๒. ธนิยสูตร เล่ม ๒๕

๒. ธนิยสูตร

๒. ธนิยสูตร

ว่าด้วยการตอบโต้กันระหว่างนายธนิยะกับพระพุทธเจ้า

{๒๙๕} [๑๘] (นายธนิยะคนเลี้ยงโคได้กล่าวว่า)

ข้าพเจ้าปรุงอาหารเสร็จเรียบร้อยแล้ว รีดนมวัวไว้แล้วอยู่ร่วมกับบริวาร ช่วยเหลือกันและกัน ที่ใกล้ฝั่งแม่นํ้ามหี มุงหลังคากระท่อมไว้แล้ว ก่อกองไฟไว้เรียบร้อยแล้ว ข้าแต่พระพิรุณ หากท่านปรารถนาก็เชิญตกลงมาเกิด[๑๙] (พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสตอบว่า)

เราเป็นผู้ไม่โกรธ ปราศจากกิเลสดุจหลักตอ พักแรมคืนอยู่ที่ใกล้ฝั่งแม่นํ้ามหีหนึ่งราตรี กระท่อมก็เปิดโล่งกองไฟก็ดับแล้ว ดูก่อนพระพิรุณ หากท่านปรารถนา ก็เชิญตกลงมาเกิด[๒๐] (นายธนิยะคนเลี้ยงโคได้กล่าวว่า)

ฝูงโคเที่ยวหากินไปตามบริเวณใกล้ฝั่งแม่นํ้าที่มีหญ้างาม ไม่มีเหลือบยุงมารบกวนสามารถทนฝนที่ตกลงมาได้ข้าแต่พระพิรุณ หากท่านปรารถนาก็เชิญตกลงมาเกิด[๒๑] (พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสตอบว่า)

เราผูกแพคืออริยมรรคตกแต่งดีแล้ว กำจัดโอฆะข้ามถึงฝั่งได้แล้ว จึงไม่ต้องการแพคืออริยมรรคอีกต่อไป ดูก่อนพระพิรุณ หากท่านปรารถนาก็เชิญตกลงมาเกิด

[๒๒] (นายุธนิยะคนเลี้ยงโคได้กล่าวว่า)

แม้ภรรยาของข้าพเจ้าก็เชื่อฟังข้าพเจ้า ไม่โลเล เป็นที่รักเป็นที่พอใจ ครองรักร่วมกันมานาน ข้าพเจ้าไม่เคยได้ยินความชั่วใด ๆ ของนางเลย ข้าแต่พระพิรุณ หากท่านปรารถนาก็เชิญตกลงมาเถิด[๒๓] (พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสตอบว่า)

จิตของเราก็เชื่อฟังเรา หลุดพ้นแล้ว เราอบรมฝึกหัดดีมานานแล้ว ความชั่วของเราจึงไม่มี ดูก่อนพระพิรุณ หากท่านปรารถนาก็เชิญตกลงมาเถิด

[๒๔] (นายธนิยะคนเลี้ยงโคได้กล่าวว่า)

ข้าพเจ้าเป็นผู้บำรุงตนด้วยอาหารและเครื่องนุ่งห่ม ทั้งบุตรธิดาของข้าพเจ้าก็สมานสามัคคีกันดี ไม่มีโรคภัยไข้เจ็บ ข้าพเจ้าไม่เคยได้ยินความชั่วของพวกเขาเลย ข้าแต่พระพิรุณ หากท่านปรารถนาก็เชิญตกลงมาเถิด[๒๕] (พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสตอบว่า)

เราไม่เป็นลูกจ้างใคร เที่ยวไปโดยปราศจากความต้องการในโลกทั้งมวล จึงไม่มีความต้องการค่าจ้าง ดูก่อนพระพิรุณ หากท่านปรารถนาก็เชิญตกลงมาเถิด

๒. ธนิยสูตร

[๒๖] (นายธนิยะคนเลี้ยงโคได้กล่าวว่า)

ในฝูงโคของข้าพเจ้านี้ นอกจากมีโคที่เป็นจ่าฝูงแล้ว ยังมีโครุ่นที่ยังไม่ได้ฝึก มีลูกโคที่ยังไม่อดนม มีแม่โคที่กำลังตั้งครรภ์ และแม่โควัยเจริญพันธุ์อยู่อีก ข้าแต่พระพิรุณ หากท่านปรารถนาก็เชิญตกลงมาเถิด[๒๗] (พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสตอบว่า)

