พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๕
กัมมูปจยกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๖๓๔–๑๖๓๘ (Royal Thai)11/11 in วรรคที่ ๑๕4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๕ กัมมูปจยกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 81 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 846–852
(๑๕๕) ๑๑. กัมมูปจยกถา
ว่าด้วยเรื่องกรรมกับความสั่งสมกรรมเป็นคนละอย่างกัน
{๑๖๓๔} [๗๓๗] สกวาทีถามว่า กรรมเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมกรรมก็เป็นอีกอย่างหนึ่งหรือ ?
ส. ผัสสะเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมผัสสะก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง เวทนาเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมเวทนาก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง สัญญาเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมสัญญาก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง เจตนาเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมเจตนาก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง จิตเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมจิตก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง ศรัทธาเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมศรัทธาก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง วิริยะเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมวิริยะก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง สติเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมสติก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง สมาธิเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมสมาธิก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง ปัญญาเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมปัญญาก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง ราคะเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมราคะก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง ... อโนตตัปปะเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมอโนตตัปปะก็เป็นอีกอย่างหนึ่งหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๓๕} [๗๓๘] ส. กรรมเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมกรรมก็เป็นอีกอย่างหนึ่งหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะและสมิติยะ ซึ่งมีความเห็นว่า ความสั่งสมกรรมหรือการก่อกรรมเป็นคนละอย่างจากกรรม วิปปยุตจากจิต เป็นอัพยากฤต และรับรู้อารมณ์ไม่ได้ ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า กรรมกับความสั่งสมกรรมเป็นอย่างเดียวกัน สัมยุตด้วยจิต เป็นทั้งกุศลและอกุศล และรับรู้อารมณ์ได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๓)
ส. ความสั่งสมกรรมเกิดพร้อมกับกรรมหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความสั่งสมกรรมเกิดพร้อมกับกรรมหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสั่งสมกรรมที่เป็นกุศลเกิดพร้อมกับกรรมที่เป็นกุศลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความสั่งสมกรรมเป็นที่กุศลเกิดพร้อมกับกรรมที่เป็นกุศลหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสั่งสมกรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาเกิดพร้อมกับกรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความสั่งสมกรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา ... ที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาเกิดพร้อมกับกรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
[๗๓๙] ส. ความสั่งสมกรรมเกิดพร้อมกับกรรมหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสั่งสมกรรมที่เป็นอกุศลเกิดพร้อมกับกรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความสั่งสมกรรมที่เป็นอกุศลเกิดพร้อมกับกรรมที่เป็นอกุศลหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสั่งสมกรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาเกิดพร้อมกับกรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความสั่งสมกรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา ... ที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาเกิดพร้อมกับกรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๓๖} [๗๔๐] ส. กรรมเกิดพร้อมกับจิตและกรรมรับรู้อารมณ์ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสั่งสมกรรมเกิดพร้อมกับจิตและความสั่งสมกรรมรับรู้อารมณ์ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความสั่งสมกรรมเกิดพร้อมกับจิต แต่ความสั่งสมกรรมรับรู้อารมณ์ไม่ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กรรมเกิดพร้อมกับจิต แต่กรรมรับรู้อารมณ์ไม่ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น
