๑. อุรคสูตร เล่ม ๒๕

พระบาลีสุตตันตปิฎก

ขุททกนิกาย สุตตนิบาต

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. อุรควรรค

๑. อุรคสูตร

ว่าด้วยการเปรียบเหมือนงู

{๒๙๔} [๑] ภิกษุผู้กำจัดความโกรธที่เกิดขึ้นได้เหมือนหมอกำจัดพิษงูที่แผ่ซ่านไปด้วยยากำจัดพิษ ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอก ได้ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น

[๒] ภิกษุผู้ตัดราคะพร้อมทั้งอนุสัยได้ทั้งหมด เหมือนคนลงไปตัดดอกปทุมที่งอกขึ้นในสระจนหมดสิ้น ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น[๓] ภิกษุผู้ทำตัณหาที่ท่วมทับสัตว์โลก แล่นไปเร็วให้เหือดแห้งไปทีละน้อย ๆ จนตัดขาดได้หมดสิ้น ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น[๔] ภิกษุผู้ถอนมานะพร้อมทั้งอนุสัยได้ทั้งหมด เหมือนห้วงน้ำใหญ่พัดสะพานไม้อ้อที่ทรุดโทรมไปหมดสิ้น ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น[๕] ภิกษุผู้เฟ้นหาอยู่(ด้วยปัญญา) ไม่พบเห็นอัตภาพที่เป็นแก่นสารในภพทั้งหลาย เหมือนพราหมณ์ค้นหาดอกมะเดื่อบนต้นไม่พบ ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น[๖] ภิกษุผู้ไม่มีความโกรธที่ทำให้กำเริบในจิ ตล่วงพ้นความเป็นภพและอภพต่าง ๆ ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น

๑. อุรคสูตร

[๗] ภิกษุผู้กำจัดตัดอกุศลวิตกภายในได้ทั้งหมด ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น

[๘] ภิกษุผู้ไม่ทำความเพียรตึงเกินไป ไม่ย่อหย่อนเกินไปข้ามพ้นปปัญจธรรมได้ทั้งหมด ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น

[๙] ภิกษุผู้ไม่ทำความเพียรตึงเกินไป ไม่ย่อหย่อนเกินไป รู้ว่า ‘สังขตธรรมทั้งหมดในโลกนี้เป็นของไม่จริงแท้’ ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น[๑๐] ภิกษุผู้ไม่ทำความเพียรตึงเกินไป ไม่ย่อหย่อนเกินไป รู้ว่า ‘สังขตธรรมทั้งหมดในโลกนี้เป็นของไม่จริงแท้’ เป็นผู้ปราศจากความโลภ ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบ เก่าทิ้งไปฉะนั้น[๑๑] ภิกษุผู้ไม่ทำความเพียรตึงเกินไป ไม่ย่อหย่อนเกินไป รู้ว่า ‘สังขตธรรมทั้งหมดในโลกนี้เป็นของไม่จริงแท้’ เป็นผู้ปราศจากราคะ ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอก คราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น[๑๒] ภิกษุผู้ไม่ทำความเพียรตึงเกินไป ไม่ย่อหย่อนเกินไป รู้ว่า ‘สังขตธรรมทั้งหมดในโลกนี้เป็นของไม่จริงแท้’ เป็นผู้

ปราศจากโทสะ ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น

[๑๓] ภิกษุผู้ไม่ทำความเพียรตึงเกินไป ไม่ย่อหย่อนเกินไป รู้ว่า ‘สังขตธรรมทั้งหมดในโลกนี้เป็นของไม่จริงแท้’ เป็นผู้ปราศจากโมหะชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น[๑๔] ภิกษุผู้ไม่มีอนุสัยใด ๆ เหลืออยู่ ถอนอกุศลมูลเสียได้แล้ว ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น

[๑๕] ภิกษุผู้ไม่มีกิเลสที่เกิดจากความกระวนกระวายใด ๆ อันเป็นเหตุให้เกิดความถือตัว ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น[๑๖] ภิกษุผู้ไม่มีกิเลสที่เกิดจากป่าคือตัณหาใด ๆ อันเป็นเหตุแห่งความผูกพันในภพต่อไป ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น[๑๗] ภิกษุผู้ละนิวรณ์ ๕ ได้ ข้ามพ้นความสงสัยได้ ปราศจากกิเลสเพียงดังลูกศร ไม่มีทุกข์ ชื่อว่าละฝั่งในและฝั่งนอกได้ ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น

๒. ธนิยสูตร

๒. ธนิยสูตร

ว่าด้วยการตอบโต้กันระหว่างนายธนิยะกับพระพุทธเจ้า

{๒๙๕} [๑๘] (นายธนิยะคนเลี้ยงโคได้กล่าวว่า)

ข้าพเจ้าปรุงอาหารเสร็จเรียบร้อยแล้ว รีดนมวัวไว้แล้วอยู่ร่วมกับบริวาร ช่วยเหลือกันและกัน ที่ใกล้ฝั่งแม่นํ้ามหี มุงหลังคากระท่อมไว้แล้ว ก่อกองไฟไว้เรียบร้อยแล้ว ข้าแต่พระพิรุณ หากท่านปรารถนาก็เชิญตกลงมาเกิด[๑๙] (พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสตอบว่า)

เราเป็นผู้ไม่โกรธ ปราศจากกิเลสดุจหลักตอ พักแรมคืนอยู่ที่ใกล้ฝั่งแม่นํ้ามหีหนึ่งราตรี กระท่อมก็เปิดโล่งกองไฟก็ดับแล้ว ดูก่อนพระพิรุณ หากท่านปรารถนา ก็เชิญตกลงมาเกิด[๒๐] (นายธนิยะคนเลี้ยงโคได้กล่าวว่า)

ฝูงโคเที่ยวหากินไปตามบริเวณใกล้ฝั่งแม่นํ้าที่มีหญ้างาม ไม่มีเหลือบยุงมารบกวนสามารถทนฝนที่ตกลงมาได้ข้าแต่พระพิรุณ หากท่านปรารถนาก็เชิญตกลงมาเกิด[๒๑] (พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสตอบว่า)

เราผูกแพคืออริยมรรคตกแต่งดีแล้ว กำจัดโอฆะข้ามถึงฝั่งได้แล้ว จึงไม่ต้องการแพคืออริยมรรคอีกต่อไป ดูก่อนพระพิรุณ หากท่านปรารถนาก็เชิญตกลงมาเกิด