กฐินัตถารวรรคที่ ๑๔ เล่ม ๘

กติ นุ โข ภนฺเต อานิสํสา กฐิวตฺถาเรติ ฯ ปญฺจิเม อุปาลิ อานิสํสา กฐินตฺถาเร ฯ กตเม ปญฺจ ฯ อนามนฺตจาโร อสมาทานจาโร คณโภชนํ ยาวทตฺถจีวรํ โย จ ตตฺถ จีวรุปฺปาโท โส เนสํ ภวิสฺสติ ฯ อิเม โข อุปาลิ ปญฺจ อานิสํสา กฐินตฺถาเรติ ฯ

อุ. การกรานกฐิน มีอานิสงส์เท่าไรหนอแล พุทธเจ้าข้า?

พ. ดูกรอุบาลี การกรานกฐิน มีอานิสงส์ ๕ นี้. อานิสงส์ ๕ อะไรบ้าง? คือ:๑. เที่ยวไปไม่ต้องบอกลา

๒. เที่ยวจาริกไปไม่ต้องถือเอาไตรจีวรไปครบสำรับ

๓. ฉันคณะโภชน์ได้

๔. เก็บอติเรกจีวรไว้ได้ตามปรารถนา

๕. จีวรอันเกิดขึ้นในที่นั้นจักเป็นของพวกเธอ

ดูกรอุบาลี การกรานกฐินมีอานิสงส์ ๕ นี้แล.

กติ นุ โข ภนฺเต อาทีนวา มุฏฺฐสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมโตติ ฯ ปญฺจิเม อุปาลิ อาทีนวา มุฏฺฐสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมโต ฯ กตเม ปญฺจ ฯ ทุกฺขํ สุปติ ทุกฺขํ ปฏิพุชฺฌติ ปาปกํ สุปินํ ปสฺสติ เทวตา น รกฺขนฺติ อสุจิ มุจฺจติ ฯ อิเม โข อุปาลิ ปญฺจ อาทีนวา มุฏฺฐสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมโต ฯ ปญฺจิเม อุปาลิ อานิสํสา อุปฏฺฐิตสฺสติสฺส สมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมโต ฯ กตเม ปญฺจ ฯ สุขํ สุปติ สุขํ ปฏิพุชฺฌติ น ปาปกํ สุปินํ ปสฺสติ เทวตา รกฺขนฺติ อสุจิ น มุจฺจติ ฯ อิเม โข อุปาลิ ปญฺจ อานิสํสา อุปฏฺฐิตสฺสติสฺส สมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมโตติ ฯ

๑ ม. ภตฺตุเสนาสนานิ ฯ ยุ. ภตฺตุทฺเทสเสนาสนานิ ฯ ๒ ม. ปตฺโต อารามิโก ฯ

โทษของการนอนลืมสติ

อุ. บุคคลผู้นอนลืมสติไม่รู้ตัว นอนหลับ มีโทษเท่าไรหนอแลพระพุทธเจ้าข้า?

พ. ดูกรอุบาลี บุคคลผู้ลืมสติไม่รู้สึกตัว นอนหลับ มีโทษ ๕ นี้. โทษ ๕ อะไรบ้าง? คือ:

๑. หลับไม่สบาย

๒. ตื่นขึ้นไม่สบาย

๓. ฝันเห็นสิ่งเลวทราม

๔. เทวดาไม่รักษา

๕. น้ำอสุจิเคลื่อน

ดูกรอุบาลี บุคคลผู้ลืมสติไม่รู้สึกตัวนอนหลับมีโทษ ๕ นี้แล.

อานิสงส์ของการนอนมีสติ

ดูกรอุบาลี บุคคลผู้ตั้งสติ รู้สึกตัวอยู่ นอนหลับ มีอานิสงส์ ๕ นี้. อานิสงส์ ๕อะไรบ้าง? คือ:

๑. หลับสบาย

๒. ตื่นขึ้นสบาย

๓. ไม่ฝันเห็นสิ่งเลวทราม

๔. เทวดารักษา

๕. น้ำอสุจิไม่เคลื่อน

ดูกรอุบาลี บุคคลผู้ตั้งสติ รู้สึกตัวอยู่ นอนหลับ มีอานิสงส์ ๕ นี้แล.

