อุพพรีวรรค

๑ นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ กีสา ธมนิสณฺฐิตา ๔

อุปฺผาสุฬิเก กีสิเก กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสีติ ฯ

อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ ทุคฺคตา ยมโลกิกา

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกมิโต คตาติ ฯ

กินฺนุ กาเยน วาจาย มนสา ทุกฺกฏํ กตํ

กิสฺส กมฺมวิปาเกน เปตโลกํ อิโต คตาติ ฯ

อนุกฺกมฺปกา มยฺหํ นาเหสุํ ภนฺเต

ปิตา มาตา จ อถ วาปิ ญาตกา

เย มํ นิโยเชยฺยุํ ททาหิ ทานํ

ปสนฺนจิตฺตา สมณพฺราหฺมณานํ ฯ

อิโต อหํ วสฺสสตานิ ปญฺจ

ยํ เอวรูปา วิจรามิ นคฺคา

ขุทาย ตณฺหาย จ ขชฺชมานา

ปาปสฺส กมฺมสฺส ผลํ มเมทํ ฯ

วนฺทามิ ตํ อยฺย ปสนฺนจิตฺตา

อนุกมฺป มํ วีร มหานุภาว

ทตฺวา จ เม อาทิส ยาหิ ๑ กิญฺจิ

โมเจหิ มํ ทุคฺคติยา ภทนฺเตติ ฯ

สาธูติ โส ตสฺสา ๒ ปฏิสุณิตฺวา สารีปุตฺโต อนุกมฺปโก

ภิกฺขูนํ อาโลปํ ทตฺวา ปาณิมตฺตญฺจ โจลกํ

ถาลกสฺส จ ปานียํ ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสิ

สมนนฺตรา อนุทิฏฺเฐ วิปาโก อุปปชฺชถ ฯ

โภชนจฺฉาทนปานียํ ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ

ตโต สุทฺธา สุจิวสนา กาสิกุตฺตมธารินี

วิจิตฺตวตฺถาภรณา สารีปุตฺตํ อุปสงฺกมิ ฯ

อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา โอสธี วิย ตารกา ฯ

เกน เตตาทิโส วณฺโณ เกน เต อิธมิชฺฌติ

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา

ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว

มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ

เกนาปิ ๓ เอวํ ชลิตานุภาวา

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

อุปฺปณฺฑุกึ ๑ กิสํ ฉาตํ นคฺคสมุฏิตจฺฉวึ ๒

มุนิ การุณิโก โลเก ตํ มํ อทกฺขิ ทุกฺขิตํ ๓

ภิกฺขูนํ อาโลปํ ทตฺวา ปาณิมตฺตญฺจ โจลกํ

ถาลกสฺส จ ปานียํ มม ทกฺขิณมาทิสิ ฯ

อาโลปสฺส ผลํ ปสฺส ภตฺตํ วสฺสสตํ ทส

ภุญฺชามิ กามกามินี อเนกรสพฺยญฺชนํ ฯ

ปาณิมตฺตสฺส โจลสฺส วิปากํ ปสฺส ยาทิสํ

ยาวตา นนฺทราชสฺส วิชิตสฺมึ ปฏิจฺฉทา

ตโต พหุตรา ภนฺเต วตฺถานิจฺฉาทนานิ เม

โกเสยฺยกมฺพลียานิ โขมกปฺปาสิกานิ จ

วิปุลา จ มหคฺฆา จ เตปากาเสว ลมฺพเร

สาหํ ตํ ปริทหามิ ยํ ยํ หิ มนโส ปิยํ

ถาลกสฺส จ ปานียํ วิปากํ ปสฺส ยาทิสํ ฯ

คมฺภีรา จตุรสฺสา จ โปกฺขรญฺญา ๔ สุนิมฺมิตา

เสโตทกา สุปติตฺถา สีตา อปฺปฏิคนฺธิยา

ปทุมุปฺปลสญฺฉนฺนา วาริกิญฺชกฺขปูริตา

สาหํ รมามิ กีฬามิ โมทามิ อกุโตภยา

มุนึ การุณิกํ โลเก ภนฺเต วนฺทิตุมาคตาติ ฯ

สํสารโมจกเปตวตฺถุ ปฐมํ ฯ

๑ ตสฺสุทฺทานํ ฯ

๒ ม. เขตฺตํ จ สูกรํ ปูติ ปิฏฺฐํ จาปิ ติโรกุฏฺฏํ

ปญฺจาปิ สตฺตปุตฺตญฺจ โคณํ เปสการกญฺจ

ตถา ขลฺลาฏิยํ นาคํ ทฺวาทสํ อุทคญฺเจวาติ ฯ

๓ ยุ. อิทํ อุทฺทานํ น ทิสฺสติ ฯ ๔ ม. ธมนิสนฺถตา ฯ เอวมุปริปิ ฯ

๑ ม. ยํ หิ ฯ ๒ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๓ ม. เกนาสิ ฯ เอวมุปริปิ ฯ

๑ ยุ. อุปกณฺฑกึ ฯ ๒ สี. อาปติตจฺฉวึ ฯ ม. นคฺคํ สมฺปติตจฺฉวึ ฯ ยุ. นคฺคํ

อปฺปฏิจฺฉวึ ฯ ๓ ม. ทุคฺคตํ ฯ ๔ ม. โปกฺขรญฺโญ ฯ

ท่านเป็นผู้เปลือยกาย มีรูปร่างน่าเกลียด ซูบผอม สะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น ดูกรนางผู้ซูบผอมมีแต่ซี่โครง ท่านเป็นใครเล่ามายืนอยู่ในที่นี้?

นางเปรตนั้นตอบว่า

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันเป็นเปรต เข้าถึงทุคติเกิดในยมโลก ได้ทำกรรม

อันชั่วไว้ จึงไปจากมนุษยโลกสู่เปตโลก.

พระเถระถามว่า

ท่านทำกรรมชั่วอะไรด้วยกาย วาจา ใจ เล่า ท่านไปจากมนุษยโลกนี้

สู่เปตโลก เพราะวิบากแห่งกรรมอะไร?