ในฝูงโคคือศาสนาของเรา นอกจากจะไม่มีโคจ่าฝูง ยังไม่มีโครุ่นที่ยังไม่ได้ฝึก ไม่มีลูกโคที่ยังไม่อดนม ไม่มีแม่โคที่กำลังตั้งครรภ์ และไม่มีแม่โควัยเจริญพันธุ์อีกด้วย ดูก่อนพระพิรุณ หากท่านปรารถนา ก็เชิญตกลงมาเถิด[๒๘] (นายธนิยะคนเลี้ยงโคได้กล่าวว่า)

ข้าพเจ้าปักเสาสำหรับล่ามโคไว้แน่นหนา ไม่โยกคลอนฝั้นเชือกเส้นใหญ่ทำด้วยหญ้าปล้องมีลักษณะดี ซึ่งแม้โคหนุ่ม ๆ ก็ดึงให้ขาดไม่ได้ ข้าแต่พระพิรุณ หากท่านปรารถนาก็เชิญตกลงมาเถิด

[๒๙] (พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสตอบว่า)

เราเหมือนโคอุสภะที่ตัดเครื่องพันธนาการได้แล้ว ทั้งเหมือนช้างสารที่ทำลายเถากระพึงโหมได้แล้ว ฉะนั้นจึงไม่ต้องกลับมาเกิดอีก ดูก่อนพระพิรุณ หากท่านปรารถนาก็เชิญตกลงมาเถิด[๓๐] ฝนได้ตกลงมาจนน้ำท่วมทั้งที่ลุ่มและที่ดอนในขณะนั้นเอง นายธนิยะคนเลี้ยงโคได้ยินเสียงฝนที่กำลังตกอยู่ ได้กราบทูลเนื้อความนี้ว่า

[๓๑] เป็นลาภของข้าพระองค์ไม่น้อยเลยที่ข้าพระองค์ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าแต่พระพุทธองค์ผู้ทรงมีพระจักษุ ข้าพระองค์ขอถึงพระองค์เป็นที่พึ่ง ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นพระมหามุนี ขอพระองค์ทรงเป็นพระศาสดาของข้าพระองค์เถิด[๓๒] ข้าพระองค์และภรรยาขอเชื่อฟังประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักของพระสุคตเจ้า ข้าพระองค์ทั้งสองพึงพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิด ทำวัฏฏทุกข์ให้หมดสิ้นด้วยเถิด

[๓๓] (พญามารผู้มีใจบาปได้กล่าวว่า)

คนมีโคย่อมเพลิดเพลินเพราะโคทั้งหลาย เหมือนคนที่มีบุตรย่อมเพลิดเพลินเพราะบุตรทั้งหลาย นรชนย่อมมี

๓. ขัคควิสาณสูตร

ความเพลิดเพลินเพราะอุปธิทั้งหลาย แต่คนที่ไร้อุปธิย่อมไม่เพลิดเพลินเลย

[๓๔] (พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสตอบว่า)

คนมีโคย่อมเศร้าโศกเพราะโคทั้งหลาย เหมือนคนที่มี บุตรย่อมเศร้าโศกเพราะบุตรทั้งหลาย นรชนย่อมมี ความเศร้าโศกเพราะอุปธิทั้งหลาย แต่คนที่ไร้อุปธิ ย่อมไม่เศร้าโศกเลย

๓. ขัคควิสาณสูตร

ว่าด้วยการเที่ยวไปผู้เดียวเหมือนนอแรด

พระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลายได้กล่าวคาถาไว้องค์ละหนึ่งคาถาดังนี้

{๒๙๖} ๓๕] บุคคลผู้ปล่อยวางอาชญาในสัตว์ทั้งปวงได้แล้ว ไม่เบียดเบียนสัตว์เหล่านั้นแม้แต่ผู้ใดผู้หนึ่งอยู่ ยังไม่ต้องการบุตร จักต้องการสหายแต่ที่ไหน พึงเที่ยวไปผู้เดียว เหมือนนอแรดฉะนั้น