๗. นันทปัญหา เล่ม ๒๕

๗ สนฺติ โลเก มุนโย (อิจฺจายสฺมา นนฺโท)

ชนา วทนฺติ ตยิทํ กถํ สุ

ญาณูปปนฺนํ มุนิ โน ๑ วทนฺติ

อุทาหุ เว ชีวิเตนูปปนฺนํ ฯ

น ทิฏฺฐิยา น สุติยา น ญาเณน (น สีลพฺพเตน)

มุนีธ นนฺท กุสลา วทนฺติ

วิเสนิกตฺวา อนิฆา นิราสา

วทนฺติ ๒ เย เต มุนโยติ พฺรูมิ ฯ

เย เกจิเม สมณพฺราหฺมณา เส (อิจฺจายสฺมา นนฺโท)

ทิฏฺเฐ ๓ สุเตนาปิ วทนฺติ สุทฺธึ

สีลพฺพเตนาปิ วทนฺติ สุทฺธึ

อเนกรูเปน วทนฺติ สุทฺธึ ฯ

กจฺจิสฺสุ เต (ภควา) ตตฺถ ยถา จรนฺตา

อตารุ ชาติญฺจ ชรญฺจ มาริส

ปุจฺฉามิ ตํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ ฯ

เย เกจิเม สมณพฺราหฺมณา เส (นนฺทาติ ภควา)

ทิฏฺเฐ ๓ สุเตนาปิ วทนฺติ สุทฺธึ

สีลพฺพเตนาปิ วทนฺติ สุทฺธึ

อเนกรูเปน วทนฺติ สุทฺธึ

กิญฺจาปิ เต ตตฺถ ยถา จรนฺติ ๔

นาตรึสุ ชาติชรนฺติ พฺรูมิ ฯ

เย เกจิเม สมณพฺราหฺมณา เส (อิจฺจายสฺมา นนฺโท)

ทิฏฺเฐ สุเตนาปิ วทนฺติ สุทฺธึ

สีลพฺพเตนาปิ วทนฺติ สุทฺธึ

อเนกรูเปน วทนฺติ สุทฺธึ

เต เจ ๑ มุนิ พฺรูสิ อโนฆติณฺเณ

อถ โก จรหิ เทวมนุสฺสโลเก

อตาริ ชาติญฺจ ชรญฺจ มาริส

ปุจฺฉามิ ตํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ ฯ

นาหํ สพฺเพ สมณพฺราหฺมณา เส (นนฺทาติ ภควา)

ชาติชราย นิวุตาติ พฺรูมิ

เยสีธ ทิฏฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา

สีลพฺพตํ วาปิ ปหาย สพฺพํ

อเนกรูปมฺปิ ปหาย สพฺพํ

ตณฺหํ ปริญฺญาย อนาสวา เย ๒

เต เว นรา โอฆติณฺณาติ พฺรูมิ ฯ

เอตาภินนฺทามิ วโจ มเหสิโน

สุกิตฺติตํ โคตม นูปธีกํ

เยสีธ ทิฏฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา

สีลพฺพตํ วาปิ ปหาย สพฺพํ

อเนกรูปมฺปิ ปหาย สพฺพํ

ตณฺหํ ปริญฺญาย อนาสวา เย

อหมฺปิ เต โอฆติณฺณาติ พฺรูมีติ ฯ

นนฺทมาณวกปญฺหา สตฺตมา ฯ

_______________

สุตฺตนิปาเต ปญฺจมสฺส ปารายนวคฺคสฺส อฏฺฐมา เหมกปญฺหา

๑ โป. ม. จเวถ ฯ ๒ โป. ม. ขิตฺตา ฯ ยุ. ขิตฺโต ฯ ๓ โป. โส น ปหนมตฺถิ ฯ

๔ โป. วชฺชา ตนฺตสฺส .. ฯ ม. วชฺชุํ ฯ

๑ ม. ยุ. โน มุนึ วทนฺติ ฯ ๒ ม. ยุ. จรนฺติ ฯ ๓ ม. ทิฏฺฐสฺสุ เตนาปิ ฯ

๔ โป. วทนฺติ ฯ

๑ โป. เว ฯ ยุ. สเจ ฯ ๒ โป. ม. ยุ. เส ฯ

นันทมาณพผู้ทูลถามปัญหาว่า

ชนทั้งหลายกล่าวว่า มุนีทั้งหลายมีอยู่ในโลก ชนทั้งหลายกล่าวบุคคลว่าเป็นมุนีนี้นั้น ด้วยอาการอย่างไรหนอ ชนทั้งหลายกล่าวบุคคลผู้ประกอบด้วยญาณ หรือผู้ประกอบด้วยความเป็นอยู่ ว่าเป็นมุนี ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสพยากรณ์ว่า