นางเปรตนั้นตอบว่า

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ชนเหล่าใดเป็นบิดาก็ดี มารดาก็ดี หรือแม้เป็นญาติผู้มีจิตเลื่อมใส พึงชักชวนดิฉันว่า จงให้ทานแก่สมณพราหมณ์ทั้งหลายชนผู้อนุเคราะห์แก่ดิฉันเช่นนั้นมิได้มี เพราะไม่ได้ทำกุศลกรรมมีทานเป็นต้น ดิฉันจึงเป็นเปรตเปลือยกาย ถูกความหิวและความกระหายเบียดเบียนเที่ยวไปเช่นนี้ตลอด ๕๐๐ ปี นี่เป็นผลแห่งบาปกรรมของดิฉัน ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ดิฉันมีจิตเลื่อมใสจะขอไหว้ท่าน ข้าแต่ท่านผู้แกล้วกล้า มีอานุภาพมาก ขอท่านจงอนุเคราะห์แก่ดิฉันเถิด ขอท่านจงให้ทานอย่างใดอย่างหนึ่ง แล้วจงอุทิศกุศลมาให้ดิฉันบ้าง ขอ

ท่านจงเปลื้องดิฉันจากทุคติด้วยเถิด.

ท่านพระสารีบุตรเถระผู้มีใจอนุเคราะห์ รับคำของนางเปรตนั้นแล้ว จึงถวายข้าวคำหนึ่ง ผ้าประมาณเท่าฝ่ามือผืนหนึ่ง และน้ำดื่มขันหนึ่ง แก่ภิกษุรูปหนึ่งแล้ว อุทิศส่วนบุญไปให้นางเปรตนั้น พอท่านพระสารีบุตรเถระอุทิศส่วนบุญให้ ข้าวน้ำและเครื่องนุ่งห่ม ก็บังเกิดขึ้นทันที นี่เป็นผลแห่งทักษิณา ภายหลังนางเปรตนั้นมีร่างกายบริสุทธิ์ นุ่งห่มผ้าอันสะอาด มีค่ามากยิ่งกว่าผ้าแคว้นกาสี มีวัตถาภรณ์อันวิจิตรงดงาม

เข้าไปหาท่านพระสารีบุตรเถระ.

พระสารีบุตรเถระถามว่า

ดูกรนางเทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก ส่องสว่างไสวไปทั่วทุกทิศสถิตอยู่ดุจดาวประกายพฤกษ์ ท่านมีวรรณะเช่นนี้ เพราะกรรมอะไรอิฏฐผลย่อมสำเร็จแก่ท่านในวิมานนี้ เพราะกรรมอะไร และโภคะทุกสิ่งทุกอย่างอันเป็นที่รักแห่งใจ ย่อมเกิดขึ้นแก่ท่านเพราะกรรมอะไร ดูกรนางเทพธิดาผู้มีอานุภาพมาก เราขอถามท่าน ท่านเกิดเป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไรไว้ อนึ่ง ท่านมีอานุภาพอันรุ่งเรือง และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่ว

ทุกทิศอย่างนี้ เพราะกรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้นตอบว่า

เมื่อก่อนดิฉันเป็นเปรต พระคุณเจ้าเป็นมุนีมีความกรุณาในโลก ได้เห็นดิฉันซูบผอม ถูกความหิวแผดเผา เปลือยกาย มีหนังแตกเป็นริ้วรอยเสวยทุกขเวทนา ได้ให้ข้าวคำหนึ่ง ผ้าประมาณเท่าฝ่ามือผืนหนึ่ง น้ำขันหนึ่ง แก่ภิกษุ แล้วอุทิศส่วนกุศลไปให้ดิฉัน ขอท่านจงดูผลแห่งข้าวคำหนึ่งที่พระคุณเจ้าให้แล้ว ดิฉันเป็นผู้ประกอบด้วยกามที่น่าปรารถนา บริโภคอาหารมีกับข้าวมีรสหลายอย่าง ตั้งพันๆ ปี ขอพระคุณท่านจงดูผลแห่งการให้ผ้าประมาณเท่าฝ่ามือ ดิฉันได้รับนี้เถิด ข้าแต่พระคุณเจ้าผู้เจริญ ผ้าในแว่นแคว้นของพระเจ้านันทราชมีประมาณเท่าใด ผ้านุ่งผ้าห่มของดิฉันมีมากกว่านั้นอีก คือ ผ้าไหม ผ้าขนสัตว์ผ้าป่าน ผ้าฝ้าย ผ้าแม้เหล่านั้น ทั้งกว้างทั้งยาว ทั้งมีค่ามาก ห้อยอยู่ในอากาศ ดิฉันเลือกเอาแต่ผืนที่พอใจนุ่งห่ม ขอพระคุณท่านจงดูผลแห่งการให้น้ำขันหนึ่งซึ่งดิฉันได้รับอยู่นี้ สระโบกขรณี ๔ เหลี่ยมลึกอันบุญกรรมสร้างให้ดีแล้ว มีน้ำใส มีท่าราบเรียบ มีน้ำเย็น มีกลิ่นหอมหาสิ่งเปรียบมิได้ ดาดาษไปด้วยดอกปทุมและดอกอุบล เต็มไปด้วยน้ำอันดาดาษไปด้วยเกษรบัว ดิฉันปราศจากภัย ย่อมรื่นรมย์ ชื่นชมบันเทิงใจ ข้าแต่พระคุณเจ้าผู้เจริญ ดิฉันมาเพื่อจะไหว้พระคุณเจ้าผู้เป็น

ปราชญ์ มีความกรุณาในโลก.

จบ สังสารโมจกเปตวัตถุที่ ๑.

