๑๓. อุพพรีเปตวัตถุ เล่ม ๒๖

อหุ ราชา พฺรหฺมทตฺโต ปญฺจาลานํ รเถสโภ

อโห รตฺตานมจฺจยา ราชา กาลมกฺรุพฺพถ. (๑)

พระเจ้าพรหมทัตผู้เป็นใหญ่ในแคว้นปัญจาละ

เมื่อวันคืนล่วงไป ๆ พระองค์เสด็จสวรรคตแล้ว

ตสฺส อาฬาหนํ คนฺตฺวา ภริยา กนฺทติ อุพฺพรี

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺติ พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทติ.

พระนางอุพพรีมเหสีของพระองค์

เสด็จไปยังพระเมรุมาศแล้วทรงกรรแสงอยู่

เมื่อไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัต ก็ทรงกรรแสงว่า พรหมทัต ๆ

อิสิ จ ตตฺถ อาคจฺฉิ สมฺปนฺนจรโณ มุนิ

โส จ ตตฺถ อปุจฺฉิตฺถ เย ตตฺถ สุสมาคตา.

อนึ่งดาบส ผู้เป็นมุนี สมบูรณ์ด้วยจรณะ ได้มาที่นั้น

และได้ถามชนทั้งหลายที่มาประชุมกันในที่นั้นว่า

กสฺส จิทํ อาฬาหนํ นานาคนฺธสเมริตํ

กสฺสายํ กนฺทติ ภริยา อิโต ทูรคตํ ปตึ

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทติ.

นี่เป็นเมรุมาศของใครซึ่งตลบอบอวลไปด้วยกลิ่นหอมต่าง ๆ

หญิงนี้เป็นภรรยาของใคร เมื่อไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัตผู้เป็นใหญ่

ซึ่งเสด็จจากมนุษยโลกนี้ไปไกล

คร่ำครวญอยู่ว่า พรหมทัต ๆ

เต จ ตตฺถ วิยากํสุ เย ตตฺถ สุสมาคตา

พฺรหฺมทตฺตสฺส ภทนฺเต พฺรหฺมทตฺตสฺส มาริส.

ฝ่ายชนที่มาประชุมกันอยู่ในที่นั้นตอบว่า

ท่านผู้เจริญ ผู้นิรทุกข์ นี่เป็นพระเมรุมาศของพระเจ้าพรหมทัต

หญิงนี้เป็นพระมเหสีของท้าวเธอ

ตสฺส อิทํ อาฬาหนํ นานาคนฺธสเมริตํ

ตสฺสายํ กนฺทติ ภริยา อิโต ทูรคตํ ปตึ

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทตีติ.

นี่เป็นพระเมรุมาศของท้าวเธอ

ซึ่งตลบอบอวลไปด้วยกลิ่นหอมต่าง ๆ

หญิงนี้เป็นพระมเหสีของท้าวเธอ

เมื่อไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัตพระราชสวามี

ซึ่งเสด็จจากมนุษยโลกนี้ไปไกล

จึงทรงกรรแสงอยู่ว่า พรหมทัต ๆ

(ดาบสจึงทูลถามว่า)

ฉฬาสีติสหสฺสานิ พฺรหฺมทตฺตสฺส นามกา

อิมสฺมึ อาฬาหเน ทฑฺฒา เตสํ กํ อนุโสจสีติ.

พระราชาผู้มีพระนามว่าพรหมทัต ๘๖,๐๐๐ พระองค์

ถูกเผาในป่าช้านี้

บรรดาพระเจ้าพรหมทัตเหล่านั้น

พระนางทรงกรรแสงถึงพระเจ้าพรหมทัตองค์ไหน

(พระนางอุพพรีตรัสตอบว่า)

โย ราชา จูฬนีปุตฺโต ปญฺจาลานํ รเถสโภ

ตํ ภนฺเต อนุโสจามิ ภตฺตารํ สพฺพกามทนฺติ.

ท่านผู้เจริญ ดิฉันเศร้าโศกถึงพระราชา

ผู้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าจูฬนี

เป็นใหญ่ในแคว้นปัญจาละ ซึ่งเป็นพระราชสวามี

ทรงประทานสิ่งของที่น่าปรารถนาทุกอย่าง

(ดาบสทูลถามว่า)

สพฺเพวาเหสุํ ราชาโน พฺรหฺมทตฺตสฺส นามกา

สพฺเพว จูฬนีปุตฺตา ปญฺจาลานํ รเถสภา.

พระราชาทุกพระองค์ทรงพระนามว่าพรหมทัตเหมือนกันทั้งหมด

เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าจูฬนี

ทรงเป็นใหญ่ในแคว้นปัญจาละ

สพฺเพสํ อนุปุพฺเพน มเหสิตฺตํ อการยิ

กสฺมา ปุริมเก หิตฺวา ปจฺฉิมํ อนุโสจสีติ.

พระนางเป็นพระมเหสีของพระราชาเหล่านั้นทุกพระองค์โดยลำดับ

เหตุไรจึงละเว้นพระราชาองค์ก่อน ๆ เสีย

แล้วมาเศร้าโศกถึงพระราชาองค์สุดท้ายเล่า

(พระนางอุพพรีตรัสตอบว่า)

อาตุเม อิตฺถิภูตาย ทีฆรตฺตาย มาริส

ยสฺสา เม อิตฺถีภูตาย สํสาเร พหุ ภาสสีติ.

