๑. อภิชชมานเปตวัตถุ เล่ม ๒๖

อภิชฺชมาเน วาริมฺหิ คงฺคาย อิธ คจฺฉสิ

นคฺโค ปุพฺพฑฺฒเปโตว มาลธารี อลงฺกโต

กุหึ คมิสฺสสิ เปต กตฺถ วาโส ภวิสฺสตีติ.

ท่านเปลือยกาย เหมือนกับเปรตครึ่งท่อน

ทัดทรงดอกไม้ ตกแต่งร่างกาย

เดินอยู่ในที่นี้ ซึ่งมีน้ำในแม่น้ำคงคาไหลไม่ขาดสาย

ท่านจักไปไหนนะเปรต ท่านอยู่ประจำที่ไหน

(พระสังคีติกาจารย์กล่าวคาถาเหล่านี้ว่า)

จุนฺทฏฺฐิลํ (๑) คมิสฺสามิ เปโต โส อิติ ภาสติ

อนฺตเร วาสภคามํ พาราณสิยา ว (๒) สนฺติเก.

เปรตนั้นกล่าวว่า ข้าพเจ้าจักไปยังบ้านจุนทัฏฐิละ

ซึ่งอยู่ในระหว่างวาสภคามกับกรุงพาราณสี

ตญฺจ ทิสฺวา มหามตฺโต โกลิโย อิติ วิสฺสุโต

สตฺตุภตฺตญฺจ เปตสฺส ปีตกญฺจ ยุคํ อทา.

อนึ่งมหาอำมาตย์ซึ่งปรากฏชื่อว่า โกลิยะ เห็นเปรตนั้นแล้ว

จึงได้ให้ข้าวสัตตุ และผ้าสีเหลืองคู่หนึ่งแก่เปรต

นาวาย ติฏฺฐมานาย กปฺปกสฺส อทาปยิ

กปฺปกสฺส ปทินฺนมฺหิ ฐาเน เปตสฺส ทิสฺสถ. (๑)

เมื่อเรือหยุด ได้สั่งให้สิ่งของเหล่านั้นแก่อุบาสกผู้เป็นช่างกัลบก

ผ้านุ่งผ้าห่มก็ปรากฏแก่เปรตทันที

ในขณะที่มหาอำมาตย์ได้ให้ผ้าคู่หนึ่งแก่อุบาสกซึ่งเป็นช่างกัลบก

ตโต สุวตฺถวสโน มาลาธารี อลงฺกโต

ฐาเน ฐิตสฺส เปตสฺส ทกฺขิณา อุปกปฺปถ

ตสฺมา ทชฺเชถ เปตานํ อนุกมฺปาย ปุนปฺปุนนฺติ.

ลำดับนั้น เปรตนั้นนุ่งห่มผ้าเรียบร้อย

ทัดทรงดอกไม้ ตกแต่งร่างกายอย่างสวยงาม

ทักษิณาย่อมสำเร็จแก่เปรตผู้ดำรงอยู่ในฐานะ

เพราะฉะนั้นผู้มีปัญญาพึงให้ทานบ่อย ๆ เพื่ออนุเคราะห์เปรตทั้งหลาย

สาหุนฺนวาสนา (๑) เอเก อญฺเญ เกสนิวาสนา (๒)

เปตา ภตฺตาย คจฺฉนฺติ ปกฺกมนฺติ ทิโส ทิสํ.

เปรตเหล่าอื่นบางพวกนุ่งผ้าขี้ริ้วขาดรุ่งริ่ง

บางพวกนุ่งเส้นผม หลีกไปยังทิศน้อยใหญ่เพื่อหาอาหาร

ทูเรเปเก ปธาวิตฺวา อลทฺธา จ (๑) นิวตฺตเร

ฉาตา ปมุจฺฉิตา ภนฺตา (๒) ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา.

บางพวกวิ่งไปแม้ในที่ไกล กลับมาโดยไม่ได้อะไรเลย

บางพวกหิวจัดจนเป็นลมล้มสลบกลิ้งไปบนพื้นดิน

เกจิ (๑) ตตฺถ จ ปติตา (๒) ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา

ปุพฺเพ อกตกลฺยาณา อคฺคิทฑฺฒาว อาตเป.

บางพวกไม่ได้ทำความดีไว้ในชาติก่อน ไม่ได้อะไรเลย

ล้มกลิ้งบนพื้นดินเหมือนถูกไฟเผาอยู่กลางแดด

ประสบความเดือดร้อน คร่ำครวญว่า

มยํ ปุพฺเพ ปาปธมฺมา ฆรณีกุลมาตโร

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ ทีปํ นากมฺห อตฺตโน.

ในชาติก่อน พวกเราเป็นหญิงแม่เรือน

เป็นมารดาทารกในตระกูล เป็นคนมีบาป

เมื่อไทยธรรมมีอยู่ ไม่ได้ทำที่พึ่งให้แก่ตน

ปหูตํ อนฺนปานํ หิ อปิสฺสุ อวกิรียติ

สมคฺคเต (๑) ปพฺพชิเต น จ กิญฺจิ อทมฺหเส.

