๑๓. อุพพรีเปตวัตถุ เล่ม ๒๖

หม่อมฉัน หม่อมฉัน พ้นดีแล้วจากสุนัขหูด้วน ไม่มีความโศก ไม่มีภัยแต่ที่ไหน ๆ

[๓๖๖] ขอเดชะ หม่อมฉันขอถวายบังคมพระองค์ หม่อมฉันขอประนมอัญชลีวิงวอนว่า ขอพระองค์จงเสวยกามสุขอันเป็นทิพย์ รื่นรมย์อยู่กับหม่อมฉันเถิด(พระราชาตรัสว่า)

[๓๖๗] กามสุขอันเป็นทิพย์เราเสวยแล้วและรื่นรมย์แล้วกับท่าน ดูก่อนนางผู้ประกอบด้วยความงาม เราขอร้องท่าน ขอท่านจงรีบนำฉันกลับไปเถิด

จบ กัณณมุณฑเปติวัตถุที่ ๑๒

๑๓. อุพพรีเปติวัตถุ

ว่าด้วยดาบสถวายโอวาทพระนางอุพพรี

{๑๑๐}[๓๖๘] พระเจ้าพรหมทัตผู้เป็นใหญ่แห่งชาวปัญจาลรัฐ พระองค์เสด็จสวรรคตล่วงไปหลายวันหลายคืน

[๓๖๙] พระนางอุพพรีมเหสีเสด็จไปยังพระเมรุมาศ แล้วทรงกันแสงอยู่ เมื่อพระนางไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัตก็ทรงคร่ำครวญว่า พรหมทัต ๆ

[๓๗๐] ก็ดาบสผู้เป็นมุนี สมบูรณ์ด้วยจรณะได้มายังที่พระนางอุพพรีประทับอยู่นั้น แล้วได้ถามผู้คนที่มาพร้อมกันใน ที่นั้นว่า

[๓๗๑] นี่เป็นพระเมรุมาศของใคร อบอวลไปด้วยกลิ่นหอมต่าง ๆ หญิงที่คร่ำครวญอยู่นี้เป็นภรรยาของใคร เมื่อไม่ เห็นพระเจ้าพรหมทัตผู้เป็นใหญ่ซึ่งเสด็จไปไกลจากโลกนี้แล้ว จึงคร่ำครวญอยู่ว่า พรหมทัต ๆ[๓๗๒] ผู้คนที่มาพร้อมกันอยู่ในที่นั้นตอบว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นี่เป็นพระเมรุมาศของพระเจ้าพรหมทัต ข้าแต่ท่าน ผู้นิรทุกข์

[๓๗๓] นี่เป็นพระเมรุมาศของพระเจ้าพรหมหัต อบอวลไปด้วยกลิ่นหอมต่าง ๆ หญิงที่คร่ำครวญอยู่นี้เป็นพระมเหสีของพระเจ้าพรหมหัต เมื่อพระนางไม่เห็นพระเจ้าพรหมหัต ผู้เป็นใหญ่ซึ่งเสด็จไปไกลจากโลกนี้แล้ว จึงทรงครํ่าครวญอยู่ว่า พรหมหัต ๆ

(ดาบสจึงถามว่า)

[๓๗๔] พระราชาที่มีพระนามว่าพรหมทัตถูกเผาในป่าช้านี้มา ๘๖,๐๐๐ พระองค์แล้ว บรรดาพระเจ้าพรหมทัตเหล่านั้น พระนางทรงกันแสงถึงพระเจ้าพรหมทัตพระองค์ไหน(พระนางอุพพรีตรัสว่า)

[๓๗๕] ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันเศร้าโศกถึงพระราชาองค์ที่เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าจูฬนีผู้เป็นใหญ่แห่งชาวปัญจาลรัฐ ผู้ทรงเป็นพระสวามีที่ประทานสิ่งของที่น่าใคร่ทุกอย่างให้ดิฉัน(ดาบสกล่าวว่า)

[๓๗๖] พระราชาทุกพระองค์ทรงพระนามว่าพรหมทัตเหมือนกัน ทุกพระองค์ก็ทรงเป็นพระราชโอรสของพระเจ้าจูฬนีผู้ทรง เป็นใหญ่แห่งชาวปัญจาลรัฐเช่นกัน[๓๗๗] พระนางเป็นพระมเหสีของพระราชาเหล่านั้นทั้งหมดโดยลำดับกันมา เหตุไรพระนางจึงเว้นพระราชาองค์ก่อน ๆ มาทรงกันแสงถึงแต่พระราชาองค์หลังเล่า(พระนางอุพพรีตรัสตอบว่า)

[๓๗๘] ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ดิฉันเกิดเป็นหญิงตลอดกาลนาน เท่านั้นหรือ หรือเกิดเป็นบุรุษก็มี ท่านพูดถึงแต่การที่ ดิฉันเป็นหญิงในสงสารเป็นอันมาก