๒ นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ กีสา ธมนิสณฺฐิตา

อุปฺผาสุฬิเก กีสิเก กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสีติ ฯ

อหนฺเต สกิยา มาตา ปุพฺเพ อญฺญาสุ ชาตีสุ

อุปฺปนฺนา ปิตฺติวิสยํ ขุปฺปิปาสา สมปฺปิตา

ฉฑฺฑิตํ ขิปิตํ เขฬํ สิงฺฆาณิกํ สิเลสุมํ

วสญฺจ ฑยฺหมานานํ วิชาตานญฺจ โลหิตํ

วณิตานญฺจ ๑ ยํ ฆานํ สีสจฺฉินฺนญฺจ ๒ โลหิตํ

ขุทาปเรตา ภุญฺชามิ อิตฺถีปุริสนิสฺสิตํ

ปุพฺพโลหิตํ ภกฺขามิ ๓ ปสูนํ มนุสฺสานญฺจ

อเลณา จ อนคารา จ นีลมญฺจปรายนา

เทหิ ปุตฺตก เม ทานํ ทตฺวา อุทฺทิสาหิ ๔ เม

อปฺเปว นาม มุญฺเจยฺยํ ปุพฺพโลหิตโภชนาติ ฯ

มาตุยา วจนํ สุตฺวา อุปติสฺโสนุกมฺปโก

อามนฺตยิ โมคฺคลฺลานํ อนุรุทฺธญฺจ กปฺปินํ

จตสฺโส กุฏิโย กตฺวา สงฺเฆ จตุทฺทิเส อทา

กุฏิโย อนฺนปานญฺจ มาตุ ทกฺขิณมาทิสิ ฯ

สมนนฺตรานุทิฏฺเฐ วิปาโก อุปปชฺชถ

โภชนํ ปานียํ วตฺถํ ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ

ตโต สุทฺธา สุจิวสนา กาสิกุตฺตมธารินี

วิจิตฺตวตฺถาภรณา โกลิตํ อุปสงฺกมิ ฯ

อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา โอสธี วิย ตารกา

เกน เตตาทิโส วณฺโณ เกน เต อิธมิชฺฌติ

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา

ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว

มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ

เกนาปิ ๑ เอวํ ชลิตานุภาวา

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สารีปุตฺตสฺสาหํ มาตา ปุพฺเพ อญฺญาสุ ชาตีสุ

อุปฺปนฺนา ปิตฺติวิสยํ ขุปฺปิปาสา สมปฺปิตา

ฉฑฺฑิตํ ขิปิตํ เขฬํ สิงฺฆาณิกํ กิเลสุมํ

วสญฺจ ฑยฺหมานานํ วิชาตานญฺจ โลหิตํ

วณิตานญฺจ ยํ ฆานํ สีสจฺฉินฺนญฺจ โลหิตํ

ขุทาปเรตา ภุญฺชิสฺสํ ๒ อิตฺถีปุริสนิสฺสิตํ

ปุพฺพโลหิตํ ภกฺขิสฺสํ ปสูนํ มนุสฺสานญฺจ

อเลณา จ อนคารา จ นีลมญฺจปรายนา ฯ

สารีปุตฺตสฺส ทาเนน โมทามิ อกุโตภยา

มุนึ การุณิกํ โลเก ตํ ๓ ภนฺเต วนฺทิตุมาคตาติ ฯ

สารีปุตฺตตฺเถรสฺส มาตุเปติวตฺถุ ทุติยํ ฯ

๑ ม. วณิกานญฺจ ฯ ๒ ม. ฆาน-สีสจฺฉินฺนาน โลหิตํ ฯ ๓ สี. --โลหิตภกฺขาสฺมิ ฯ

๔ ม. อนฺวาทิสาหิ เม ฯ

ดูกรนางเปรตผู้ผอมมีแต่ซี่โครง ท่านเป็นผู้เปลือยกาย มีรูปร่างน่าเกลียดซูบผอม มีตัวสะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น ท่านเป็นใครหรือ มายืนอยู่ในที่นี้?

นางเปรตนั้นตอบว่า

เมื่อก่อนดิฉันเป็นมารดาของท่าน ในชาติเหล่าอื่น ดิฉันเข้าถึงเปรตวิสัยเพรียบพร้อมไปด้วยความหิวและความกระหาย เมื่อถูกความหิวครอบงำแล้ว ย่อมกินน้ำลาย น้ำมูก เสมหะอันเขาถ่มทิ้งแล้ว และกินมันเหลวแห่งซากศพที่เขาเผาอยู่ที่เชิงตะกอน กินโลหิตของหญิงทั้งหลายที่คลอดบุตรและโลหิตแห่งบุรุษทั้งหลายที่ถูกตัดมือ เท้า และศีรษะที่เป็นแผลกินเนื้อ เอ็น และข้อมือข้อเท้าเป็นต้นของชายหญิง กินหนองและและเลือดแห่งปศุสัตว์และมนุษย์ทั้งหลาย ไม่มีที่พึ่ง ไม่มีที่อยู่อาศัยนอนบนเตียงของผู้ตาย ซึ่งเขาทิ้งไว้ในป่าช้า ลูกเอ๋ย ขอลูกจงให้ทานแล้วอุทิศส่วนบุญมาให้แม่บ้าง ไฉนหนอ แม่จึงจะพ้นจากการกินหนอง

และเลือด.

ท่านพระสารีบุตรเถระผู้มีจิตอนุเคราะห์ ได้ฟังคำของมารดาแล้ว จึงปรึกษากับท่านพระมหาโมคคัลลานเถระ ท่านพระอนุรุทธะ และท่านพระกัปปินะ แล้วให้สร้างกุฎี ๔ หลัง ในทิศทั้ง ๔ แล้วถวายกุฎีเหล่านั้น ข้าวและน้ำแก่สงฆ์ อุทิศส่วนกุศลไปให้มารดา ในทันใดนั้นเอง ข้าว น้ำและผ้า ก็บังเกิดเป็นวิบาก นี้เป็นผลแห่งทักษิณาภายหลังนางมีร่างกายบริสุทธิ์สะอาด นุ่งห่มผ้าอันมีค่ายิ่งกว่าผ้าแคว้นกาสีประดับด้วยวัตถาภรณ์อันวิจิตรเข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานเถระ.

ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระจึงถามว่า

ดูกรนางเทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก ส่องสว่างไสวไปทั่วทุกทิศสถิตอยู่ดุจดาวประกายพฤกษ์ ท่านมีวรรณะเช่นนี้ เพราะกรรมอะไรอิฐผลย่อมสำเร็จแก่ท่านในวิมานนี้ เพราะกรรมอะไร และโภคะทุกสิ่งทุกอย่างอันเป็นที่รักแห่งใจ ย่อมบังเกิดแก่ท่านเพราะกรรมอะไร ดูกรนางเทพธิดาผู้มีอานุภาพมาก อาตมาขอถามท่าน เมื่อท่านเป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไรไว้ อนึ่ง ท่านมีอานุภาพรุ่งเรืองและมีรัศมีกายสว่างไสว

ไปทั่วทุกทิศอย่างนี้ เพราะบุญอะไร?