แม้ข้าวและน้ำมีมากแต่เราไม่ได้แจกจ่ายให้ทาน

และไม่ได้ถวายอะไรแก่บรรพชิตผู้ปฏิบัติชอบ

อกมฺมกามา อลสา สาธุกามา มหคฺฆสา

อาโลปปิณฺฑทาตาโร ปฏิคฺคเห ปริภาสิตา. (๑)

อยากทำแต่กรรมที่คนดีไม่พึงทำ เป็นคนเกียจคร้าน

ใคร่แต่ความสำราญและกินจุ

แม้ผู้ที่ให้ก้อนข้าวปฏิคาหกเพียงคำหนึ่ง ตนก็ยังด่า

เต ฆรา ตา ว (๑) ทาสิโย ตาเนวาภรณานิ โน

เต อญฺเญ ปริจาเรนฺติ มยํ ทุกฺขสฺส ภาคิโน.

เรือน คนรับใช้ชายหญิง

และผ้าอาภรณ์เหล่านั้นเป็นของพวกเรา

แต่คนเหล่าอื่นเอาไปใช้สอย

พวกเราจึงประสบแต่ทุกข์

เวณี วา อวญฺญา โหนฺติ รถการี จ ทุพฺภิกา

จณฺฑาลี กปณา โหนฺติ กปฺปกา (๑) จ ปุนปฺปุนํ.

ช่างจักสานก็ดี ช่างหนังก็ดี

คนประทุษร้ายมิตรก็ดี คนจัณฑาลก็ดี

คนกำพร้าก็ดี ช่างกัลบกก็ดี มักถูกดูหมิ่นอยู่ร่ำไป

ยานิ ยานิ นิหีนานิ กุลานิ กปณานิ จ

เตสุ เตเสฺวว ชายนฺติ เอสา มจฺฉริโน คติ.

เปรตทั้งหลายจุติจากเปตวิสัยแล้ว

ย่อมเกิดในตระกูลเหล่านั้น ซึ่งเป็นตระกูลต่ำและขัดสน

นี้เป็นที่เกิดสำหรับคนตระหนี่

ปุพฺเพ จ กตกลฺยาณา ทายกา วีตมจฺฉรา

สคฺคนฺเต ปริปูเรนฺติ โอภาเสนฺติ จ นนฺทนํ.

ส่วนคนทั้งหลายทำความดีไว้ในชาติปางก่อน

มีปกติให้ ปราศจากความตระหนี่

พวกเขาย่อมทำสวรรค์ให้เต็มบริบูรณ์

และเปล่งรัศมีสว่างไสวทั่วนันทวัน

เวชยนฺเต จ ปาสาเท รมิตฺวา กามกามิโน

อุจฺจากุเลสุ ชายนฺติ สโภเคสุ ตโต จุตา.

บริโภคกามคุณตามความปรารถนา

รื่นรมย์ในเวชยันตปราสาท จุติจากเทวโลกนั้นแล้ว

ย่อมเกิดในตระกูลสูง มีโภคสมบัติมาก

กูฏาคาเร จ ปาสาเท ปลฺลงฺเก โคนกตฺถเต (๑)

วีชิตงฺคา โมรหตฺเถหิ กุเล ชาตา ยสสฺสิโน.

คือ เกิดในตระกูลแห่งบุคคลผู้มีบริวารยศ

ซึ่งมีคนถือพัดแววหางนกยูง

คอยพัดอยู่บนบัลลังก์ที่ปูลาดด้วยผ้าขนสัตว์

ในเรือนยอดและปราสาทราชมนเทียร

องฺคโต องฺกํ (๑) คจฺฉนฺติ มาลาธารี อลงฺกตา

ธาติโย อุปติฏฺฐนฺติ สายํ ปาตํ สุเขสิโน.

(ในเวลาเป็นทารก) ก็ทัดทรงดอกไม้ ตบแต่งร่างกาย

หมู่ญาติและพี่เลี้ยงนางนมผลัดกันอุ้ม

เหล่าพี่เลี้ยงนางนมปรารถนาความสุข พากันบำรุงอยู่ทั้งเช้าและเย็น

นยิทํ อกตปุญฺญานํ กตปุญฺญานเมวิทํ

อโสกํ นนฺทนํ รมฺมํ ติทสานํ มหาวนํ.

ป่าใหญ่ของเหล่าเทพชั้นดาวดึงส์ซึ่งปราศจากความเศร้าโศก

น่ารื่นรมย์ยินดี เป็นสถานที่ซึ่งดิฉันได้แล้วนี้

ย่อมไม่มีแก่ผู้ที่ไม่ได้ทำบุญไว้ แต่ย่อมมีแก่ผู้ที่ทำบุญไว้เท่านั้น

สุขํ อกตปุญฺญานํ อิธ นตฺถิ ปรตฺถ จ

สุขญฺจ กตปุญฺญานํ อิธ เจว ปรตฺถ จ.

ส่วนผู้ที่ไม่ได้ทำบุญไว้

ย่อมไม่มีความสุขทั้งในโลกนี้ทั้งในโลกหน้า

แต่ผู้ที่ได้ทำบุญไว้แล้ว

ย่อมมีความสุขทั้งในโลกนี้ทั้งในโลกหน้า

เตสํ สหพฺยกามานํ กตฺตพฺพํ กุสลํ พหุํ

กตปุญฺญา หิ โมทนฺติ สคฺเค โภคสมงฺคิโนติ.

อภิชฺชมานเปตวตฺถุ ปฐมํ.

ผู้ปรารถนาจะอยู่ร่วมกับเทพชั้นดาวดึงส์เหล่านั้น

ต้องทำบุญกุศลไว้ให้มาก เพราะว่าเหล่าชนผู้ทำบุญไว้แล้ว

ย่อมเพียบพร้อมด้วยโภคสมบัติ ร่าเริงบันเทิงอยู่ในสวรรค์

อภิชชมานเปตวัตถุที่ ๑ จบ