{๑๖๓๗} ส. กรรมเกิดพร้อมกับจิต และเมื่อจิตดับ กรรมก็ทำลายไปหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสั่งสมกรรมเกิดพร้อมกับจิต และเมื่อจิตดับ การสั่งสมกรรมก็ทำลายไปหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๖๓๘} ส. ความสั่งสมกรรมเกิดพร้อมกับจิต แต่เมื่อจิตดับ ความสั่งสมกรรมไม่ทำลายไปหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กรรมเกิดพร้อมกับจิต แต่เมื่อจิตดับ กรรมไม่ทำลายไปหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
[๗๔๑] ส. เมื่อกรรมมี ความสั่งสมกรรมก็มีหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กรรมกับความสั่งสมกรรมเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เมื่อกรรมมี ความสั่งสมกรรมก็มี และวิบากก็บังเกิดจากความสั่งสมกรรมหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กรรมกับความสั่งสมกรรมเป็นอย่างเดียวกัน วิบากแห่งกรรมก็เป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เมื่อกรรมมี ความสั่งสมกรรมก็มี และวิบากก็บังเกิดจากความสั่งสมกรรม ทั้งวิบากก็รับรู้อารมณ์ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสั่งสมกรรมรับรู้อารมณ์ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความสั่งสมกรรมรับรู้อารมณ์ไม่ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. วิบากรับรู้อารมณ์ไม่ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
[๗๔๒] ส. กรรมเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมกรรมก็เป็นอีกอย่างหนึ่งหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนปุณณะ บุคคลบางคนในโลกนี้ย่อมปรุงแต่งกายสังขารอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้าง ปรุงแต่งวจีสังขารอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้าง ปรุงแต่งมโนสังขาร ... ครั้นปรุงแต่งกายสังขารอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้าง ปรุงแต่งวจีสังขารอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้าง ปรุงแต่งมโนสังขาร ... ย่อมเข้าถึงโลกอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้าง ผัสสะอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้าง ย่อมถูกต้องเขาผู้เข้าถึงโลก อันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้าง เขาถูกผัสสะอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้างถูกต้องแล้ว ย่อมเสวยเวทนาอันมีทุกข์บ้าง ไม่มีทุกข์บ้าง อันเป็นสุขเป็นทุกข์ปะปนกันไป ดุจพวกมนุษย์ เทพบางพวก และวินิปาติกะบางพวก ดูก่อนปุณณะ เพราะกรรมมี ความอุบัติของสัตว์จึงมี สัตว์ทำกรรมใดไว้ ย่อมอุบัติเพราะกรรมนั้น สัตว์ที่อุบัติแล้วนั้น ผัสสะย่อมถูกต้องฉะนี้แล ดูก่อนปุณณะ แม้เพราะอย่างนี้เราจึงกล่าวว่า ‘เหล่าสัตว์เป็นทายาทแห่งกรรม” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “กรรมเป็นอย่างหนึ่ง ความสั่งสมกรรมก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง”
จบ กัมมูปจยกถา
จบ ปัณณรสวรรค
- ๑พึงดูเทียบใน ม.ม. (แปล) ๑๓/๘๑/๙๓
รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. ปัจจยตากถา ๒. อัญญมัญญปัจจยกถา
๓. อัทธากถา ๔. ขณลยมุหุตตกถา
๕. อาสวกถา ๖. ชรามรณกถา
๗. สัญญาเวทยิตกถา ๘. ทุติยสัญญาเวทยิตกถา
๙. ตติยสัญญาเวทยิตกถา ๑๐. อสัญญสัตตูปิกากถา
๑๑. กัมมูปจยกถา
จบ ตติยปัณณาสก์
รวมวรรคที่มีในตติยปัณณาสก์นี้ คือ
วรรคที่ ๑๑ เริ่มต้นด้วยติสโสปิยอนุสยกถา
วรรคที่ ๑๒ เริ่มต้นด้วยสังวโรกัมมันติกถา
วรรคที ๑๓ เริ่มต้นด้วยกัปปัฏฐกถา
วรรคที่ ๑๔ เริ่มต้นด้วยกุสลากุสลปฏิสันทหนกถา
วรรคที ๑๕ เริ่มต้นด้วยปัจจยตากถา
๑๖. โสฬสมวรรค
(๑๕๖) ๑. นิคคหกถา
ว่าด้วยเรื่องบุคคลสามารถข่มจิตผู้อื่นได้
{๑๖๓๙} [๗๔๓] สกวาทีถามว่า บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?
ส. บุคคลอื่นข่มได้ว่า “จิตของบุคคลอื่นอย่ากำหนัด อย่าประทุษร้าย อย่าหลง อย่าเศร้าหมอง” ดังนี้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. บุคคลอื่นข่มได้ว่า “ผัสสะที่เกิดขึ้นแล้วแก่บุคคลอื่น อย่าดับไปเลย” ดังนี้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลอื่นข่มได้ว่า “เวทนาที่เกิดขึ้นแล้ว ... สัญญาที่เกิดขึ้นแล้ว ... เจตนาที่เกิดขึ้นแล้ว ... จิตที่เกิดขึ้นแล้ว ... ศรัทธาที่เกิดขึ้นแล้ว ... วิริยะที่เกิดขึ้นแล้ว ... สติที่เกิดขึ้นแล้ว ... สมาธิที่เกิดขึ้นแล้ว ... ปัญญาที่เกิดขึ้นแล้วแก่บุคคลอื่น อย่าดับไปเลย” ดังนี้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหาสังฆิกะ ซึ่งมีความเห็นว่า เหล่าบุคคลผู้มีกำลังแห่งฤทธิ์มีความชำนาญในฌาน ถ้าไม่สามารถข่มจิตของผู้อื่นได้ กำลังแห่งฤทธิ์และความชำนาญในฌานของพวกเขาหายไปไหน ดังนั้น บุคคลเหล่านั้นต้องใช้กำลังแห่งฤทธิ์และความชำนาญในฌานนั้นข่มจิตของผู้อื่นได้อย่างแน่นอน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๔)
End of กัมมูปจยกถา