ท่านผู้นิรทุกข์ ตลอดเวลาอันยาวนาน

ดิฉันเกิดเป็นสตรีเท่านั้น(ไม่เคยเกิดเป็นบุรุษบ้างหรือ)

ท่านพูดถึงแต่การที่ดิฉันเป็นสตรี

ในการเวียนว่ายตายเกิดเป็นอันมาก

(ดาบสทูลตอบว่า)

อหุ อิตฺถี อหุ ปุริโส ปสุโยนึปิ อาคมา

เอวเมตํ อตีตานํ ปริยนฺโต น ทิสฺสตีติ.

บางคราวพระนางเกิดเป็นสตรี

บางคราวเกิดเป็นบุรุษ

บางคราวเกิดเป็นปศุสัตว์

ที่สุดแห่งอัตภาพทั้งหลายที่ผ่านมาที่เข้าถึงความเป็นหญิงเป็นต้นนั้น

ย่อมไม่ปรากฏอย่างนี้

(พระนางอุพพรีตรัสว่า)

อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ ฆตสิตฺตํว ปาวกํ

วารินา วิย โอสิญฺจํ สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

ท่านช่วยรดดิฉันผู้เร่าร้อนให้สงบ

ดับความกระวนกระวายทั้งหมด

เหมือนคนใช้น้ำราดดับไฟที่ติดเปรียง

อพฺพูฬฺหิ วต เม สลฺลํ โสกํ หทยนิสฺสิตํ

โย เม โสกปเรตาย ปติโสกํ อปานุทิ.

ผู้ที่ช่วยให้ดิฉันผู้กำลังเศร้าโศกถึงพระสวามีให้บรรเทาลงได้

ชื่อว่าได้ช่วยถอนลูกศรคือความโศกที่เสียบหทัยของดิฉันแล้วหนอ

สาหํ อพฺพูฬฺหสลฺลาสฺมิ สีติภูตาสฺมิ นิพฺพุตา

น โสจามิ น โรทามิ ตว สุตฺวา มหามุนีติ.

พระมหามุนี ดิฉันซึ่งท่านถอนลูกศรคือความโศกได้แล้ว

ก็เย็นสงบ ไม่เศร้าโศก ไม่กรรแสงอีก

เพราะได้ฟังคำของท่าน

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา สมณสฺส สุภาสิตํ

ปตฺตจีวรมาทาย ปพฺพชิ อนคาริยํ.

พระนางอุพพรีฟังคำสุภาษิตของดาบสผู้เป็นสมณะนั้นแล้ว

ถือบาตรจีวรออกบวชเป็นบรรพชิต

สา จ ปพฺพชิตา สนฺตา อคารสฺมา อนคาริยํ

เมตฺตจิตฺตํ อภาเวสิ พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา.

ครั้นออกบวชแล้วเป็นผู้สงบ เจริญเมตตาจิต

เพื่อบังเกิดในพรหมโลก

คามา คามํ วิจรนฺตี นิคเม ราชธานิโย

อุรุเวลํ (๑) นาม โส คาโม ยตฺถ กาลมกฺรุพฺพถ.

พระนางเมื่อเที่ยวจากบ้านหนึ่งไปยังบ้านหนึ่ง

ไปยังนิคมและราชธานีทั้งหลาย

ได้เสด็จสวรรคตที่บ้านอุรุเวลา

เมตฺตาจิตฺตํ อาภาเวตฺวา พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา

อิตฺถีจิตฺตํ วิราเชตฺวา พฺรหฺมโลกูปคา อหูติ.

อุพฺพรีเปตวตฺถุ เตรสมํ. อุพฺพรีวคฺโค ทุติโย. ตสฺสุทฺทานํ

ปณฺฑุมาตา ปติยา จ (๑) นนฺทิ (๒) กุณฺฑลินา ฆโต

เทฺว เสฏฺฐี ตนฺตวาโย วิหารสุตฺตโสวานอุพฺพรีติ. (๓)

พระนางเบื่อหน่ายการเกิดเป็นหญิง

เจริญเมตตาจิตเพื่อบังเกิดในพรหมโลก

จึงได้เป็นผู้เข้าถึงพรหมโลกแล้ว

อุพพรีเปตวัตถุที่ ๑๓ จบ

อุพพริวรรคที่ ๒ จบ

รวมเรื่องเปรตที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สังสารโมจกเปติวัตถุ ๒. สารีปุตตเถรมาตุเปติวัตถุ

๓. มัตตาเปติวัตถุ ๔. นันทาเปติวัตถุ

๕. มัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุ ๖. กัณหเปตวัตถุ

๗. ธนปาลเสฏฐิเปตวัตถุ ๘. จูฬเสฏฐิเปตวัตถุ

๙. อังกุรเปตวัตถุ ๑๐. อุตตรมาตุเปติวัตถุ

๑๑. สุตตเปตวัตถุ ๑๒. กัณณมุณฑเปติวัตถุ

๑๓. อุพพรีเปตวัตถุ