๓. ปุณณกปัญหา เล่ม ๒๕

๓ อเนชํ มูลทสฺสาวึ (อิจฺจายสฺมา ปุณฺณโก)

อตฺถี ปเญฺหน อาคมํ

กึ นิสฺสิตา อิสโย มนุชา

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เทวตานํ

ยญฺญมกปฺปึสุ ๑ ปุถูธ ๒ โลเก

ปุจฺฉามิ ตํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ ฯ

เย เกจิเม อิสโย มนุชา (ปุณฺณกาติ ภควา)

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เทวตานํ

ยญฺญมกปฺปึสุ ๑ ปุถูธ ๒ โลเก

อาสึสมานา ปุณฺณก อิตฺถตํ ๓

ชรํ ๔ สิตา ยญฺญมกปฺปยึสุ ฯ

เย เกจิเม อิสโย มนุชา (อิจฺจายสฺมา ปุณฺณโก)

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เทวตานํ

กญฺญมกปฺปึสุ ปุถูธ โลเก

กจฺจิสฺสุ เต ภควา (ยญฺญปเถ) อปฺปมตฺตา

อตารุ ชาติญฺจ ชรญฺจ มาริส

ปุจฺฉามิ ตํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ ฯ

อาสึสนฺติ ๑ โถมยนฺติ (อภิชปฺปนฺติ) ชุหนฺติ (ปุณฺณกาติ ภควา)

กามาภิชปฺปนฺติ ปฏิจฺจ ลาภํ

เต ยาชโยคา ภวราครตฺตา

นาตรึสุ ชาติชรนฺติ พฺรูมิ ฯ

เต เจ ๒ นาตรึสุ ยาชโยคา (อิจฺจายสฺมา ปุณฺณโก)

ยญฺเญหิ ชาติญฺจ ชรญฺจ มาริส

อถ โก จรหิ เทวมนุสฺสโลเก

อตาริ ชาติญฺจ ชรญฺจ มาริส

ปุจฺฉามิ ตํ ภควา พฺรูหิ เม ตํ ฯ

สงฺขาย โลกสฺมึ ปโรวรานิ ๓ (ปุณฺณกาติ ภควา)

ยสฺสิญฺชิตํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก

สนฺโต วิธูโม อนิโฆ นิราโส

อตาริ โส ชาติชรญฺจ พฺรูมีติ ฯ

ปุณฺณกมาณวกปญฺหา ตติยา ฯ

__________________

สุตฺตนิปาเต ปญฺจมสฺส ปารายนวคฺคสฺส จตุตฺถี เมตฺตคูปญฺหา

๑ โป. ยุ. สพฺพตฺถ ยญฺญมกปฺปยึสุ ฯ ๒ ยุ. ปุทู อิธ ฯ ๓ ม. อิตฺถตฺตํ ฯ

ยุ. อิตฺถภาวํ ฯ ๔ โป. โอรํ ฯ

๑ โป. ม. อาสีสนฺติ ฯ ๒ โป. เต เว นาตรึสุ ฯ ๓ ม. ปโรปรานิ ฯ

ปุณณกมาณพทูลถามปัญหาว่า

ข้าพระองค์มีความต้องการด้วยปัญหา จึงมาเฝ้าพระองค์ผู้ไม่มีความหวั่นไหวผู้ทรงเห็นรากเง่ากุศลและอกุศล สัตว์ทั้งหลายผู้เกิดเป็นมนุษย์ในโลกนี้คือ ฤาษี กษัตริย์พราหมณ์ เป็นอันมาก อาศัยอะไร จึงบูชายัญแก่เทวดาทั้งหลาย ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ขอพระองค์จงตรัสบอกความข้อนั้นแก่ข้าพระองค์เถิด ฯ

พระผู้มีพระภาคทรงพยากรณ์ว่า ดูกรปุณณกะ

สัตว์ทั้งหลายผู้เกิดเป็นมนุษย์เหล่าใดเหล่าหนึ่งเป็นอันมากในโลกนี้ คือฤาษี กษัตริย์ พราหมณ์ ปรารถนาความเป็นมนุษย์เป็นต้น อาศัยของมีชรา จึงบูชายัญแก่เทวดาทั้งหลาย ฯ

ป. สัตว์ทั้งหลายผู้เกิดเป็นมนุษย์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง เป็นอันมากในโลกนี้ คือฤาษี กษัตริย์ พราหมณ์ บูชายัญแก่เทวดาทั้งหลาย ข้าแต่พระผู้มีพระภาคผู้นิรทุกข์ สัตว์ทั้งหลายผู้เกิดเป็นมนุษย์เหล่านั้น เป็นคนไม่ประมาทในยัญ ข้ามพ้นชาติและชราได้บ้างแลหรือ ข้าแต่พระผู้มีพระภาคข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ ขอพระองค์ตรัสบอกความข้อนั้นแก่ข้าพระองค์เถิด ฯ

พ. ดูกรปุณณกะ สัตว์ทั้งหลายผู้เกิดเป็นมนุษย์เหล่านั้น ย่อมมุ่งหวังย่อมชมเชย ย่อมปรารถนา ย่อมบูชา ย่อมรำพันถึงกาม ก็เพราะอาศัยลาภ เรากล่าวว่า สัตว์เหล่านั้นประกอบการบูชา ยังเป็นคนกำหนัดยินดีในภพ ไม่ข้ามพ้นชาติและชราไปได้ ฯ

ป. ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ถ้าหากว่าสัตว์เหล่านั้นผู้ประกอบการบูชา ไม่ข้ามพ้นชาติและชราไปได้ด้วยยัญญวิธีทั้งหลายไซร้เมื่อเป็นเช่นนี้ ใครเล่าในเทวโลกและมนุษยโลก ข้ามพ้นชาติและชราไปได้ในบัดนี้ ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ ขอพระองค์จงตรัสบอกความข้อนั้นแก่ข้าพระองค์เถิด ฯ

พ. ดูกรปุณณกะ ผู้ใดไม่มีความหวั่นไหว (ดิ้นรน) ในโลกไหนๆ เพราะได้พิจารณาเห็นธรรมที่ยิ่งและหย่อนในโลกผู้นั้นสงบแล้ว ไม่มีความประพฤติชั่วอันจะทำให้มัวหมองดุจควันไฟ ไม่มีกิเลสอันกระทบจิตหาความ (ปรารถนา)หวังมิได้ เรากล่าวว่า ผู้นั้นข้ามพ้นชาติและชราไปได้แล้ว ฯ

จบปุณณกมาณวกปัญหาที่ ๓