๑๐. ปัชโชตสูตร เล่ม ๑๕

๑๐. ปัชโชตสูตร

[๒๑๗] เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอ เป็นแสงสว่างในโลก อะไร

หนอ เป็นธรรมเครื่องตื่นอยู่ในโลก อะไรหนอ เป็นสหายในการงานของผู้เป็นอยู่

ด้วยการงาน อะไรหนอ เป็นเครื่องสืบต่อชีวิตของเขา อะไรหนอบุคคลผู้เกียจคร้าน

บ้าง ไม่เกียจคร้านบ้าง ย่อมพะนอเลี้ยง

ดุจมารดาเลี้ยงดูบุตร เหล่าสัตว์มีชีวิตที่

อาศัยแผ่นดินอาศัยอะไรหนอเลี้ยงชีวิต.

[๒๑๘] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

ปัญญาเป็นแสงสว่างในโลก สติ

เป็นธรรมเครื่องตื่นอยู่ในโลก ฝูงใดเป็น

สหายในการงานของผู้เป็นอยู่ด้วยการงานไถเป็นเครื่องต่อชีวิตของเขา ฝนย่อมเลี้ยงบุคคลผู้เกียจคร้านบ้าง ไม่เกียจคร้านบ้าง

เหมือนมารดาเลี้ยงบุตร เหล่าสัตว์มีชีวิตที่

อาศัยแผ่นดิน อาศัยฝนเลี้ยงชีวิต.

อรรถกาปัชโชตสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในปัชโชตสูตรที่ ๑๐ ต่อไป :-

บทว่า แสงสว่าง ได้แก่แสงสว่างดุจประทีป. บทว่า เครื่องตื่นอยู่ได้แก่ ย่อมเป็นดุจชาคริกพราหมณ์ (พราหมณ์ผู้ตื่นอยู่). บทว่า ฝูงโคเป็นสหายในการงานของผู้เป็นอยู่ อธิบายว่า ฝูงโคเท่านั้นเป็นสหายในการงานชื่อว่า มีการงานเป็นเพื่อนสอง ในการงานของพวกชนที่มีชีวิตอยู่กับการงานคือว่า พวกเขา ย่อมยังกสิกรรมเป็นต้นให้สำเร็จกับด้วยโคมณฑลทั้งหลาย.

บทว่า สิตฺสฺส อิริยาปโถ ได้แก่ ไถเป็นอิริยาบถ คือเป็นเครื่องสืบต่อแห่งชีวิตของหมู่สัตว์นั้น. บทว่า สิตํ แปลว่า คันไถ. เพราะว่า นาของชาวนาคนใด แม้มีประมาณน้อย ย่อมไม่ทำการไถแล้ว เขาย่อมกล่าวว่าเราจักเป็นอยู่ได้อย่างไร ดังนี้.

จบอรรถกถาปัชโชติสูตรที่ ๑๐

๑๑. อรณสูตร

[๒๑๙] เทวดาทูลถามว่า

คนพวกไหนหนอไม่เป็นข้าศึกใน

โลกนี้ พรหมจรรย์ที่อยู่จบแล้วของชน

พวกไหน ย่อมไม่เสื่อม คนพวกไหนกำ-

หนดรู้ความอยากได้ในโลกนี้ ความเป็น

ไทมีแก่คนพวกไหนทุกเมื่อ มารดาบิดา

หรือพี่น้องย่อมไหว้บุคคลนั้น ผู้ตั้งมั่นใน

ศีล คือ ใครหนอ พวกกษัตริย์ ย่อมอภิ-

วาทใครหนอในธรรมวินัยนี้ ผู้มีชาติต่ำ.

[๒๒๐] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

สมณะทั้งหลายในธรรมวินัยนี้ ไม่

เป็นข้าศึกในโลก พรหมจรรย์ที่อยู่จบแล้วของสมณะทั้งหลายย่อมไม่เสื่อม สมณะ

ทั้งหลายย่อมกำหนดรู้ความอยากได้ ความเป็นไทย่อมมีแก่สมณะทั้งหลายทุกเมื่อ

มารดาบิดาหรือพี่น้องย่อมไหว้บุคคลนั้น

ผู้ตั้งมั่น (ในศีล) คือสมณะ ถึงพวก

กษัตริย์ก็อภิวาทสมณะในธรรมวินัยนี้ ผู้มี

ชาติต่ำ.

จบ อรณสูตรที่ ๑๑

จบ ฆัตวาวรรคที่ ๘