กติ นุ โข ภนฺเต อวนฺทิยาติ ฯ ปญฺจิเม อุปาลิ อวนฺทิยา ฯ กตเม ปญฺจ ฯ อนฺตรฆรํ ปวิฏฺโฐ อวนฺทิโย รจฺฉํ คโต อวนฺทิโย โอตมสิโก อวนฺทิโย อสมนฺนาหรนฺโต อวนฺทิโย สุตฺโต อวนฺทิโย ฯ อิเม โข อุปาลิ ปญฺจ อวนฺทิยา ฯ อปเรปิ อุปาลิ ปญฺจ อวนฺทิยา ฯ กตเม ปญฺจ ฯ ยาคุปาเน อวนฺทิโย ภตฺตคฺเค อวนฺทิโย เอกาวตฺโต อวนฺทิโย อญฺญาวิหิโต อวนฺทิโย นคฺโค อวนฺทิโย ฯ อิเม โข อุปาลิ ปญฺจ อวนฺทิยา ฯ อปเรปิ อุปาลิ ปญฺจ อวนฺทิยา ฯ กตเม ปญฺจ ฯ ขาทนฺโต อวนฺทิโย ภุญฺชนฺโต อวนฺทิโย อุจฺจารํ กโรนฺโต อวนฺทิโย ปสฺสาวํ กโรนฺโต อวนฺทิโย อุกฺขิตฺตโก อวนฺทิโย ฯ อิเม โข อุปาลิ ปญฺจ อวนฺทิยา ฯ อปเรปิ อุปาลิ ปญฺจ อวนฺทิยา ฯ กตเม ปญฺจ ฯ ปุเร อุปสมฺปนฺเนน ปจฺฉา อุปสมฺปนฺโน อวนฺทิโย อนุปสมฺปนฺโน อวนฺทิโย นานาสํวาสโก วุฑฺฒตโร อธมฺมวาที อวนฺทิโย มาตุคาโม อวนฺทิโย ปณฺฑโก อวนฺทิโย ฯ อิเม โข อุปาลิ ปญฺจ อวนฺทิยา ฯ อปเรปิ อุปาลิ ปญฺจ อวนฺทิยา ฯ กตเม ปญฺจ ฯ ปาริวาสิโก อวนฺทิโย มูลาย ปฏิกสฺสนารโห อวนฺทิโย มานตฺตารโห อวนฺทิโย มานตฺตจาริโก อวนฺทิโย อพฺภานารโห อวนฺทิโย ฯ อิเม โข อุปาลิ ปญฺจ อวนฺทิยาติ ฯ

บุคคลไม่ควรไหว้

อุ. ภิกษุ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้ มีเท่าไรหนอแล พระพุทธเจ้าข้า?

พ. ดูกรอุบาลี ภิกษุ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้นี้มี ๕. ๕ อะไรบ้าง? คือ:๑. ภิกษุผู้เข้าไปสู่ละแวกบ้าน อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๒. ภิกษุผู้เข้าไปสู่ถนน อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๓. ภิกษุผู้อยู่ในที่มืด อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๔. ภิกษุผู้ไม่เอาใจใส่ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๕. ภิกษุผู้หลับ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

ดูกรอุบาลี ภิกษุ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้มี ๕ นี้แล.

ดูกรอุบาลี ภิกษุ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้ แม้อื่นอีก ๕. ๕ อะไรบ้าง? คือ:๑. ภิกษุ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้เวลาดื่มยาคู

๒. ภิกษุ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้ในโรงภัตร

๓. ภิกษุผู้เป็นศัตรู อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๔. ภิกษุผู้กำลังคิดเรื่องอื่น อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๕. ภิกษุกำลังเปลือยกาย อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

ดูกรอุบาลี ภิกษุ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้ ๕ นี้แล.