นางเทพธิดานั้นตอบว่า

เมื่อก่อน ดิฉันเป็นมารดาของท่านพระสารีบุตรเถระ ในชาติอื่นๆ เกิดในเปตวิสัย เพรียบพร้อมไปด้วยความหิวและความกระหาย เมื่อถูกความหิวครอบงำแล้ว จึงกินน้ำลาย น้ำมูก เสมหะอันเขาถ่มทิ้งไว้และกินมันเหลวแห่งซากศพที่เขาเผาอยู่บนเชิงตะกอน กินโลหิตของหญิงที่คลอดบุตรและโลหิตแห่งบุรุษทั้งหลายซึ่งถูกตัดมือ เท้า และศรีษะที่เป็นแผล กินเนื้อ เอ็น ข้อมือและข้อเท้าของชายหญิง กินหนองและเลือดของปศุสัตว์และมนุษย์ ดิฉันไม่มีที่พึ่ง ไม่มีที่อยู่อาศัยนอนบนเตียงของคนตาย ที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า ดิฉันเป็นผู้ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ บันเทิงอยู่ เพราะทานของท่านพระสารีบุตร ข้าแต่ท่านผู้เจริญดิฉันมาครั้งนี้ เพื่อจะไหว้ท่านสารีบุตรผู้เป็นนักปราชญ์ มีความกรุณา

ในโลก.

จบ สาริปุตตเถรมาตุเปติวัตถุที่ ๒.

