๖. อุปสีวปัญหา เล่ม ๒๕

๖. อุปสีวมาณวกปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของทานอุปสีวมาณพ

{๔๓๐} [๑๐๗๖] (ท่านอุปสีวะทูลถามว่า)

ข้าแต่พระศากยะ ข้าพระองค์ตัวคนเดียว ไม่อาศัยบุคคลหรือธรรมอะไร ๆ จึงไม่อาจข้ามโอฆะใหญ่ได้ ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุรอบคอบ ขอพระองค์จงตรัสบอกอารมณ์ยึดเหนี่ยวที่ข้าพระองค์ได้อาศัยแล้ว จะพึงข้ามโอฆะนี้ได้ด้วยเถิด[๑๐๗๗] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนอุปสีวะ)

ท่านจงเป็นผู้มีสติเพ่งดูอากิญจัญฌายตนสมาบัติ อาศัยสมาบัติอันเป็นไปว่า ‘นัตถิ กิญจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้แล้วจงข้ามโอฆะเถิด ท่านจงละกามทั้งหลาย เว้นจากความสงสัยทั้งหลาย แล้วพิจารณาดูความสิ้นไปแห่งตัณหาตลอดคืนและวันเถิด[๑๐๗๘] (ท่านอุปสีวะทูลถามว่า)

ผู้ใดปราศจากความกำหนัดในกามทั้งปวง ละสมาบัติอื่นอาศัยอากิญจัญญายตนสมาบัติ น้อมใจไปในสัญญาวิโมกข์อันยอดเยี่ยม ผู้นั้นพึงเป็นผู้ไม่หวั่นไหว ดำรงอยู่ในอาถิญจัญญายตนสมาบัตินั้นได้หรือหนอ

๖. อุปสีวมาณวกปัญหา

[๑๐๗๙] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนอุปสีวะ)

ผู้ใดปราศจากความกำหนัดในกามทั้งปวง ละสมาบัติอื่นอาศัยอากิญจัญญายตนสมาบัติ น้อมใจไปในสัญญาวิโมกข์อย่างยิ่ง ผู้นั้นพึงเป็นผู้ไม่หวั่นไหว ดำรงอยู่ในอากิญจัญญายตนสมาบัติได้[๑๐๘๐] (ท่านอุปสีวะทูลถามต่อไปว่า)

ถ้าผู้ไม่มีความหวั่นไหวนั้นพึงดำรงอยู่ในสมาบัตินั้นได้มากปีไซร้ ผู้พ้นแล้วนั้นจะพึงเป็นผู้เยือกเย็นอยู่ในพรหมโลกนั้น หรือว่าวิญญาณของผู้เช่นนั้นพึงเกิดอีก[๑๐๘๑] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนอุปสีวะ)

เปลวไฟที่ถูกแรงลมแล้วย่อมถึงความดับไป เข้าถึงการนับไม่ได้ (ว่าไปยังทิศนั้นเป็นต้น) ฉันใด มุนีผู้พ้นจากนามกายแล้วย่อมถึงความดับไป เข้าถึงการนับไม่ได้ (ว่าเป็นกษัตริย์ เป็นพราหมณ์) ฉันนั้น[๑๐๘๒] (ท่านอุปสีวะทูลถามต่อไปว่า)

มุนีนั้นเป็นผู้ดับไปแล้ว หรือมุนีนั้นย่อมไม่มี หรือว่ามุนีนั้นเป็นผู้ไม่มีความเปลี่ยนแปลงเป็นธรรมดา เพราะความเที่ยงแท้ ขอพระองค์ผู้เป็นพระมุนีได้โปรดทรงพยากรณ์แก้ปัญหานั้นแก่ข้าพระองค์ด้วยดี แท้จริงธรรมนั้นอันพระองค์ทรงทราบแล้ว[๑๐๘๓] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนอุปสีวะ)

บุคคลผู้ดับไปแล้วย่อมไม่มีประมาณ ชนทั้งหลายพึงว่าบุคคลนั้นด้วยกิเลสใด กิเลสนั้นก็ไม่มีแก่บุคคลนั้น

เมื่อธรรมทั้งปวงอันบุคคลนั้นถอนได้แล้ว แม้ทางที่จะพูดกันทั้งปวงก็เป็นอันบุคคลนั้นถอนได้แล้วด้วย

จบ อุปสีวมาณวปัญหาที่ ๖

๗. นันทมาณวปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของท่านนันทมาณพ

{๔๓๑} [๑๐๘๔] (ท่านนันทะทูลถามว่า)

ชนทั้งหลายย่อมกล่าวกันว่าพวกมุนีมีอยู่ในโลก ข้อนี้นั้นเป็นอย่างไร ชนทั้งหลายย่อมกล่าวถึงบุคคลผู้ประกอบด้วยญาณหรือว่าบุคคลผู้ประกอบด้วยความเป็นอยู่ว่าเป็นมุนี[๑๐๘๕] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

ดูก่อนนันทะ ท่านผู้ฉลาดทั้งหลายในโลกนี้จะกล่าวถึงบุคคลผู้ประกอบด้วยทิฏฐิ ด้วยสุตะ ด้วยญาณ ว่าเป็นมุนี ก็หามิได้ เหล่าชนผู้กำจัดเสนาได้แล้ว เป็นผู้ไม่มีทุกข์ ไม่หวังอะไรเที่ยวไป เราจึงกล่าวว่าเป็นมุนี[๑๐๘๖] (ท่านนันทะทูลถามต่อไปว่า)

สมณพราหมณ์ทุกหมู่เหล่านี้ย่อมกล่าวถึงความบริสุทธิ์ว่ามีได้ด้วยการเห็นและการสดับบ้าง ด้วยศีลและวัตรปฏิบัติบ้าง ด้วยมงคลตื่นข่าวหลายชนิดบ้าง ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้นิรทุกข์ สมณพราหมณ์เหล่านั้น