๕. ทามลิสูตร เล่ม ๑๕

สาวตฺถิยํ อาราเม ... อถ โข ทามลิ ๑ เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ ฯ

... อารามแห่งอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ครั้ง นั้น ทามลิเทวบุตรเมื่อราตรีปฐมยามสิ้นไปแล้ว มีวรรณงามยิ่งนัก ยังพระวิหาร เชตวันทั้งสิ้นให้สว่าง เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วก็ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้ยืน ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ฯ

เอกมนฺตํ ฐิโต โข ทามลิ เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ

กรณียเมตํ ๒ พฺราหฺมเณน ปธานมกิลาสุนา

กามานํ วิปฺปหาเนน น เตนาสึสเต ภวนฺติ ฯ

ทามลิเทวบุตร ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วได้ภาษิตคาถานี้ ในสำนักพระผู้มีพระภาคว่า

พราหมณ์ผู้ไม่เกียจคร้าน พึงทำความเพียรนี้ เขาไม่ปรารถนาภพด้วยเหตุนั้น เพราะละกามได้ขาดแล้ว ฯ

นตฺถิ กิจฺจํ พฺราหฺมณสฺส ๓ [ทามลีติ ภควา] กตกิจฺโจ หิ ๔ พฺราหฺมโณ

ยาว น คาธํ ลภติ นทีสุ

อายูหติ สพฺพคตฺเตภิ ชนฺตุ

คาธญฺจ ลทฺธาน ถเล ฐิโต โส

นายูหติ ปารคโต หิ โหติ ๑

เอสูปมา ทามลิ พฺราหฺมณสฺส

ขีณาสวสฺส นิปกสฺส ฌายิโน

ปปฺปุยฺย ชาติมรณสฺส อนฺตํ

นายูหติ ปารคโต หิ โหตีติ ฯ

๑ สี. ทามโล ฯ ๒ ยุ. กรณิยเมตฺถ ฯ ๓ สี. พฺราหฺมณสฺส นตฺถิ กิจฺจสฺสาติปิ8

ปาโฐ ฯ ๔ ม. ติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า

ทามลิ กิจไม่มีแก่พราหมณ์ เพราะว่า พราหมณ์ทำกิจเสร็จแล้ว บุคคลยังไม่ได้ท่าจอดในแม่น้ำทั้งหลาย เพียงใด เขาเป็นสัตว์เกิด ต้องพยายาม ด้วยตัวทุกอย่าง เพียงนั้น ก็ผู้นั้นได้ท่าเป็นที่จอดแล้ว ยืนอยู่บนบก ไม่ต้องพยายาม เพราะว่า เขาเป็นผู้ถึงฝั่งแล้ว ฯ

ดูกรทามลิเทวบุตร นี้เป็นข้ออุปมาแห่งพราหมณ์ ผู้มีอาสวะสิ้นแล้วมีปัญญาเพ่งพินิจ ฯ

พราหมณ์นั้น ถึงที่สุดแห่งชาติและมรณะแล้ว ไม่ต้องพยายาม เพราะเป็นผู้ถึงฝั่งแล้ว ฯ