(ดาบสตอบว่า)

[๓๗๙] บางคราวพระนางก็เกิดเป็นหญิง บางคราวก็เกิดเป็นบุรุษ บางคราวก็เข้าถึงกำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ที่สุดแห่ง อัตภาพทั้งหลายที่ล่วงไปแล้วย่อมไม่ปรากฏอย่างนี้(พระนางอุพพรีตรัสว่า)

[๓๘๐] ท่านมารดดิฉันผู้เร่าร้อนให้สงบ ยังความกระวนกระวายทั้งปวงให้ดับไป เหมือนใช้นํ้ารดไฟที่ติดเปรียงให้ดับไป ฉะนั้น

[๓๘๑] ลูกศรคือความโศกเศร้าที่อยู่ในใจของดิฉัน ผู้ถูกความโศกเศร้าครอบงำ ก็ถูกท่านผู้บรรเทาความโศกเศร้าถึงพระสวามีถอนขึ้นแล้ว[๓๘๒] ข้าแต่ท่านผู้เป็นมหามุนี ดิฉันถอนลูกศรคือความโศกเศร้าขึ้นได้แล้ว เป็นผู้เยือกเย็นลง ดับทุกข์ได้แล้ว จะไม่โศกเศร้า จะไม่ร้องไห้ต่อไป เพราะได้ฟังคำของท่าน[๓๘๓] พระนางอุพพรีฟังธรรมสุภาษิตของสมณดาบสนั้นแล้ว ทรงถือบาตรและจีวรออกบวชเป็นบรรพชิต

[๓๘๔] ครั้นออกบวชแล้วเจริญเมตตาจิตเพื่อเข้าถึงพรหมโลก

[๓๘๕] พระนางอุพพรีนั้นท่องเที่ยวไปจากบ้านหนึ่งสู่บ้านหนึ่ง จากนิคมสู่นิคม และจากราชธานีสู่ราชธานี ได้เสด็จทิวงคตที่บ้านอุรุเวลา[๓๘๖] พระนางเบื่อหน่ายความเป็นหญิง เจริญเมตตาจิตเพื่อ เกิดในพรหมโลก จึงได้เข้าถึงพรหมโลกแล้ว

จบ อุพพรีเปติวัตถุที่ ๑๓

จบ อุพพรีวรรคที่ ๒

รวมเรื่องที่มึในอุพพรีวรรคนี้ คือ

๑. สังสารโมจกเปติวัตถุ ๒. สารีปุตตเถรมาตุเปติวัตถุ

๓. มัตตาเปติวัตถุ ๔. นันทาเปติวัตถุ

๕. มัฏฐกุณฑลีเปติวัตถุ ๖. กัณหเปตวัตถุ

๗. ธนปาลเสฏฐิเปติวัตถุ ๘. จูฬเสฏฐิเปตวัตถุ

๙. อังกุรเปตวัตถุ ๑๐. อุตตรมาตุเปติวัตถุ

๑๑. สุตตเปตวัตถุ ๑๒. กัณณมุณฑเปติวัตถุ

๑๓. อุพพรีเปติวัตถุ

๓. จูฬวรรค

๑. อภิชชมานเปตวัตถุ

ว่าด้วยบุพกรรมของเปรตเปลือย

(โกสิยมหาอำมาตย์ของพระเจ้าพิมพิสารถามเปรตตนหนึ่งว่า)

{๑๑๑}[๓๘๗] ดูก่อนเปรต ท่านเป็นผู้เปลือยกาย มีร่างกายเป็นเปรตครึ่งตัว ทัดทรงดอกไม้ ตกแต่งร่างกาย เดินอยู่บนนํ้า อย่างไม่ทำให้แตกกระจายในแม่นํ้าคงคานี้ ท่านจักไปไหน ที่อยู่ของท่านอยู่ที่ไหน(เพื่อจะแสดงเนื้อความที่เปรตนั้นและโกสิยมหาอำมาตย์กล่าวแล้ว พระสังคีติกาจารย์จึงกล่าวคาถา ความว่า)

[๓๘๘] เปรตนั้นกล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าจักไปยังบ้านจุนทัฏฐิละซื่งอยู่ระหว่างบ้านวาสภคาม ใกล้กับพระนครพาราณสี

[๓๘๙] ก็มหาอำมาตย์ผู้มีชื่อว่าโกสิยะเห็นเปรตนั้นแล้ว ได้ให้ข้าวตู ภัตตาหาร และผ้าสืเหลืองคู่หนึ่งแก่เปรตนั้น

[๓๙๐] คือ เมื่อเรือหยุดเดิน ได้สั่งให้ข้าวตูเป็นต้นแก่ช่างกัลบก (ผู้เป็นอุบาสกคนหนึ่ง) เมื่อให้แก่ช่างกัลบกแล้ว ผ้านุ่ง ผ้าห่มนั้นก็ปรากฏแก่เปรตทันที