๕. โธตกปัญหา เล่ม ๒๕

๕. โธตกมาณวปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของท่านโธตกมาณพ

{๔๒๙} [๑๐๖๘] (ท่านโธตกะกราบทูลว่า)

ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกปัญหานั้นแก่ข้าพระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ข้าพระองค์ปรารถนายิ่งนักซึ่งพระวาจาของพระองค์ บุคคลได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว พึงศึกษาธรรมเป็นเครื่องดับกิเลสเพื่อตน[๑๐๖๙] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนโธตกะ)

ถ้าเช่นนั้น ท่านจงเป็นผู้มีปัญญา มีสติ ทำความเพียรในศาสนานี้เท่านั้น บุคคลได้ฟังคำจากปากเรานี้แล้ว พึงศึกษาธรรมเป็นเครื่องดับกิเลสเพื่อตน

[๑๐๗๐] (ท่านโธตกะทูลถามว่า)

ข้าพระองค์มองเห็นพระองค์ผู้เป็นเทพ ผู้ไม่มีเครื่องกังวล เป็นพราหมณ์ เที่ยวจาริกอยู่ในมนุษยโลก ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุรอบคอบ ข้าพระองค์ขอนมัสการพระองค์นั้น ข้าแต่พระศากยเจ้า ขอพระองค์จงปลดเปลื้องข้าพระองค์จากความสงสัยทั้งหลายด้วยเถิด[๑๐๗๑] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

ดูก่อนโธตกะ เราไม่อาจปลดเปลื้องใคร ๆ ที่ยังมีความสงสัยในโลกได้ แต่ว่าท่านเมื่อมารู้ธรรมอันประเสริฐก็จะข้ามโอฆะนี้ได้ด้วยความรู้อย่างนี้

๕. โธตกมาณวปัญหา

[๑๐๗๒] (ท่านโธตกะกราบทูลว่า)

ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ ขอพระองค์ทรงพระกรุณาโปรดตรัสสอนวิเวกธรรมที่ข้าพระองค์จะพึงรู้ได้ อย่างที่ข้าพระองค์จะไม่ขัดข้องเหมือนอากาศ เป็นผู้สงบอยู่ในที่นี้นี่แหละ ไม่อิงอาศัยตัณหาทิฏฐิเที่ยวไป[๑๐๗๓] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนโธตกะ)

เราจักบอกความสงบแก่ท่านในธรรมที่เราเห็นแล้วอันประจักษ์แก่ตน ที่บุคคลทราบแล้วพึงเป็นผู้มีสติเที่ยวไปพึงข้ามตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ในโลกได้[๑๐๗๔] (ท่านโธตกะกราบทูลว่า)

ข้าแต่พระองค์ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ข้าพระองค์ยินดียิ่งนักซึ่งพระดำรัสของพระองค์นั้น และซึ่งความสงบอันสูงสุดที่บุคคลทราบแล้วเป็นผู้มีสติเที่ยวไป พึงข้ามตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ในโลกได้[๑๐๗๕] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนโธตกะ)

ท่านย่อมรู้ธรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งเป็นธรรมชั้นสูงชั้นต่ำ และชั้นกลาง ท่านรู้ธรรมนี้ว่าเป็นเหตุให้ขัดข้องอยู่ในโลกแล้วอย่าได้ก่อตัณหาเพื่อภพน้อยและภพใหญ่

จบ โธตกมาณวปัญหาที่ ๕

๖. อุปสีวมาณวกปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของทานอุปสีวมาณพ

{๔๓๐} [๑๐๗๖] (ท่านอุปสีวะทูลถามว่า)

ข้าแต่พระศากยะ ข้าพระองค์ตัวคนเดียว ไม่อาศัยบุคคลหรือธรรมอะไร ๆ จึงไม่อาจข้ามโอฆะใหญ่ได้ ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุรอบคอบ ขอพระองค์จงตรัสบอกอารมณ์ยึดเหนี่ยวที่ข้าพระองค์ได้อาศัยแล้ว จะพึงข้ามโอฆะนี้ได้ด้วยเถิด[๑๐๗๗] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนอุปสีวะ)

ท่านจงเป็นผู้มีสติเพ่งดูอากิญจัญฌายตนสมาบัติ อาศัยสมาบัติอันเป็นไปว่า ‘นัตถิ กิญจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้แล้วจงข้ามโอฆะเถิด ท่านจงละกามทั้งหลาย เว้นจากความสงสัยทั้งหลาย แล้วพิจารณาดูความสิ้นไปแห่งตัณหาตลอดคืนและวันเถิด[๑๐๗๘] (ท่านอุปสีวะทูลถามว่า)

ผู้ใดปราศจากความกำหนัดในกามทั้งปวง ละสมาบัติอื่นอาศัยอากิญจัญญายตนสมาบัติ น้อมใจไปในสัญญาวิโมกข์อันยอดเยี่ยม ผู้นั้นพึงเป็นผู้ไม่หวั่นไหว ดำรงอยู่ในอาถิญจัญญายตนสมาบัตินั้นได้หรือหนอ