ตปฺปติ ทุกฺกฏํ

กตญฺจ สุกตํ เสยฺโย ยํ กตฺวา นานุตปฺปติ.

กุโส ยถา ทุคฺคหิโต หตฺถเมวานุกนฺตติ

สามญฺญํ ทุปฺปรามฏฺฐํ นิรยายูปกฑฺฒติ.

ยงฺกิญฺจิ สิถิลํ กมฺมํ สงฺกิลิฏฺฐญฺจ ยํ วตํ

สงฺกสฺสรํ พฺรหฺมจริยํ น ตํ โหติ มหปฺผลนฺติ.

อิทมโวจ ภิกฺขเว ตายโน เทวปุตฺโต, อิทํ วตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ. อุคฺคณฺหาถ ภิกฺขเว ตายนคาถา, ปริยาปุณาถ ภิกฺขเว ตายนคาถา, ธาเรถ ภิกฺขเว ตายนคาถา. อตฺถสญฺหิตา ภิกฺขเว ตายนคาถา อาทิพฺรหฺมจริยิกา”ติ.

เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี

ครั้นเมื่อราตรีผ่านไป ตายนเทพบุตรผู้เคยเป็นเจ้าลัทธิมาก่อน มีวรรณะ งดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มี พระภาคว่า

พราหมณ์ ท่านจงพยายามตัดกระแส

จงบรรเทากามเสียเถิด

เพราะหากมุนีไม่ละกาม

ย่อมเข้าถึงความมีจิตแน่วแน่ ไม่ได้

ถ้าบุคคลจะทำความเพียร

พึงทำความเพียรนั้นจริงๆ

พึงบากบั่นทำความเพียรนั้นให้มั่นคง

เพราะว่าการบรรพชาที่ปฏิบัติย่อหย่อน

ย่อมโปรยธุลีคือกิเลสให้แปดเปื้อนยิ่งขึ้น

ความชั่วไม่ทำเสียเลยดีกว่า

เพราะทำแล้วย่อมเดือดร้อนภายหลัง

ความดีใดทำแล้วไม่เดือดร้อนภายหลัง

ทำความดีนั้นดีกว่า

หญ้าคาที่บุคคลจับไม่ดี

ย่อมบาดมือแน่นอน ฉันใด

ความเป็นสมณะที่บุคคลปฏิบัติไม่ดี

ย่อมฉุดเข้าไปในนรก ฉันนั้น

กรรมที่ย่อหย่อนอย่างใดอย่างหนึ่ง วัตรที่เศร้าหมอง

และพรหมจรรย์ที่พึงระลึกถึงด้วยความระแวงสงสัย

ทั้ง ๓ นั้นไม่มีผลมาก

ตายนเทพบุตรครั้นกล่าวดังนี้แล้ว ได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำ ประทักษิณแล้วหายตัวไป ณ ที่นั้นเองครั้นเมื่อราตรีนั้นล่วงไปแล้ว พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ ตายนเทพบุตรผู้เคยเป็นเจ้าลัทธิมาก่อน มีวรรณะงดงาม ยิ่งนัก เมื่อราตรีผ่านไป เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้ามาหาเราถึงที่อยู่ อภิวาท แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของเราว่าพราหมณ์ ท่านจงพยายามตัดกระแส

จงบรรเทากามเสียเถิด

เพราะหากมุนีไม่ละกาม

ย่อมเข้าถึงความมีจิตแน่วแน่ไม่ได้

ถ้าบุคคลจะทำความเพียร

พึงทำความเพียรนั้นจริงๆ

พึงบากบั่นทำความเพียรนั้นให้มั่นคง

เพราะว่าการบรรพชาที่ปฏิบัติย่อหย่อน

ย่อมโปรยธุลีคือกิเลสให้แปดเปื้อนยิ่งขึ้น

ความชั่วไม่ทำเสียเลยดีกว่า

เพราะทำแล้วย่อมเดือดร้อนภายหลัง

ความดีใดทำแล้วไม่เดือดร้อนภายหลัง

ทำความดีนั้นดีกว่า

หญ้าคาที่บุคคลจับไม่ดี

ย่อมบาดมือแน่นอน ฉันใด

ความเป็นสมณะที่บุคคลปฏิบัติไม่ดี

ย่อมฉุดเข้าไปในนรก ฉันนั้น

กรรมที่ย่อหย่อนอย่างใดอย่างหนึ่ง วัตรที่เศร้าหมอง

และพรหมจรรย์ที่พึงระลึกถึงด้วยความระแวงสงสัย

ทั้ง ๓ นั้นไม่มีผลมาก

ตายนเทพบุตรครั้นกล่าวดังนี้แล้วได้อภิวาทเรา กระทำประทักษิณแล้วหาย ตัวไป ณ ที่นั้นเอง เธอทั้งหลาย จงศึกษา เล่าเรียน ทรงจำตายนคาถาไว้ ภิกษุ ทั้งหลาย ตายนคาถาประกอบด้วยประโยชน์ เป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ ”

ตายนสูตรที่ ๘ จบ