๓ นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ กีสา ธมนิสณฺฐิตา

อุปฺผาสุฬิเก กีสิเก กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสีติ ฯ

สาหํ มตฺตา ตุวํ ติสฺสา สปตฺตี ๑ เต ปุเร อหุํ

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตาติ ฯ

กินฺนุ กาเยน วาจาย มนสา ทุกฺกฏํ กตํ

กิสฺส กมฺมวิปาเกน เปตโลกํ อิโต คตาติ ฯ

จณฺฑี จ ผรุสา จาสึ อิสฺสุกี มจฺฉรี สฐา ๒-

ตาหํ ทุรุตฺตํ วตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตาติ ฯ

สจฺจํ ๓ อหํปิ ชานามิ ยถา ตฺวํ จณฺฑิกา อหุ

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ เกนาสิ ปํสุกุฏฺฐิตา ๔ ฯ

สีสํ นหาตา ตุวํ อาสิ สุจิวตฺถา อลงฺกตา

อหญฺจ โข [๕] อธิมตฺตํ สมลงฺกตรา ๖ ตยา

ตสฺสา เม เปกฺขมานาย สามิเกน สมนฺตยิ

ตโต เม อิสฺสา วิปุลา โกโธ เม สมชายถ

ตโต ปํสุํ คเหตฺวาน ปํสุนา ตํ วิกีริหํ ๗

ตสฺส กมฺมวิปาเกน เตนมฺหิ ปํสุกุฏฺฐิตาติ ๔ ฯ

สจฺจํ อหํปิ ชานามิ ปํสุนา มํ ตฺวํ โอกิริ

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ เกน ขชฺชาสิ กจฺฉุยาติ ฯ

เภสชฺชหารี อุภโย วนนฺตํ อคมิมฺหเส

ตฺวํ จ เภสชฺชมาหาริ อหญฺจ กปิกจฺฉุโน

ตสฺสา ตฺยาชานมานาย เสยฺยํ ตฺยาหํ สโมกิริ ๘

ตสฺส กมฺมวิปาเกน เตน ขชฺชามิ กจฺฉุยาติ ฯ

สจฺจํ อหํปิ ชานามิ เสยฺยํ เม ตฺวํ สโมกิริ

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ เกนาสิ นคฺคิยา ตุวนฺติ ฯ

สหายานํ สมโย อาสิ ญาตีนํ สมิตึ อหุ

ตวญฺจ อามนฺติตา อาสิ สสามี ๑ โน จ โข อหํ

ตสฺสา ตฺยาชานมานาย ทุสฺสํ ตฺยาหํ อปานุทึ

ตสฺส กมฺมวิปาเกน เตนมฺหิ นคฺคิยา อหนฺติ ฯ

สจฺจํ อหํปิ ชานามิ ทุสฺสํ เม ตฺวํ อปานุทิ

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ เกนาสิ คูถคนฺธินีติ ฯ

ตว คนฺธญฺจ มาลญฺจ ปจฺจคฺฆญฺจ วิเลปนํ

คูถกูเป อธาเรสึ ๒ ตํ ปาปํ ปกตํ มยา

ตสฺส กมฺมวิปาเกน เตนมฺหิ คูถคนฺธินีติ ฯ

สจฺจํ อหํปิ ชานามิ ตํ ปาปํ ปกตํ ตยา

อญฺญญฺจ โข ตํ ปุจฺฉามิ เกนาสิ ทุคฺคตา ตุวนฺติ ฯ

อุภินฺนํ สมกํ อาสิ ยํ เคเห วิชฺชเต ธนํ

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ ทีปํ นากาสิมตฺตโน

ตสฺส กมฺมวิปาเกน เตนมฺหิ ทุคฺคตา อหนฺติ ฯ

ตเทว มํ ตฺวํ อวจ ปาปกมฺมํ นิเสวสิ

น หิ ปาเปหิ กมฺเมหิ สุลภา โหสิ สุคฺคตึ ๓

วามโต มํ ตฺวํ ปจฺเจสิ อโถปิ มํ อุสฺสุยฺยติ ๔

ปสฺส ปาปานํ กมฺมานํ วิปาโก โหติ ยาทิโส ฯ

เต ฆรทาสิโย ๑ อาสุํ ตาเนวาภรณานิเม

เต อญฺเญ ปริวาเรนฺติ น โภคา โหนฺติ สสฺสตา

อิทานิ ภูตสฺส ปิตา อาปณา เคหเมหิติ

อปฺเปว เต ทเท กิญฺจิ มา สุ ตาว อิโต คตา ๒ ฯ

นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปามฺหิ กีสา ธมนิสณฺฐิตา

โกปีนํ เอตํ อิตฺถีนํ มา มํ ภูตปิตาทฺทส ฯ

หนฺท กึ [๓] ตฺยาหํ ๔ ทมฺมิ กึ วา จ เต ๕ กโรมหํ

เยน ตฺวํ สุขิตา อสฺส สพฺพกามสมิทฺธินี ฯ

จตฺตาโร ภิกฺขู สงฺฆโต จตฺตาโร ปน ปุคฺคลา

อฏฺฐ ภิกฺขู โภชยิตฺวา มม ทกฺขิณมาทิสิ

ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ สพฺพกามสมิทฺธินี ฯ

สาธูติ สา ปฏิสุตฺวา โภชยิตฺวา อฏฺฐ ภิกฺขโว

วตฺเถหิจฺฉาทยิตฺวาน ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสิ ฯ

สมนนฺตรานุทิฏฺเฐ วิปาโก อุปปชฺชถ

โภชนจฺฉาทนปานียํ ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ

ตโต สุทฺธา สุจิวสนา กาสิกุตฺตมธารินี

วิจิตฺตวตฺถาภรณา สปตฺตึ ๖ อุปสงฺกมิ ฯ

อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐติ เทวเต

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา โอสธี วิย ตารกา

เกน เตตาทิโส วณฺโณ เกน เต อิธมิชฺฌติ

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา

ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว

มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ

เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

อหํ มตฺตา ตุวํ ติสฺสา สปตฺตี เต ปุเร อหุํ

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตา

ตว ทาเนน ทินฺเนน ๑ โมทามิ อกุโตภยา ฯ

จิรํ ชีวาหิ ภคินิ สห สพฺเพหิ ญาติภิ

อโสกํ วิรชํ ฐานํ อาวาสํ วสวตฺตีนํ

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ทานํ ทตฺวาน โสภเณ ฯ

วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ สมูลํ

อนินฺทิตา สคฺคมุเปสิ ๒ ฐานนฺติ ฯ

มตฺตาเปติวตฺถุ ตติยํ ฯ

๑ ม. เกนาสิ ฯ ๒ ม. ภุญฺชามิ ฯ ๓ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ

๑ ยุ. สปตี ฯ ๒ สี. สฐี ฯ ๓ สี. ยุ. สพฺพํ ฯเปฯ ๔ ม. ปํสุกุนฺถิตาติ ฯ

[๕] สี. ยุ. ตํ ฯ ๖ ม. สมลงฺกตตรา ฯ ๗ ม. หิ โอกิรึ ฯ ๘ ม. สโมกิรึ ฯ

๑ ม. สสามินี ฯ ๒ สี. ยุ. อตาเรสึ ฯ ๓ ม. โหติ สุคฺคตีติ ฯ ๔ ม. อุสูยสิ ฯ

๑ ม. เต ฆรา ตา จ ทาสิโย ฯ ๒ ม. ยุ. อคา ฯ ๓ ม. วา ฯ ๔ ยุ. กินฺตาหํ ฯ

๕ ม. กึ วา เตธ ... ฯ ๖ ยุ. สปตึ ฯ

ดูกรนางเปรตผู้ซูบผอมมีแต่ซี่โครง ท่านเป็นผู้เปลือยกาย มีรูปร่างน่าเกลียด ซูบผอม มีตัวสะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น ท่านเป็นใคร มายืนอยู่

ในที่นี้?

นางเปรตนั้นตอบว่า

เมื่อก่อน ท่านชื่อติสสา ส่วนฉันชื่อมัตตาเป็นหญิงร่วมสามีกับท่าน

ได้ทำกรรมอันลามกไว้ จึงไปจากมนุษยโลกนี้สู่เปตโลก.

นางติสสาถามว่า

ท่านได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา ใจ หรือเพราะวิบากแห่งกรรม

อะไร ท่านจึงไปจากมนุษยโลกนี้สู่เปตโลก?

นางเปรตนั้นตอบว่า

ฉันเป็นหญิงดุร้ายและหยาบคาย มักหึงหวง มีความตระหนี่ เป็นคนโอ้อวด ได้กล่าววาจาชั่วกะท่าน จึงไปจากโลกนี้สู่เปตโลก.

นางติสสากล่าวว่า

เรื่องนี้เป็นความจริง แม้ฉันก็รู้ว่า ท่านเป็นหญิงดุร้ายอย่างไร แต่อยากจะถามท่านอย่างอื่น ท่านมีสรีระเปื้อนฝุ่น เพราะกรรมอะไร?

นางเปรตนั้นตอบว่า

ท่านกับฉันพากันอาบน้ำแล้ว นุ่งห่มผ้าอันสะอาด ตบแต่งร่างกายแล้วแต่ฉันแต่งร่างกายเรียบร้อยยิ่งกว่าท่าน เมื่อฉันแลดูท่านคุยอยู่กับสามีลำดับนั้น ความริษยาและความโกรธได้เกิดแก่ฉันเป็นอันมาก ทันใดนั้นฉันจึงกวาดเอาฝุ่นโปรยลงรดท่าน ฉันมีสรีระเปื้อนด้วยฝุ่น เพราะ

วิบากแห่งกรรมนั้น.

นางติสสากล่าวว่า

เรื่องนี้เป็นความจริง แม้ฉันก็รู้ว่า ท่านเอาฝุ่นโปรยใส่ฉัน แต่ฉันอยากจะถามท่านอย่างอื่น ท่านเป็นหิดคันไปทั่วตัว เพราะกรรมอะไร?

นางเปรตนั้นตอบว่า

เราทั้งสองเป็นคนหายา ได้พากันไปป่า ส่วนท่านหายามาได้ แต่ฉันนำเอาผลหมามุ้ยมา เมื่อท่านเผลอ ฉันได้โปรยหมามุ้ยลงบนที่นอนของท่าน ฉันเป็นหิตคันไปทั่วทั้งตัวเพราะวิบากแห่งกรรมนั้น.

นางติสสากล่าวว่า

เรื่องนี้เป็นความจริง แม้ฉันก็รู้ว่า ท่านโปรยผลหมามุ้ยลงบนที่นอนของฉัน แต่ฉันอยากจะถามท่านอย่างอื่น ท่านเป็นผู้เปลือยกายเพราะ

กรรมอะไร?

นางเปรตนั้นตอบว่า

วันหนึ่ง ได้มีการประชุมพวกมิตรสหายและญาติทั้งหลาย ส่วนท่านได้รับเชิญ แต่ฉันซึ่งร่วมสามีกับท่านไม่มีใครเชิญ เมื่อท่านเผลอฉันได้ลักผ้าของท่านซ่อนเสีย ฉันเป็นผู้เปลือยกายเพราะวิบากแห่งกรรมนั้น.

