โวหารวรรคที่ ๓ เล่ม ๘

๓.โวหารวรรค

หมวดว่าด้วยภิกษุผู้ไม่ควรพูดและผู้ควรพูดในสงฆ์

{๑๑๗๐} [๔๒๔] พระอุบาลีทูลถามว่า “พระพุทธเจ้าข้า ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอ ไม่พึงพูดในสงฆ์”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ไม่พึงพูดในสงฆ์ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ไม่รู้อาบัติ ๒. ไม่รู้สมุฏฐานอาบัติ

๓. ไม่รู้ประโยคอาบัติ ๔. ไม่รู้ความระงับอาบัติ

๕. ไม่ฉลาดในการวินิจฉัยอาบัติ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงพูดในสงฆ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงพูดในสงฆ์ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. รู้อาบัติ ๒. รู้สมุฏฐานอาบัติ

๓. รู้ประโยคอาบัติ ๔. รู้ความระงับอาบัติ

๕. ฉลาดในการวินิจฉัยอาบัติ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลพึงพูดในสงฆ์

ภิกษุผู้ไม่ควรพูดและผู้ควรพูดในสงฆ์อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงพูดในสงฆ์องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ไม่รู้อธิกรณ์ ๒. ไม่รู้สมุฏฐานอธิกรณ์

๓. ไม่รู้ประโยคอธิกรณ์ ๔. ไม่รู้ความระงับอธิกรณ์

๕. ไม่ฉลาดในการวินิจฉัยอธิกรณ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงพูดในสงฆ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงพูดในสงฆ์ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. รู้อธิกรณ์ ๒. รู้สมุฏฐานอธิกรณ์

๓. รู้ประโยคอธิกรณ์ ๔. รู้ความระงับอธิกรณ์

๕. ฉลาดในการวินิจฉัยอธิกรณ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลพึงพูดในสงฆ์

ภิกษ<*>ผู้ไม่ควรพูดและผู้ควรพูดในสงฆ์อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงพูดในสงฆ์องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. พูดข่มขู่

๒. พูดไม่ให้โอกาสผู้อื่น

๓. ไม่โจทตามอาบัติ ตามธรรม และตามวินัย

๔. ไม่ปรับตามอาบัติ ตามธรรม และตามวินัย

๕. ไม่ชี้แจงตามความเห็น

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงพูดในสงฆ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงพูดในสงฆ์ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ไม่พูดข่มขู่

๒. พูดให้โอกาสผู้อื่น

๓. โจทตามอาบัติ ตามธรรม และตามวินัย

๔. ปรับตามอาบัติ ตามธรรม และตามวินัย

๕. ชึ้<**>แจงตามความเห็น

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลพึงพูดในสงฆ์

ภิกษุผู้ไม่ควรพูดและผู้ควรพูดในสงฆ์อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงพูดในสงฆ์องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ไม่รู้อาบัติและอนาบัติ

๒. ไม่รู้อาบัติเบาและอาบัติหนัก

๓. ไม่รู้อาบัติมีส่วนเหลือและอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๔. ไม่รู้อาบัติชั่วหยาบและอาบัติไม่ชั่วหยาบ

๕. ไม่รู้อาบัติที่ทำคืนได้และทำคืนไม่ได้

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงพูดในสงฆ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงพูดในสงฆ์ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. รู้อาบัติและอนาบัติ

๒. รู้อาบัติเบาและอาบัติหนัก

๓. รู้อาบัติมีส่วนเหลือและอาบัติไม่มีส่วนเหลือ

๔. รู้อาบัติชั่วหยาบและอาบัติไม่ชั่วหยาบ

๕. รู้อาบัติที่ทำคืนได้และทำคืนไม่ได้

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลพึงพูดในสงฆ์

ภิกษุผู้ไม่ควรพูดและผู้ควรพูดในสงฆ์อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงพูดในสงฆ์องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ไม่รู้กรรม ๒. ไม่รู้การทำกรรม

๓. ไม่รู้วัตถุของกรรม ๔. ไม่รู้วัตรของกรรม

๕. ไม่รู้ความระงับกรรม

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงพูดในสงฆ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงพูดในสงฆ์ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. รู้กรรม ๒. รู้การทำกรรม

๓. รู้วัตถุของกรรม ๔. รู้วัตรของกรรม

๕. รู้ความระงับกรรม

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลพึงพูดในสงฆ์

ภิกษุผู้ไม่ควรพูดและผู้ควรพูดในสงฆ์อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงพูดในสงฆ์องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ไม่รู้วัตถุ ๒. ไม่รู้นิทาน

๓. ไม่รู้บัญญัติ ๔. ไม่รู้บทที่ตกหล่นในภายหลัง

๕. ไม่รู้ทางถ้อยคำที่เชื่อมถึงกัน

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงพูดในสงฆ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงพูดในสงฆ์ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. รู้วัตถุ ๒. รู้นิทาน

๓. รู้บัญญัติ ๔. รู้บทที่ตกหล่นในภายหลัง

๕. รู้ทางถ้อยคำที่เชื่อมถึงกัน

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล พึงพูดในสงฆ์

ภิกษุผู้ไม่ควรพูดและผู้ควรพูดในสงฆ์อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงพูดในสงฆ์องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ถึงฉันทาคติ ๒. ถึงโทสาคติ

๓. ถึงโมหาคติ ๔. ถึงภยาคติ

๕. เป็นอลัชชี

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงพูดในสงฆ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงพูดในสงฆ์ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ไม่ถึงฉันทาคติ ๒. ไม่ถึงโทสาคติ

