๔. เมตตคูปัญหา เล่ม ๒๕

๔. เมตตคูมาณวปัญหา

นั้นเป็นผู้สงบระงับแล้ว ปราศจากควันกิเลสมีกายทุจริตเป็นต้น ปราศจากทุกข์เพราะราคะเป็นต้น ปราศจากความทะยานอยาก ข้ามชาติและชราได้แล้ว

จบ ปุณณกมาณวปัญหาที่ ๓

๔. เมตตคูมาณวปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของท่านเมตตคูมาณพ

{๔๒๘} [๑๐๕๖] (ท่านเมตตคูทูลถามว่า)

ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ ขอพระองค์จงตรัสบอกปัญหานั้น แก่ข้าพระองค์ข้าพระองค์ย่อมสำคัญพระองค์ว่าเป็นผู้จบเวท อบรมพระองค์แล้ว ความทุกข์ทั้งปวงในโลกซึ่งมีจำนวนมากเกิดแต่ที่ไหนหนอ[๑๐๕๗] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนเมตตคู)

ท่านถามถึงเหตุเกิดแห่งทุกข์กะเราแล้ว เราก็จะบอกเหตุเกิดแห่งทุกข์นั้นตามที่เรารู้ ความทุกข์ทั้งปวงในโลกซึ่งมีจำนวนมากเกิดมาจากอุปธิ

[๑๐๕๘] ผู้ใดแลเป็นคนไม่รู้ ก่ออุปธิไว้ ผู้นั้นเป็นคนเขลา ย่อมเข้าถึงทุกข์บ่อย ๆ เพราะเหตุนั้น บุคคลผู้รู้ประจักษ์เห็นว่าชาติเป็นเหตุเกิดแห่งทุกข์จึงไม่พึงก่ออุปธิ

[๑๐๕๙] (ท่านเมตตคูทูลถามต่อไปว่า)

ข้าพระองค์ได้ทูลถามปัญหาข้อใด พระองค์ก็ได้ตรัสตอบปัญหาข้อนั้นแก่ข้าพระองค์แล้ว ข้าพระองค์จักขอทูลถามปัญหาข้ออื่น ขอพระองค์โปรดตรัสบอกปัญหานั้นธีรชนทั้งหลายย่อมข้ามโอฆะ ชาติ ชรา โสกะ และปริเทวะพ้นได้อย่างไรหนอ ขอพระองค์ผู้เป็นพระมุนีได้โปรดพยากรณ์แก้ปัญหานั้นแก่ข้าพระองค์ด้วยดี แท้จริงธรรมนั้นอันพระองค์ทรงทราบแล้ว[๑๐๖๐] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดูก่อนเมตตคู)

เราจักบอกธรรมแก่ท่านในธรรมที่เราเห็นแล้ว อันประจักษ์แก่ตน ที่บุคคลทราบแล้ว เป็นผู้มีสติเที่ยวไปพึงข้ามตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ในโลกได้

[๑๐๖๑] (ท่านเมตตคูกราบทูลว่า)

ข้าแต่พระองค์ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ข้าพระองค์ยินดียิ่งนักซึ่งพระดำรัสของพระองค์นั้น และซึ่งธรรมอันสูงสุดที่บุคคลทราบแล้วเป็นผู้มีสติเที่ยวไป พึงข้ามตัณหาอันซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ โนโลกได้

[๑๐๖๒] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนเมตตคู)

ท่านย่อมรู้ธรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นธรรมชั้นสูง ชั้นต่ำ และชั้นกลาง ท่านจงบรรเทาความเพลิดเพลินความถือมั่น และวิญญาณในธรรมเหล่านั้นเสีย ไม่พึงดำรงอยู่ในภพ

๔. เมตตคูมาณวปัญหา

[๑๐๖๓] ภิกษุผู้มีปกติอยู่อย่างนี้ มีสติ ไม่ประมาท มีความรู้แจ้งละความยึดถือว่าเป็นของเราได้แล้วเที่ยวไปอยู่ พึงละทุกข์คือ ชาติ ชรา โสกะ และปริเทวะในอัตภาพนี้ได้ทีเดียว

[๑๐๖๔] (ท่านเมตตคูกราบทูลว่า)

ข้าแต่พระโคดม ข้าพระองค์ยินดียิ่งนักซึ่งธรรมอัน ปราศจากอุปธิที่พระองค์ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ตรัสไว้ดีแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงละทุกข์ได้แล้วแน่แท้ จริงอย่างนั้น ธรรมนั้นอันพระองค์ทรงทราบแล้ว[๑๐๖๕] พระองค์ผู้ทรงเป็นพระมุนีตรัสสอนชนเหล่าใดมีได้หยุดหย่อน แม้ชนเหล่านั้นก็พึงละทุกข์ได้แน่นอนข้าพระองค์มาพบแล้วซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ประเสริฐ จึงขอนมัสการพระองค์ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าพึงตรัสสอนข้าพระองค์มีได้หยุดหย่อนบ้าง[๑๐๖๖] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า)

บุคคลพึงรู้จักผู้ใดว่าเป็นพราหมณ์ ผู้ถึงเวท ไม่มีเครื่องกังวล ไม่ข้องเกี่ยวในกามภพ ผู้นั้นข้ามได้แล้วซึ่งโอฆะนี้โดยแท้ และเป็นผู้ข้ามถึงฝั่งได้แล้ว ไม่มีตะปูคือกิเลส ไม่มีความสงสัย

[๑๐๖๗] นรชนใดในศาสนานี้เป็นผู้มีความรู้ บรรลุวิชชา สลัดเครื่องขัดข้องนี้ในภพน้อยและภพใหญ่ได้แล้ว นรชนนั้นเป็นผู้ปราศจากตัณหา ไม่มีทุกข์ ไม่หวังอะไร เรากล่าวว่านรชนนั้นข้ามพ้นแล้วซึ่งชาติและชรา

จบ เมฅตคูมาณวปัณหาที่ ๔

๕. โธตกมาณวปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของท่านโธตกมาณพ

{๔๒๙} [๑๐๖๘] (ท่านโธตกะกราบทูลว่า)

ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกปัญหานั้นแก่ข้าพระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ข้าพระองค์ปรารถนายิ่งนักซึ่งพระวาจาของพระองค์ บุคคลได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว พึงศึกษาธรรมเป็นเครื่องดับกิเลสเพื่อตน[๑๐๖๙] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนโธตกะ)

ถ้าเช่นนั้น ท่านจงเป็นผู้มีปัญญา มีสติ ทำความเพียรในศาสนานี้เท่านั้น บุคคลได้ฟังคำจากปากเรานี้แล้ว พึงศึกษาธรรมเป็นเครื่องดับกิเลสเพื่อตน

[๑๐๗๐] (ท่านโธตกะทูลถามว่า)

ข้าพระองค์มองเห็นพระองค์ผู้เป็นเทพ ผู้ไม่มีเครื่องกังวล เป็นพราหมณ์ เที่ยวจาริกอยู่ในมนุษยโลก ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุรอบคอบ ข้าพระองค์ขอนมัสการพระองค์นั้น ข้าแต่พระศากยเจ้า ขอพระองค์จงปลดเปลื้องข้าพระองค์จากความสงสัยทั้งหลายด้วยเถิด[๑๐๗๑] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

ดูก่อนโธตกะ เราไม่อาจปลดเปลื้องใคร ๆ ที่ยังมีความสงสัยในโลกได้ แต่ว่าท่านเมื่อมารู้ธรรมอันประเสริฐก็จะข้ามโอฆะนี้ได้ด้วยความรู้อย่างนี้