นางติสสากล่าวว่า

เรื่องนี้เป็นความจริง แม้ฉันก็รู้ว่า ท่านได้ลักผ้าของฉันไปซ่อน แต่ฉันอยากจะถามท่านอย่างอื่น ท่านมีกลิ่นกายเหม็นดังคูถ เพราะ

กรรมอะไร?

นางเปรตนั้นตอบว่า

ฉันได้ลักของหอม ดอกไม้ และเครื่องลูบไล้ อันมีค่ามากของท่านท่านทิ้งลงในหลุมคูถ บาปนั้นฉันได้ทำไว้แล้ว ฉันมีกลิ่นกายเหม็น

ดังคูถ เพราะวิบากแห่งกรรมนั้น.

นางติสสากล่าวว่า

เรื่องนี้เป็นความจริง แม้ฉันก็รู้ว่า บาปนั้นท่านทำไว้แล้ว แต่ฉันอยากจะถามท่านอย่างอื่น ท่านเป็นคนยากจนเพราะกรรมอะไร?

นางเปรตนั้นตอบว่า

ทรัพย์สิ่งใดมีอยู่ในเรือน ทรัพย์นั้นของเราทั้งสองมีเท่าๆ กัน เมื่อไทยธรรมมีอยู่ แต่ฉันไม่ได้ทำที่พึ่งแก่ตน ฉันเป็นคนยากจนเพราะวิบากแห่งกรรมนั้น ครั้งนั้น ท่านได้ว่ากล่าวตักเตือนฉัน ห้ามไม่ให้ทำบาป

กรรมว่า ท่านจะไม่ได้สุคติเพราะกรรมอันลามก.

นางติสสากล่าวว่า

ท่านไม่เชื่อถือเราและริษยาเรา ขอท่านจงดูวิบากแห่งกรรมอันลามกเช่นนี้เมื่อก่อนนางทาสีและเครื่องอาภรณ์ทั้งหลาย ได้มีแล้วในเรือนของท่านแต่เดี๋ยวนี้ นางทาสีเหล่านั้นพากันห้อมล้อมคนอื่น โภคะทั้งหลายย่อมไม่มีแก่ท่านแน่แท้ เดี๋ยวนี้ กุฎุมพีผู้เป็นบิดาของบุตรเรา ยังไปในตลาดอยู่ ท่านอย่าเพิ่งไปจากที่นี้เสียก่อน บางทีเขาจะให้อะไรแก่ท่านบ้าง.

นางเปรตนั้นกล่าวว่า

ฉันเป็นผู้เปลือยกาย มีรูปร่างน่าเกลียดซูบผอม สะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็นการเปลือยกายและมีรูปร่างน่าเกลียดเป็นต้นนี้ เป็นการยังความละอายของหญิงทั้งหลายให้กำเริบ ขออย่าให้กุฎุมพีได้เห็นฉันเลย.

นางติสสากล่าวว่า

ถ้าอย่างนั้น จะให้ฉันให้ทานสิ่งไร หรือทำบุญอะไรให้แก่ท่าน ท่านจึงจะ

ได้ความสุขสำเร็จความปรารถนาทั้งปวง.

นางเปรตนั้นกล่าวว่า

ขอท่านจงนิมนต์ภิกษุจากสงฆ์ ๔ รูป และจากบุคคล ๔ รูป รวมเป็น๘ รูป ให้ฉันภัตตาหารแล้วอุทิศส่วนบุญให้ฉัน เมื่อทำอย่างนั้นฉันจึง

จะได้ความสุข สำเร็จความปรารถนาทั้งปวง.

นางติสสารับคำแล้ว นิมนต์ภิกษุ ๘ รูป ให้ฉันภัตตาหาร ให้ครองไตรจีวรแล้ว อุทิศส่วนกุศลไปให้นางเปรต ข้าวน้ำและเครื่องนุ่งห่มอันเป็นวิบาก ได้บังเกิดขึ้นในทันใดนั้นนั่นเอง นี้เป็นผลแห่งทักษิณา ในขณะนั้นนั่นเอง นางเปรตมีร่างกายบริสุทธิ์สะอาด นุ่งผ้าห่มอันมีค่ายิ่งกว่าผ้าแคว้นกาสี ประดับด้วยผ้าและอาภรณ์อันวิจิตร เข้าไปหานาง

ติสสาผู้ร่วมสามี.

นางติสสาจึงถามว่า

ดูกรนางเทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก ส่องสว่างไสวไปทั่วทุกทิศสถิตอยู่ดุจดาวประการพฤกษ์ ท่านมีวรรณะเช่นนี้ อิฐผลย่อมสำเร็จแก่ท่านในวิมานนี้ และโภคะทุกสิ่งทุกอย่าง อันเป็นที่รักแห่งใจย่อมบังเกิดขึ้นแก่ท่านเพราะกรรมอะไร ดูกรนางเทพธิดาผู้มีอานุภาพมากฉันขอถามท่าน เมื่อท่านเกิดเป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไรไว้ อนึ่ง ท่านมีอานุภาพอันรุ่งเรือง และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้ เพราะ

กรรมอะไร?

นางมัตตาเทพธิดาตอบว่า

เมื่อก่อน ท่านชื่อติสสา ฉันชื่อมัตตา เป็นหญิงร่วมสามีกันกับท่านฉันได้ทำกรรมอันลามกไว้ จึงไปจากโลกนี้สู่เปตโลก ฉันอนุโมทนาทานที่ท่านให้แล้ว จึงไม่มีภัยแต่ที่ไหน คุณพี่ ขอท่านพร้อมด้วยญาติทุกคนจงมีอายุยืนนานเถิด คุณพี่ผู้งดงามพร้อมด้วยญาติทั้งปวงจงมีอายุยืนนานเถิด คุณพี่ประพฤติธรรมและให้ทานในโลกนี้แล้ว จักเข้าถึงฐานะอันไม่เศร้าโศก ปราศจากธุลี อันเป็นที่อยู่แห่งท้าวสวัสดี ท่านกำจัดมลทินคือความตระหนี่พร้อมด้วยรากแล้ว อันใครๆ ไม่ติเตียนได้ จักเข้าถึง

