๑๐. กวิสูตร เล่ม ๑๕

๑๐. กวิสูตร

[๑๗๖] เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอเป็นต้นเหตุของคาถา

อะไรหนอเป็นเครื่องปรากฏ (พยัญชนะ)

ของคาถาเหล่านั้น คาถาอาศัยอะไรหนอ

อะไรหนอเป็นที่อาศัยของคาถา.

[๑๗๗] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

ฉันท์เป็นต้นเหตุของคาถา อักขระ

เป็นเครื่องปรากฏ (พยัญชนะ) ของคาถา

คาถาอาศัยแล้วซึ่งชื่อ กวีเป็นที่อาศัยของ

คาถา.

อรรถกถากวิสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในกวิสูตรที่ ๑๐ ต่อไป :-

บทว่า ฉนฺโท นิทานํ ความว่า ฉันท์อันมีคายติฉันท์ (ขับร้อง)เป็นอาทิ เป็นต้นเหตุของคาถาทั้งหลาย อธิบายว่า กวีเมื่อเริ่มคาถา อันตั้งขึ้นในเบื้องต้น ก็ย่อมเริ่มว่า ขอคาถาจงมีอยู่โดยฉันท์อันเราทำแล้วดังนี้.

บทว่า วิยญูชนํ ได้แก่ การให้เกิดขึ้น. เพราะว่าอักขระย่อมยังบทให้เกิดบทก็ย่อมยังคาถาให้เกิด. คาถาย่อมส่องถึงเนื้อความ. บทว่า นามสนฺนิสฺสิตา

ได้แก่ อาศัยการตั้งชื่อเช่นมีคำว่า สมุทรเป็นต้น อธิบายว่า คาถาเมื่อเริ่มก็ต้องอาศัยนาม (ชื่อ) อย่างใดอย่างหนึ่ง มีสมุทร แผ่นดินเป็นต้นนั่นแหละแล้วจึงเริ่ม. บทว่า อาสโย แปลว่า เป็นที่อาศัย อธิบายว่า เพราะคาถาทั้งหลายย่อมเป็นไปเพราะกวี ทั้งกวีนั้นก็เป็นที่อาศัยของคาถาทั้งหลาย ดังนี้.

จบอรรถกถากวิสูตรที่ ๑๐

และจบชราวรรคที่ ๖

รวมพระสูตรในชราวรรคที่ ๖

๑. ชราสูตร พร้อมทั้งอรรถกถา๒. อชรสาสูตร พร้อมทั้งอรรถกถา

๓. มิตตสูตร พร้อมทั้งอรรถกถา

๔. วัตถุสูตร พร้อมทั้งอรรถกถา

๕. ปฐมชนสูตร พร้อมทั้งอรรถกถา

๖. ทุติยชนสูตร พร้อมทั้งอรรถกถา

๗. ตติยชนสูตร พร้อมทั้งอรรถกถา

๘. อุปปถสูตร พร้อมทั้งอรรถกถา

๙. ทุติยสูตร พร้อมทั้งอรรถกถา๑๐. กวิสูตร พร้อมทั้งอรรถกถา

อันธวรรคที่ ๗

๑. นามสูตร

ว่าด้วยเทวตาปัญหา ๓ ข้อ

[๑๗๘] เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอครอบงำสิ่งทั้งปวง สิ่ง

ทั้งปวงที่ยิ่งขึ้นไปกว่าสิ่งอะไร ย่อมไม่มี

สิ่งทั้งปวงเป็นไปตามอำนาจของธรรมอัน

หนึ่ง คืออะไร.

[๑๗๙] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

ชื่อย่อมครอบงำสิ่งทั้งปวง สิ่ง

ทั้งปวงที่ยิ่งขึ้นไปกว่าชื่อไม่มี สิ่งทั้งปวง

เป็นไปตามอำนาจของธรรมอันหนึ่งคือชื่อ.