๓. ไม่ถึงโมหาคติ ๔. ไม่ถึงภยาคติ

๕. เป็นลัชชี

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลพึงพูดในสงฆ์

ภิกษุผู้ไม่ควรพูดและผู้ควรพูดในสงฆ์อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงพูดในสงฆ์องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ถึงฉันทาคติ ๒. ถึงโทสาคติ

๓. ถึงโมหาคติ ๔. ถึงภยาคติ

๕. ไม่ฉลาดในวินัย

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงพูดในสงฆ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงพูดในสงฆ์ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ไม่ถึงฉันทาคติ ๒. ไม่ถึงโทสาคติ

๓. ไม่ถึงโมหาคติ ๔. ไม่ถึงภยาคติ

๕. ฉลาดในวินัย

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลพึงพูดในสงฆ์

ภิกษุผู้ไม่ควรพูดและผู้ควรพูดในสงฆ์อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงพูดในสงฆ์องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ไม่รู้ญัตติ ๒. ไม่รู้การทำญัตติ

๓. ไม่รู้อนุสาวนาคือสวด

ประกาศด้วยญัตติ ๔. ไม่รู้สมถะแห่งญัตติ

๕. ไม่รู้ความระงับแห่งญัตติ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงพูดในสงฆ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงพูดในสงฆ์ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. รู้ญัตติ ๒. รู้การทำญัตติ

๓. รู้อนุสาวนาคือสวด

ประกาศด้วยญัตติ ๔. รู้สมถะแห่งญัตติ

๕. รู้ความระงับแห่งญัตติ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลพึงพูดในสงฆ์

ภิกษุผู้ไม่ควรพูดและผู้ควรพูดในสงฆ์อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงพูดในสงฆ์องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ไม่รู้สุตตะ ๒. ไม่รู้สุตตานุโลม

๓. ไม่รู้วินัย ๔. ไม่รู้วินยานุโลม

๕. ไม่ฉลาดในฐานะและอฐานะ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงพูดในสงฆ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงพูดในสงฆ์ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. รู้สุตตะ ๒. รู้สุตตานุโลม

๓. รู้วินัย ๔. รู้วินยานุโลม

๕. ฉลาดในฐานะและอฐานะ

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลพึงพูดในสงฆ์

ภิกษุผู้ไม่ควรพูดและผู้ควรพูดในสงฆ์อีกนัยหนึ่ง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีกไม่พึงพูดในสงฆ์องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. ไม่รู้ธรรม ๒. ไม่รู้ธัมมานุโลม

๓. ไม่รู้วินัย ๔. ไม้<*>รู้วินยานุโลม

๕. ไม่ฉลาดในคำต้นและคำหลัง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลไม่พึงพูดในสงฆ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงพูดในสงฆ์ องค์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ

๑. รู้ธรรม ๒. รู้ธัมมานุโลม

๓. รู้วินัย ๔. รู้วินยานุโลม

๕. ฉลาดในคำต้นและคำหลัง

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลพึงพูดในสงฆ์”

จบ โวหารวรรคที่ ๓

หัวข้อประจำวรรค

{๑๑๗๑} อาบัติ ๑ อธิกรณ์ ๑ ข่มขู่ ๑ รู้อาบัติ ๑ กรรม ๑ วัตถุ ๑ อลัชชี ๑ ไม่ฉลาด ๑ ญัตติ ๑ ไม่รู้สุตตะ ๑ ไม่รู้ธรรม ๑ รวมเป็นวรรคที่ ๓ แล

๔. ทิฏฐาวิกัมมวรรค

หมวดว่าด้วยการทำความเห็นแย้ง

การทำความเห็นแย้งที่ไม่เป็นธรรม

{๑๑๗๒} [๔๒๕] พระอุบาลีทูลถามว่า “การทำความเห็นแย้งที่ไม่เป็นธรรมมีเท่าไรหนอ พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุบาลี การทำความเห็นแย้งที่ไม่เป็นธรรมนี้มี ๕ อย่าง ๕ อย่างคืออะไรบ้าง คือ

๑. ทำความเห็นแย้งในอนาบัติ

๒. ทำความเห็นแย้งในอาบัติที่ไม่ใช่เทสนาคามินี

๓. ทำความเห็นแย้งในอาบัติที่แสดงแล้ว

๔. ทำความเห็นแย้งพร้อมกัน ๔-๕ รูป

๕. ทำความเห็นแย้งด้วยนึกในใจ

ดูก่อนอุบาลี การทำความเห็นแย้งที่ไม่เป็นธรรมนี้มี ๕ ประการนี้แล

การทำความเห็นแย้งที่เป็นธรรม

ดูก่อนอุบาลี การทำความเห็นแย้งที่เป็นธรรมนี้ มี ๕ อย่าง ๕ อย่างคืออะไรบ้าง คือ

๑. ทำความเห็นแย้งในอาบัติ

๒. ทำความเห็นแย้งในอาบัติที่เป็นเทสนาคามินี

๓. ทำความเห็นแย้งในอาบัติที่ยังมิได้แสดง

๔. ไม่ทำความเห็นแย้งพร้อมกัน ๔-๕ รูป

๕. ไม่ทำความเห็นแย้งด้วยนึกในใจ

ดูก่อนอุบาลี การทำความเห็นแย้งเป็นธรรม ๕ อย่างนี้แล