๖. ชาครสูตร เล่ม ๑๕

๖. ชาครสูตร

[๑๓] เทวดานั้น ครั้นยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วแล ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

เมื่อธรรมทั้งหลายตื่นอยู่ ธรรมประ-

เภทไหนนับว่าหลับ เมื่อธรรมทั้งหลายหลับ

ธรรมประเภทไหนนับว่าตื่น บุคคลหมัก-

หมมธุลีเพราะธรรมประเภทไหน บุคคล

บริสุทธิ์เพราะธรรมประเภทไหน.

[๑๔] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

เมื่อสัทธินทรีย์ ๕ อย่างตื่นอยู่ กาม

ฉันทาทินิวรณ์ ๕ อย่าง นับว่าหลับ เมื่อ

กามฉันทาทินิวรณ์ ๕ อย่างหลับ สัทธา-

ทินทรีย์ ๕ อย่าง นับว่าตื่น บุคคลหมัก-

หมมธุลีเพราะนิวรณ์ ๕ อย่าง บุคคล

บริสุทธิ์เพราะอินทรีย์ ๖ อย่าง.

อรรถกถาชาครสูตร

พึงทราบวินิจฉัยสูตรที่ ๖ ต่อไป :-

บทว่า ชาครตํแปลว่า ตื่นอยู่. บทว่า ปญฺจ ชาครตํ อธิบายว่าก็เมื่อว่าโดยคาถาที่วิสัชนา เมื่ออินทรีย์ ๕ มีศรัทธาเป็นต้นตื่นอยู่ นิวรณ์ ๕ก็ชื่อว่า หลับ เพราะเหตุไร. เพราะว่าบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยนิวรณ์ ๕ นั้นนั่งก็ดี ยืนก็ดี แม้นอนจนอรุณขึ้นก็ดี ในที่ใดที่หนึ่ง ย่อมเป็นผู้ชื่อว่าหลับแล้ว เพราะความประมาท คือเพราะความเป็นผู้พรั่งพร้อมด้วยอกุศล เมื่อนิวรณ์ ๕ นี้หลับแล้วอย่างนี้ อินทรีย์ ๕ จึงชื่อว่า ตื่นอยู่เพราะเหตุไร. เพราะว่าบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยอินทรีย์ ๕ มีศรัทธา เป็นต้นนั้นแม้นอนหลับในที่ใดที่หนึ่ง ก็ชื่อว่าเป็นผู้ตื่นอยู่ เพราะความไม่ประมาท คือเพราะเป็นผู้พรั่งพร้อมด้วยกุศล. บุคคลย่อมถือเอา ย่อมถือ ย่อมถือมั่นซึ่งธุลีคือกิเลสด้วยนิวรณ์ ๕ นั่นแหละ.

พึงทราบเนื้อความนี้ว่า นิวรณ์ทั้งหลายมีกามฉันทะเป็นต้นที่เกิดก่อนย่อมเป็นปัจจัยแก่กามฉันทะเป็นต้นซึ่งเกิดขึ้นทีหลัง ดังนี้เป็นต้น จึงชื่อว่าบุคคลย่อมบริสุทธิ์ ด้วยอินทรีย์ ๕ ดังนี้. แม้ในที่นี้ ท่านกล่าวอินทรีย์ ๕ทั้งที่เป็นโลกิยะและโลกุตตระ ดังนี้แล.

จบอรรถกถาชาครสูตรที่ ๖

๗. อัปปฏิวิทิตสูตร

[๑๕] เทวดานั้น ครั้นยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้วแล ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ธรรมทั้งหลายอันชนพวกใดยังไม่

แทงตลอดแล้ว ชนพวกนั้นย่อมถูกจูงไป

ในวาทะของชนพวกอื่น ชนพวกนั้นชื่อว่า

ยังหลับไม่ตื่น (กาลนี้) เป็นกาลสมควร

เพื่อจะตื่นของชนพวกนั้น.

[๑๖] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ธรรมทั้งหลาย อันชนพวกใดแทง

ตลอดดีแล้ว ชนพวกนั้นย่อมไม่ถูกจูงไป

ในวาทะของชนพวกอื่น บุคคลผู้รู้ดีทั้ง-

หลายรู้ทั่วถึงโดยชอบแล้ว ย่อมประพฤติ

เสมอในหมู่สัตว์ผู้ประพฤติไม่เสมอ.