ดูกรอุบาลี ภิกษุ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้ แม้อื่นอีก ๕. ๕ อะไรบ้าง? คือ:๑. ภิกษุกำลังเคี้ยว อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๒. ภิกษุกำลังฉัน อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๓. ภิกษุกำลังถ่ายอุจจาระ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๔. ภิกษุกำลังถ่ายปัสสาวะ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๕. ภิกษุถูกสงฆ์ยกวัตร อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

ดูกรอุบาลี ภิกษุ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้ ๕ นี้แล.

ดูกรอุบาลี บุคคล อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้ แม้อื่นอีก ๕. ๕ อะไรบ้าง? คือ:๑. ภิกษุผู้อุปสมบททีหลัง อันภิกษุผู้อุปสมบทก่อนไม่ควรไหว้

๒. อนุปสัมบัน อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๓. ภิกษุมีสังวาสต่างกัน มีพรรษาแก่กว่า เป็นอธรรมวาที อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๔. สตรี อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๕. บัณเฑาะก์ อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

ดูกรอุบาลี บุคคล อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้ ๕ นี้แล.

ดูกรอุบาลี บุคคล อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้ แม้อื่นอีก ๕. ๕ อะไรบ้าง? คือ:๑. ภิกษุอยู่ปริวาส อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๒. ภิกษุผู้ควรชักเข้าหาอาบัติเดิม อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้๓. ภิกษุผู้ควรมานัต อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๔. ภิกษุประพฤติมานัต อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

๕. ภิกษุผู้ควรอัพภาน อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้

ดูกรอุบาลี บุคคล อันภิกษุทั้งหลายไม่ควรไหว้ ๕ นี้แล.

กติ นุ โข ภนฺเต วนฺทิยาติ ฯ ปญฺจิเม อุปาลิ วนฺทิยา ฯ กตเม ปญฺจ ฯ ปจฺฉา อุปสมฺปนฺเนน ปุเร อุปสมฺปนฺโน วนฺทิโย นานาสํวาสโก วุฑฺฒตโร ธมฺมวาที วนฺทิโย อาจริโย วนฺทิโย อุปชฺฌาโย วนฺทิโย สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วนฺทิโย ฯ อิเม โข อุปาลิ ปญฺจ วนฺทิยาติ ฯ

บุคคลควรไหว้

อุ. ภิกษุ อันภิกษุทั้งหลายควรไหว้ มีเท่าไรหนอแล พระพุทธเจ้าข้า?

พ. ดูกรอุบาลี บุคคล อันภิกษุทั้งหลายควรไหว้นี้ มี ๕. ๕ อะไรบ้าง? คือ:๑. ภิกษุผู้อุปสมบทก่อน อันภิกษุผู้อุปสมบททีหลังควรไหว้

๒. ภิกษุผู้มีสังวาสต่างกัน มีพรรษาแก่กว่า แต่เป็นธรรมวาที อันภิกษุทั้งหลายควรไหว้

๓. พระอาจารย์ อันภิกษุทั้งหลายควรไหว้

๔. พระอุปัชฌาย์ อันภิกษุทั้งหลายควรไหว้

๕. พระตถาคต อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า อันประชา ทั้งสมณะและพราหมณ์ ทั้งเทพดามนุษย์ในโลก ทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ควรไหว้ดูกรอุบาลี บุคคลอันภิกษุควรไหว้ ๕ นี้แล.