ดูกรนันทะ ผู้ฉลาดในโลกนี้ ไม่กล่าวบุคคลว่าเป็นมุนี ด้วยความเห็นด้วยความสดับ หรือด้วยความรู้ (ด้วยศีลและวัตร) ชนเหล่าใดกำจัดเสนามารให้พินาศแล้ว ไม่มีความทุกข์ ไม่มีความหวัง เที่ยวไปอยู่เรากล่าวชนเหล่านั้นว่าเป็นมุนี ฯ

น. ข้าแต่พระผู้มีพระภาค สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งกล่าวความบริสุทธิ์ด้วยความเห็นบ้าง ด้วยการฟังบ้าง ด้วยศีลและพรตบ้าง ด้วยมงคลตื่นข่าวเป็นต้นเป็นอันมากบ้างข้าแต่พระผู้มีพระภาคผู้นิรทุกข์สมณพราหมณ์เหล่านั้นประพฤติอยู่ในทิฐิของตนนั้น ตามที่ตนเห็นว่าเป็นเครื่องบริสุทธิ์ ข้ามพ้นชาติและชราได้บ้างหรือไม่ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ ขอพระองค์ตรัสบอกความข้อนั้นแก่ข้าพระองค์เถิด ฯ

พ. ดูกรนันทะ สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง กล่าวความบริสุทธิ์ด้วยความเห็นบ้าง ด้วยการฟังบ้าง ด้วยศีลและพรตบ้าง ด้วยมงคลตื่นข่าวเป็นต้นเป็นอันมากบ้างสมณพราหมณ์เหล่านั้นประพฤติอยู่ในทิฐิของตนนั้น ตามที่ตนเห็นว่าเป็นเครื่องบริสุทธิ์ก็จริง ถึงอย่างนั้น เรากล่าวว่าสมณพราหมณ์เหล่านั้น ข้ามพ้นชาติและชราไปไม่ได้ ฯ

น. สมณพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง กล่าวความบริสุทธิ์ด้วยการเห็นบ้างด้วยการฟังบ้าง ด้วยศีลและพรตบ้าง ด้วยมงคลตื่นข่าวเป็นต้นเป็นอันมากบ้าง ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นมุนี ถ้าพระองค์ตรัสว่า สมณพราหมณ์เหล่านั้นข้ามโอฆะไม่ได้แล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ เมื่อเป็นเช่นนี้ใครเล่าในเทวโลกและมนุษยโลก ข้ามพ้นชาติและชราได้แล้วในบัดนี้ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ ขอพระองค์จงตรัสบอกความข้อนั้นแก่ข้าพระองค์เถิด ฯ

พ. ดูกรนันทะ เราไม่กล่าวว่า สมณพราหมณ์ทั้งหมดอันชาติและชราหุ้มห่อไว้แล้ว แต่เรากล่าวว่า คนเหล่าใดในโลกนี้ ละเสียซึ่งรูปที่ได้เห็นแล้วก็ดี เสียงที่ได้ฟังแล้วก็ดีอารมณ์ที่ได้ทราบแล้วก็ดี ละเสียแม้ซึ่งศีลและพรตทั้งหมดก็ดี ละเสียซึ่งมงคลตื่นข่าวเป็นต้น เป็นอันมากทั้งหมดก็ดี กำหนดรู้ตัณหาแล้ว เป็นผู้หาอาสวะมิได้ คนเหล่านั้นแลข้ามโอฆะได้แล้ว ฯ

น. ข้าแต่พระผู้มีพระภาคผู้โคดม ข้าพระองค์ยินดียิ่งซึ่งพระดำรัสของพระองค์ผู้แสวงหาคุณอันใหญ่ ธรรมอันไม่มีอุปธิพระองค์ทรงแสดงชอบแล้ว แม้ข้าพระองค์ก็กล่าวว่า คนเหล่าใดในโลกนี้ ละเสียซึ่งรูปที่ได้เห็นแล้วก็ดี เสียงที่ได้ฟังแล้วก็ดี อารมณ์ที่ได้ทราบแล้วก็ดีละเสียแม้ซึ่งศีลและพรตทั้งหมดก็ดี ละเสียซึ่งมงคลตื่นข่าวเป็นต้นเป็นอันมากทั้งหมดก็ดี กำหนดรู้ตัณหาแล้ว เป็นผู้หาอาสวะมิได้ คนเหล่านั้นข้ามโอฆะได้แล้ว ฉะนี้แล ฯ

จบนันทมาณวกปัญหาที่ ๗