โลกสวรรค์

จบ มัตตาเปติวัตถุที่ ๓

๔ กาลี ทุพฺพณฺณรูปาสิ ผรุสา ภีรุทสฺสนา

ปิงฺคลาสิ กฬาราสิ น ตํ มญฺญามิ มานุสินฺติ ฯ

อหํ นนฺทา นนฺทเสน ภริยา เต ปุเร อหุํ

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตาติ ฯ

กินฺนุ กาเยน วาจาย มนสา ทุกฺกฏํ กตํ

กิสฺส กมฺมวิปาเกน เปตโลกํ อิโต คตาติ ฯ

จณฺฑี จ ผรุสา จาสิ ๑ ตยิ จาสิ ๒ อคารวา

ตาหํ ทุรุตฺตํ วตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตาติ ฯ

หนฺทุตฺตรียํ ททามิ เต อิมํ ทุสฺสํ นิวาสย

อิมํ ทุสฺสํ นิวาเสตฺวา เอหิ เนสฺสามิ ตํ ฆรํ

วตฺถญฺจ อนฺนปานญฺจ ลจฺฉสิ ตฺวํ ฆรํ คตา

ปุตฺเต จ เต ปสฺสิสฺสสิ สุณิสาเย ๓ จ ทกฺขสิ ฯ

หตฺเถน หตฺเถ เต ทินฺนํ น มยฺหํ อุปกปฺปติ

ภิกฺขู จ สีลสมฺปนฺเน วีตราเค พหุสฺสุเต

ตปฺเปหิ อนฺนปาเนน มมํ ทกฺขิณมาทิสิ

ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ สพฺพกามสมิทฺธินีติ ฯ

ตโต ๔ สาธูติ โส ปฏิสุณิตฺวา ทานํ วิปุลมากิริ

อนฺนปานํ ขาทนียํ วตฺถํ เสนาสนานิ จ

ฉตฺตํ คนฺธญฺจ มาลญฺจ วิวิธา จ ๕ อุปาหนา ฯ

ภิกฺขู จ สีลสมฺปนฺเน วีตราเค พหุสฺสุเต

ตปฺเปตฺวา อนฺนปาเนน ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสิ ฯ

สมนนฺตรานุทิฏฺเฐ วิปาโก อุปปชฺชถ

โภชนจฺฉาทนปานียํ ทกฺขิณาย อิทํ ผลํ

ตโต สุทฺธา สุจิวสนา กาสิกุตฺตมธารินี

วิจิตฺตวตฺถาภรณา สามิกํ อุปสงฺกมิ ฯ

อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา โอสธี วิย ตารกา

เกน เตตาทิโส วณฺโณ เกน เต อิธมิชฺฌติ

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา

ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว

มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ

เกนาสิ เอวํ ชลิตานุภาวา

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

อหํ นนฺทา นนฺทเสน ภริยา เต ปุเร อหุํ

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตา

ตว ทินฺเนน ทาเนน โมทามิ อกุโตภยา ฯ

จิรํ ชีว คหปติ สห สพฺเพหิ ญาติภิ

อโสกํ วิรชํ ฐานํ ๑ อาวาสํ วสวตฺตีนํ

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ทานํ ทตฺวา คหปติ ฯ

วิเนยฺย มจฺเฉรลมลํ สมูลํ

อนินฺทิโต สคฺคมุเปสิ ๒ ฐานนฺติ ฯ

นนฺทาเปตวตฺถุ จตุตฺถํ ฯ

๑ ม. ตว ทินฺเนน ทาเนน ฯ ๒ ม. สคฺคมุเปหิ ฯ

๑ สี. จณฺฑี ผรุสวาจา จ ฯ ๒ ม. จาปิ ฯ ๓ ม. สุณิสาโย ฯ ยุ. สูติสาเย ฯ

๔ ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ฯ ๕ ยุ. วิวิธานิ ฯ

๑ ม. เขมํ ฯ ๒ ม. สคฺคมุเปหิ ฯ

ท่านมีผิวพรรณดำ มีรูปร่างน่าเกลียด ตัวขรุขระดูน่ากลัว มีตาเหลืองเขี้ยวงอกออกเหมือนหมู เราไม่เข้าใจว่าท่านเป็นมนุษย์?

นางเปรตตอบว่า

ข้าแต่ท่านนันทเสน เมื่อก่อน ฉันชื่อนันทา เป็นภรรยาของท่าน ได้

ทำกรรมอันลามกไว้จึงจากโลกนี้ไปสู่เปตโลก.

นันทเสนถามว่า

ท่านทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา ใจ เพราะวิบากแห่งกรรมอะไร

ท่านจึงไปจากโลกนี้สู่เปตโลก?

นางเปรตนั้นตอบว่า

เมื่อก่อนฉันเป็นหญิงดุร้าย หยาบคาย ไม่เคารพท่าน พูดคำชั่วหยาบ

กะท่าน จึงไปจากโลกนี้สู่เปตโลก.

นันทเสนถามว่า

เอาละ เราจะให้ผ้านุ่งแก่ท่าน ขอท่านจงนุ่งผ้านี้แล้วจงมา เราจักนำท่านไปสู่เรือน ท่านไปเรือนแล้วจักได้ผ้า ข้าวและน้ำ ทั้งจักได้ชมบุตร

และลูกสะใภ้ของท่าน.

นางเปรตนั้นตอบว่า

ผ้านั้นถึงท่านจะให้ที่มือของฉัน ด้วยมือของท่าน ก็ย่อมไม่สำเร็จประโยชน์แก่ฉัน ขอท่านจงเลี้ยงดูภิกษุทั้งหลายผู้สมบูรณ์ด้วยศีลปราศจากราคะ เป็นพหูสูต ให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำ แล้วอุทิศส่วนกุศลไปให้ฉัน เมื่อท่านทำอย่างนั้น ฉันจักมีความสุข สำเร็จความ

ปรารถนาทั้งปวง.

