๑๓. อุทยปัญหา เล่ม ๒๕

๑๓ ฌายึ วิรชมาสินํ (อิจฺจายสฺมา อุทโย) กตกิจฺจํ อนาสวํ

ปารคุํ สพฺพธมฺมานํ อตฺถี ปเญฺหน อาคมํ

อญฺญํ วิโมกฺขํ ปพฺรูหิ อวิชฺชาย ปเภทนํ ฯ

ปหานํ กามฉนฺทานํ (อุทยาติ ภควา) โทมนสฺสาน จูภยํ

ถีนสฺส จ ปนุทนํ ๑ กุกฺกุจฺจานํ นิวารณํ

อุเปกฺขาสติสํสุทฺธํ ธมฺมตกฺกปุเรชวํ

อญฺญํ วิโมกฺขํ ๒ ปพฺรูมิ อวิชฺชาย ปเภทนํ ฯ

กึสุ สญฺโญชโน โลโก กึสุ ตสฺส วิจารณา

กิสฺสสฺส วิปฺปหาเนน นิพฺพานํ อิติ วุจฺจติ ฯ

นนฺทิสญฺโญชโน โลโก วิตกฺกสฺส วิจารณา

ตณฺหาย วิปฺปหาเนน นิพฺพานํ อิติ วุจฺจติ ฯ

กถํสตสฺส จรโต วิญฺญาณํ อุปรุชฺฌติ

ภวนฺตํ ปุฏฺฐุมาคมฺม ตํ สุโฌม วโจ ตว ฯ

อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ เวทนํ นาภินนฺทโต

เอวํสตสฺส จรโต วิญฺญาณํ อุปรุชฺฌตีติ ฯ

อุทยมาณวกปญฺหา เตรสมา ฯ

______________

สุตฺตนิปาเต ปญฺจมสฺส ปารายนวคฺคสฺส จุทฺทสมา โปสาลปญฺหา

๑ โป. อปกมิสฺสนฺติ ฯ

อุทยมาณพทูลถามปัญหาว่า

ข้าพระองค์มีความต้องการปัญหา จึงมาเฝ้าพระองค์ผู้เพ่งฌานปราศจากธุลีทรงนั่งโดยปรกติ ทรงทำกิจเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ทรงถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ขอพระองค์จงตรัสบอกธรรมอันเป็นเครื่องพ้นที่ควรรู้ทั่วถึงสำหรับทำลายอวิชชาเถิด ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสพยากรณ์ว่า ดูกรอุทยะ

เรากล่าวธรรมเป็นเครื่องละความพอใจในกาม และโทมนัสทั้งสองอย่างเป็นเครื่องบรรเทาความง่วงเหงา เป็นเครื่องห้ามความรำคาญ บริสุทธิ์ดีเพราะอุเบกขาและสติ มีความตรึกถึงธรรมแล่นไปในเบื้องหน้า ว่าเป็นธรรมเครื่องพ้นที่ควรรู้ทั่วถึงสำหรับทำลายอวิชชา ฯ

อุ. โลกมีธรรมอะไรประกอบไว้ ธรรมชาติอะไรเป็นเครื่องพิจารณา (เป็นเครื่องสัญจร) ของโลกนั้น เพราะละธรรมอะไรได้เด็ดขาด ท่านจึงกล่าวว่า นิพพาน ฯ

พ. โลกมีความเพลิดเพลินประกอบไว้ ความตรึกไปต่างๆ เป็นเครื่องพิจารณา (เป็นเครื่องสัญจร) ของโลกนั้น เพราะละตัณหาได้เด็ดขาดท่านจึงกล่าวว่า นิพพาน ฯ

อุ. เมื่อบุคคลระลึกอย่างไรเที่ยวไปอยู่ วิญญาณจึงจะดับข้าพระองค์ทั้งหลายมาเฝ้าเพื่อทูลถามพระองค์ ข้าพระองค์ทั้งหลาย ขอฟังพระดำรัสของพระองค์ ฯ

พ. เมื่อบุคคลไม่เพลิดเพลินเวทนา ทั้งภายในและภายนอกระลึกอย่างนี้เที่ยวไปอยู่ วิญญาณจึงจะดับ ฯ

จบอุทยมาณวกปัญหาที่ ๑๓