ปัจจยตากถา เล่ม ๓๗

ปจฺจยตา ววตฺถิตาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วีมํสา เหตุ โส จ อธิปตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ วีมํสา เหตุ โส จ อธิปติ เตน วต เร วตฺตพฺเพ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

สกวาที ความเป็นปัจจัย ท่านจำกัดไว้ หรือ?

ปรวาที ถูกแล้ว

ส. วิมังสา เป็นเหตุและเป็นอธิบดีด้วย มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า วิมังสา เป็นเหตุและเป็นอธิบดีด้วย ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้อง

กล่าวว่า เป็นปัจจัยโดยเหตุปัจจัย (และ) เป็นปัจจัยโดยอธิปติปัจจัย

นนุ ฉนฺทาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ฉนฺทาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ เตน วต เร วตฺตพฺเพ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

ฉันทาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรม มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า ฉันทาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรม ด้วยเหตุนั้นนะท่าน

จึงต้องกล่าวว่า เป็นปัจจัยโดยอธิปติปัจจัย (และ) เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย

นนุ วิริยาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ วิริยาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ เตน วต เร วตฺตพฺเพ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ นนุ วิริยาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ ตญฺจ อินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ วิริยาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ ตญฺจ อินฺทฺริยํ เตน วต เร วตฺตพฺเพ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย อินฺทฺริยปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

ส. วิริยาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรม มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า วิริยาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรม ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึง

ต้องกล่าวว่า เป็นปัจจัยโดยอธิปติปัจจัย (และ) เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย

ส. วิริยาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรมและเป็นอินทรีย์ด้วยมิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า วิริยาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรมและเป็นอินทรีย์ด้วย ด้วย

เหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า เป็นปัจจัยโดยอธิปปัจจัย (และ) เป็นปัจจัยโดยอินทรียปัจจัย

นนุ วิริยาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ ตญฺจ มคฺคงฺคนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ วิริยาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ ตญฺจ มคฺคงฺคํ เตน วต เร วตฺตพฺเพ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย มคฺคปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

ส. วิริยาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรม และเป็นองค์แห่งมรรคด้วย มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

หากว่า วิริยาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรมและเป็นองค์แห่งมรรคด้วยด้วย เหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า เป็นปัจจัยโดยอธิปติปัจจัย (และ)เป็นปัจจัย โดยมรรคปัจจัย

นนุ จิตฺตาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ จิตฺตาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ เตน วต เร วตฺตพฺเพ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

ส. จิตตาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรม มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า จิตตาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรม ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึง

ต้องกล่าวว่า เป็นปัจจัยโดยอธิปติปัจจัย (และ) เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย

นนุ จิตฺตาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ โส จ อาหาโรติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ จิตฺตาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ โส จ อาหาโร เตน วต เร วตฺตพฺเพ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย อาหารปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

ส. จิตตาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรม และเป็นอาหารด้วย มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า จิตตาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรมและเป็นอาหารด้วย ด้วย

เหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า เป็นปัจจัยโดยอธิปติปัจจัย (และ) เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย

นนุ จิตฺตาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ ตญฺจ อินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ จิตฺตาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ ตญฺจ อินฺทฺริยํ เตน วต เร วตฺตพฺเพ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย อินฺทฺริยปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

ส. จิตตาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรม และเป็นอินทรีย์ด้วย มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า จิตตาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรมและเป็นอินทรีย์ด้วย

ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า เป็นปัจจัยโดยอธิปติปัจจัย (และ)เป็นปัจจัยโดยอินทรียปัจจัย

นนุ วีมํสาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ วีมํสาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ เตน วต เร วตฺตพฺเพ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

ส. วิมังสาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรม มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า วิมังสาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรม ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึง

ต้องกล่าวว่า เป็นปัจจัยโดยอธิปติปัจจัย (และ) เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย

นนุ วีมํสาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ ตญฺจ อินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ วีมํสาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ ตญฺจ อินฺทฺริยํ เตน วต เร วตฺตพฺเพ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย อินฺทฺริยปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

ส. วิมังสาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรม และเป็นอินทรีย์ด้วย มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า วิมังสาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรมและเป็นอินทรีย์ด้วย

ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า เป็นปัจจัยโดยอธิปติปัจจัย (และ)เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย

นนุ วีมํสาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ ตญฺจ มคฺคงฺคนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ วีมํสาธิปติ สหชาตานํ ธมฺมานํ อธิปติ ตญฺจ มคฺคงฺคํ เตน วต เร วตฺตพฺเพ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย มคฺคปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

ส. วิมังสาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรม และเป็นองค์แห่งมรรคด้วยมิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า วิมังสาธิปติ เป็นอธิบดีแห่งสหชาตธรรมและเป็นองค์แห่งมรรคด้วย

ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า เป็นปัจจัยโดยอธิปติปัจจัย (และ)เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย

นนุ อริยํ ธมฺมํ ครูํ กตฺวา อุปฺปชฺชติ ปจฺจเวกฺขณา ตญฺจารมฺมณนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อริยํ ธมฺมํ ครูํ กตฺวา อุปฺปชฺชติ ปจฺจเวกฺขณา ตญฺจารมฺมณํ เตน วต เร วตฺตพฺเพ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

ส. ปัจจเวกขณา ทำอริยธรรมให้หนัก บังเกิดขึ้นและทำอริยธรรมนั้น ให้เป็นอารมณ์ด้วย มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่าปัจจเวกขณา ทำอริยธรรมให้หนัก บังเกิดขึ้น และทำอริยธรรม

นั้นให้เป็นอารมณ์ด้วย ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า (อริยธรรม)เป็นปัจจัยโดยอธิปติปัจจัย และเป็นปัจจัยโดยอารัมมณปัจจัย

นนุ ปุริมา ปุริมา กุสลา ธมฺมา ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย สา จ อาเสวนาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ปุริมา ปุริมา กุสลา ธมฺมา ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย สา จ อาเสวนา เตน วต เร วตฺตพฺเพ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย อาเสวนปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

ส. กุศลธรรมก่อนๆ เป็นปัจจัยโดยอนันตรปัจจัยแห่งกุศลธรรมหลังๆ และเป็นอาเสวนะด้วย มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า กุศลธรรมก่อนๆ เป็นปัจจัยโดยอนันตรปัจจัยแห่งกุศลธรรม

หลังๆ และเป็นอาเสวนะด้วย ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่าเป็นปัจจัยโดยอนันตรปัจจัย (และ) เป็นปัจจัยโดยอาเสวนปัจจัย

นนุ ปุริมา ปุริมา อกุสลา ธมฺมา ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย สา จ อาเสวนาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ปุริมา ปุริมา อกุสลา ธมฺมา ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย สา จ อาเสวนา เตน วต เร วตฺตพฺเพ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย อาเสวนปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

ส. อกุศลธรรมก่อนๆ เป็นปัจจัยโดยอนันตรปัจจัยแห่งอกุศลธรรมหลังๆและเป็นอาเสวนะด้วย มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า อกุศลธรรมก่อนๆ เป็นปัจจัยโดยอนันตรปัจจัย แห่งอกุศล

ธรรมหลังๆ และเป็นอาเสวนะด้วย ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่าเป็นปัจจัยโดยอนันตรปัจจัย (และ) เป็นปัจจัยโดยอาเสวนปัจจัย

นนุ ปุริมา ปุริมา กิริยาพฺยากตา ธมฺมา ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ กิริยาพฺยากตานํ ธมฺมานํ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย สา จ อาเสวนาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ปุริมา ปุริมา กิริยาพฺยากตา ธมฺมา ปจฺฉิมานํ ปจฺฉิมานํ กิริยาพฺยากตานํ ธมฺมานํ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย สา จ อาเสวนา เตน วต เร วตฺตพฺเพ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย อาเสวนปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ

ส. กิริยาอัพยากตธรรมก่อนๆ เป็นปัจจัยโดยอนันตรปัจจัย แห่งกิริยาอัพยากตธรรมหลังๆ และเป็นอาเสวนะด้วย มิใช่หรือ?

ป. ถูกแล้ว

ส. หากว่า กิริยาอัพยากตธรรมก่อนๆ เป็นปัจจัยโดยอนันตรปัจจัยแห่ง

กิริยาอัพยากตธรรมหลังๆ และเป็นอาเสวนะด้วย ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า เป็นปัจจัยโดยอนันตรปัจจัย (และ) เป็นปัจจัยโดยอาเสวนปัจจัย

น วตฺตพฺพํ ปจฺจยตา ววตฺถิตาติ ฯ อามนฺตา ฯ เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย โหติ อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย โหติ อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย โหติ สมนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย โหตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน หิ น วตฺตพฺพํ ปจฺจยตา ววตฺถิตาติ ฯ

ปจฺจยตากถา ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า ความเป็นปัจจัย ท่านจำกัดไว้ หรือ?

ส. ถูกแล้ว

ป. เป็นปัจจัยโดยเหตุปัจจัยก็ได้ เป็นปัจจัยโดยอารัมมณปัจจัยก็ได้ เป็นปัจจัย

โดยอนันตรปัจจัยก็ได้ เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัยก็ได้ หรือ?

ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ป. ถ้าอย่างนั้น ความเป็นปัจจัยท่านก็จำกัดไว้ น่ะสิ

ปัจจยตากถา จบ