๑๑. อรณสูตร เล่ม ๑๕

๑๑. อรณสูตร

[๒๑๙] เทวดาทูลถามว่า

คนพวกไหนหนอไม่เป็นข้าศึกใน

โลกนี้ พรหมจรรย์ที่อยู่จบแล้วของชน

พวกไหน ย่อมไม่เสื่อม คนพวกไหนกำ-

หนดรู้ความอยากได้ในโลกนี้ ความเป็น

ไทมีแก่คนพวกไหนทุกเมื่อ มารดาบิดา

หรือพี่น้องย่อมไหว้บุคคลนั้น ผู้ตั้งมั่นใน

ศีล คือ ใครหนอ พวกกษัตริย์ ย่อมอภิ-

วาทใครหนอในธรรมวินัยนี้ ผู้มีชาติต่ำ.

[๒๒๐] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

สมณะทั้งหลายในธรรมวินัยนี้ ไม่

เป็นข้าศึกในโลก พรหมจรรย์ที่อยู่จบแล้วของสมณะทั้งหลายย่อมไม่เสื่อม สมณะ

ทั้งหลายย่อมกำหนดรู้ความอยากได้ ความเป็นไทย่อมมีแก่สมณะทั้งหลายทุกเมื่อ

มารดาบิดาหรือพี่น้องย่อมไหว้บุคคลนั้น

ผู้ตั้งมั่น (ในศีล) คือสมณะ ถึงพวก

กษัตริย์ก็อภิวาทสมณะในธรรมวินัยนี้ ผู้มี

ชาติต่ำ.

จบ อรณสูตรที่ ๑๑

จบ ฆัตวาวรรคที่ ๘

อรรถกถาอรณสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในอรณสูตรที่ ๑๑ ต่อไป :-

บทว่า ไม่เป็นข้าศึก คือได้แก่ ไม่มีกิเลส. บทว่า วุสิตํ แปลว่าอยู่จบแล้ว. บทว่า โภชิสิยํ ได้แก่ ความไม่เป็นทาส. บทว่า สมณะทั้งหลาย ได้แก่ สมณะผู้มีอาสวะสิ้นแล้วทั้งหลาย. เพราะว่าสมณะผู้ขีณาสพเหล่านั้น ชื่อว่า ไม่มีกิเลสโดยสิ้นเชิง. บทว่า พรหมจรรย์ที่อยู่จบแล้วของสมณะย่อมไม่เสื่อม อธิบายว่า การอยู่ด้วยอริยมรรค ย่อมไม่เสื่อมไป. บทว่า ปริชานนฺติ อธิบายว่า พระเสกขะทั้งหลาย จำเดิมแต่เป็นกัลยาณปุถุชน ชื่อว่า ย่อมกำหนดรู้ด้วยปริญญาอันเป็นโลกิยะและโลกุตระ.

บทว่า โภชิสิยํ อธิบายว่า ชื่อว่า ความเป็นไท ตลอดกาลเป็นนิตย์ ย่อมมีแก่สมณะผู้เป็นพระขีณาสพเท่านั้น. บทว่า วนฺทติ ความว่า ย่อมไหว้ตั้งแต่วันบวช. บทว่า ปติฏฺฐิตํ ได้แก่ ตั้งมั่นในศีล. บทว่า สมณีธ แปลว่าซึ่งสมณะในโลกนี้. บทว่า ชาติหีนํ ได้แก่ บวชมาจากตระกูลจัณฑาลก็มี.

บทว่า พวกกษัตริย์ อธิบายว่า พวกกษัตริย์ เท่านั้นก็หาไม่ แม้พวกเทพก็ย่อมอภิวาทสมณะผู้สมบูรณ์แล้วด้วยศีลเหมือนกัน ดังนี้แล.

จบอรรถกถาอรณสูตรที่ ๑๑

และจบ ฆัตวาวรรคที่ ๘

พรรณนาเทวดาสังยุตแห่งอรรถกถาสารัตถปกาสินี

สังยุตตนิกาย จบเพียงเท่านี้

รวมสูตรที่กล่าวในฆัตวาวรรค คือ

๑. ฆัตวาสูตร ๒. รถสูตร ๓. วิตตสูตร ๔. วุฏฐิสูตร ๕. ภีตสูตร๖. นชีรติสูตร ๗. อิสสรสูตร ๘. กามสูตร ๙. ปาเถยยสูตร ๑๐. ปัชโชตสูตร๑๑. อรณสูตร พร้อมทั้งอรรถกถา

จบ เทวตาสังยุต

เทวปุตตสังยุต

วรรคที่ ๑

๑. ปฐมกัสสปสูตร

[๒๒๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้ :-

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ในพระวิหารเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี กรุงสาวัตถี.

ครั้งนั้น กัสสปเทวบุตร เมื่อสิ้นราตรีปฐมยาม มีวรรณะอันงามยิ่งนักทำพระวิหารเชตวันทั้งสิ้นให้สว่าง เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ถวายบังคมแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง กัสสปเทวบุตรได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงประกาศภิกษุไว้แล้ว แต่ไม่ทรงประกาศคำสั่งสอนของภิกษุ.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนกัสสปเทวบุตร ถ้าอย่างนั้นคำสั่งสอนนั้น จงแจ่มแจ้ง ณ ที่นี้เถิด.

[๒๒๒] กัสสปเทวบุตร ได้ทูลว่า

บุคคลพึงศึกษาคำสุภาษิต ศึกษาการ

เข้าไปนั่งใกล้สมณะ ศึกษาการนั่งในที่เร้น

ลับแต่ผู้เดียว และศึกษาการสงบาระงับจิต.

พระศาสดาได้ทรงพอพระทัย.

ลำดับนั้น กัสสปเทวบุตรทราบว่า พระศาสดาทรงโปรดเราแล้ว จึงถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าทำประทักษิณแล้วอันตรธานไปในที่นั้นเอง.