นวกตเรน ภนฺเต ภิกฺขุนา วุฑฺฒตรสฺส ภิกฺขุโน ปาเท วนฺทนฺเตน กติ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปาทา วนฺทิตพฺพาติ ฯ นวกตเรนุปาลิ ภิกฺขุนา วุฑฺฒตรสฺส ภิกฺขุโน ปาเท วนฺทนฺเตน ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปาทา วนฺทิตพฺพา ฯ กตเม ปญฺจ ฯ นวกตเรนุปาลิ ภิกฺขุนา วุฑฺฒตรสฺส ภิกฺขุโน ปาเท วนฺทนฺเตน เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา อุโภหิ ปาณิตเลหิ ปาทานิ ปริสมฺพาหนฺเตน เปมญฺจ คารวญฺจ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปาทา วนฺทิตพฺพา ฯ นวกตเรนุปาลิ ภิกฺขุนา วุฑฺฒตรสฺส ภิกฺขุโน ปาเท วนฺทนฺเตน อิเม ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ปาทา วนฺทิตพฺพาติ ฯ

กฐินตฺถารวคฺโค จุทฺทสโม ฯ

ธรรมของภิกษุอ่อนกว่ากับภิกษุแก่กว่า

อุ. พระพุทธเจ้าข้า อันภิกษุผู้อ่อนกว่า เมื่อไหว้เท้าของภิกษุผู้แก่กว่าพึงตั้งธรรมเท่าไรไว้ในตน แล้วไหว้เท้า?

พ. ดูกรอุบาลี อันภิกษุผู้อ่อนกว่า เมื่อไหว้เท้าภิกษุผู้แก่กว่า พึงตั้งธรรม ๕ อย่างไว้ในตน แล้วไหว้เท้า. ธรรม ๕ อะไรบ้าง?

ดูกรอุบาลี อันภิกษุผู้อ่อนกว่า เมื่อไว้เท้าภิกษุผู้แก่กว่า

๑. พึงห่มผ้าเฉวียงบ่า

๒. ประคองอัญชลี

๓. นวดเท้าด้วยฝ่ามือทั้งสอง

๔. มีความรัก

๕. มีความเคารพ แล้วไหว้เท้า

ดูกรอุบาลี อันภิกษุผู้อ่อนกว่า เมื่อไหว้เท้าภิกษุผู้แก่กว่า พึงเข้าไปตั้งธรรม ๕ นี้ไว้ในตน แล้วไหว้เท้า.

กฐินัตถารวรรคที่ ๑๔ จบ

----------------

ตสฺสุทฺทานํ

กฐินตฺถารนิทฺทา จ อนฺตรยาคุขาทเน

ปุเร จ ปาริวาสิ จ วนฺเทยฺโย วนฺทิตพฺพกนฺติ ฯ

อุปาลิปญฺจกํ นิฏฺฐิตํ ฯ

หัวข้อประจำวรรค

กรานกฐิน ๑ หลับ ๑ ละแวกบ้าน ๑ ดื่มยาคู ๑ เคี้ยว ๑ อุปสมบทก่อน ๑ อยู่ปริวาส ๑ บุคคลควรไหว้ ๑ ภิกษุอ่อนกว่าไหว้ภิกษุแก่กว่า ๑.

อุปาลิปัญจกะ จบ

----------------

เตสํ วคฺคานํ อุทฺทานํ

อนิสฺสิเตน กมฺมญฺจ โวหาราวิกมฺเมน จ

โจทนา จ ธุตงฺคา จ มุสา ภิกฺขุนิเมว จ

อุพฺพาหิกาธิกรณํ เภทกา ปญฺจมา ปุเร

อาวาสิกา กฐินญฺจ จุทฺทสา สุปฺปกาสิตาติ ฯ

หัวข้อบอกวรรคเหล่านั้น

อนิสสิตวรรค ๑ กรรมวรรค ๑ โวหารวรรค ๑ ทิฏฐาวิกัมมวรรค ๑

โจทนาวรรค ๑ ธุตังควรรค ๑ มุสาวาทวรรค ๑ ภิกขุนีโอวาทวรรค ๑ อุพพาหิกวรรค ๑อธิกรณวูปสมวรรค ๑ สังฆเภทวรรค ๑ สังฆเภท ๕ อย่าง เหมือนก่อน ๑ อาวาสิกวรรค ๑กฐินัตถารวรรค ๑ รวม ๑๔ วรรค ท่านประกาศไว้ดีแล้วแล.