เมื่อนันทเสนอุบาสกรับคำแล้ว ได้ให้ทานเป็นอันมาก คือ ข้าว น้ำของกิน ของเคี้ยว ผ้า เสนาสนะ ร่ม ของหอม ดอกไม้ และรองเท้าต่างๆ และเลี้ยงดูภิกษุทั้งหลายผู้สมบูรณ์ด้วยศีล ปราศจากราคะเป็นพหูสูตให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำ แล้วอุทิศส่วนกุศลไปให้นางนันทา ข้าว น้ำ และเครื่องนุ่งห่มอันเป็นวิบาก ย่อมบังเกิดในทันตานั้นนั่นเอง นี้เป็นผลแห่งทักษิณา ในขณะนั้นนั่นเอง นางเปรตนั้นมีร่างกายบริสุทธิ์สะอาด นุ่งห่มผ้าอันดีมีค่ายิ่งกว่าผ้าแคว้นกาสี ประดับ

ด้วยวัตถาภรณ์อันวิจิตร เข้าไปหาสามี.

นันทเสนอุบาสกจึงถามว่า

ดูกรนางเทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนักส่องสว่างไสวไปทั่วทุกทิศสถิตอยู่ดุจดาวประกายพฤกษ์ ท่านมีวรรณะงามเช่นนี้ อิฐผลย่อมสำเร็จแก่ท่านในวิมานนี้ และโภคะทุกสิ่งทุกอย่างอันเป็นที่รักแห่งใจย่อมเกิดแก่ท่านเพราะกรรมอะไร ดูกรนางเทพธิดาผู้มีอานุภาพมากฉันขอถามท่าน เมื่อท่านเกิดเป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไร อนึ่ง ท่านมีอานุภาพรุ่งเรืองและมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้ เพราะกรรมอะไร?

นางนันทาเทพธิดาตอบว่า

ข้าแต่ท่านนันทเสน เมื่อก่อน ฉันชื่อนันทาเป็นภรรยาของท่าน ได้ทำกรรมชั่วช้าจึงไปจากมนุษยโลกนี้สู่เปตโลก ฉันอนุโมทนาทานที่ท่านให้แล้วจึงเป็นผู้ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ ดูกรคฤหบดี ขอท่านพร้อมด้วยญาติทั้งปวงจงมีอายุยืนนานเถิด ดูกรคฤหบดี ท่านประพฤติธรรมและให้ทานในโลกนี้แล้ว จะเข้าถึงถิ่นฐานอันไม่เศร้าโศก ปราศจากธุลี อันเป็นที่อยู่ของท้าววสวัสดี ท่านกำจัดมลทิน คือ ความตระหนี่พร้อมด้วย

รากแล้ว อันใครๆ ไม่ติเตียนได้ จักเข้าถึงโลกสวรรค์.

จบ นันทาเปตวัตถุที่ ๔.

๕ อลงฺกโต มฏฺฐกุณฺฑลี

ฯเปฯ

(วิมานวตฺถุสฺมึ สตฺตมสฺส สุนิกฺขิตฺตวคฺคสฺส นวมวตฺถุสฺมึ ทฏฺฐพฺพํ)

มฏฺฐกุณฺฑลิเปตวตฺถุ ปญฺจมํ ฯ

ท่านตกแต่งร่างกาย ใส่ต่างหูเกลี้ยง ฯลฯ

(เหมือนในมัฏฐกุณฑลีวิมานที่ ๙ สุนิกขิตตวรรคที่ ๗ ในวิมานวัตถุ)

จบ มัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุที่ ๕

๖ อุฏฺเฐหิ กณฺห กึ ๑ เสสิ โก อตฺโถ สุปเนน เต

โย จ ตุยฺหํ สโก ภาตา หทยํ จกฺขุญฺจ ทกฺขิณํ

ตสฺส วาตา พลียนฺติ ฆโฏ ชปฺปติ เกสวาติ ฯ

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา โรหิเณยฺยสฺส เกสโว

ตรมานรูโป ๒ วุฏฺฐาสิ ภาตุ โสเกน อทฺธิโตติ ฯ

กึ นุ อุมฺมตฺตรูโปว เกวลํ ทฺวารกํ อิมํ

สโส สโสติ ลปสิ กีทิสํ สสมิจฺฉสิ

โสวณฺณมยํ มณิมยํ โลหมยํ อถ รูปิยมยํ

สงฺขสิลาปวาฬมยํ การยิสฺสามิ เต สสํ

สนฺติ อญฺเญปิ สสกา อรญฺญวนโคจรา

เตปิ เต อานยิสฺสามิ กีทิสํ สสมิจฺฉสีติ ฯ

นาหํ เม เต สเส อิจฺเฉ เย สสา ปฐวีนิสฺสิตา ๓

จนฺทโต สสมิจฺฉามิ ตํ เม โอหร เกสวาติ ฯ

โส นูน ๔ มธุรํ ญาติ ชีวิตํ วิชหิสฺสสิ

อปตฺถยํ ปตฺถยสิ จนฺทโต สสมิจฺฉสีติ ฯ

เอวญฺเจ กณฺห ชานาสิ ยถญฺญมนุสสาสิ

กสฺมา ปุเร มตํ ปุตฺตํ อชฺชาปิ ๑ มนุโสจสิ ฯ

น ตํ ๒ ลพฺภา มนุสฺเสน อมนุสฺเสน วา ปน

ชาโต เม มามรี ปุตฺโต กุโต ลพฺภา อลพฺภิยํ

น มนฺตา มูลเภสชฺชา โอสเถหิ ธเนน วา

สกฺกา อานยิตุํ กณฺห ยํ เปตมนุโสจสิ ฯ

มหทฺธนา มหาโภคา รฏฺฐวนฺโตปิ ขตฺติยา

ปหูตธนธญฺญาเส ๓ เตปิ โน อชรามรา ฯ

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา

เอเต จญฺเญ จ ชาติยา เตปิ โน อชรามรา ฯ

เย มนฺตํ ปริวตฺเตนฺติ ฉฬงฺคํ พฺรหฺมจินฺติตํ

เอเต จญฺเญ จ วิชฺชาย เตปิ โน อชรามรา ฯ

อิสโย วาปิ เย สนฺตา สญฺญตตฺตา ตปสฺสิโน

สรีรํ เตปิ กาเลน วิชหนฺติ ตปสฺสิโน ฯ

ภาวิตตฺตา อรหนฺโต กตกิจฺจา อนาสวา

นิกฺขิปนฺติ อิมํ เทหํ ปุญฺญปาปปริกฺขยาติ ฯ

อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ ฆตสิตฺตํว ปาวกํ

วารินา วิย โอสิญฺจํ สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ ฯ

อพฺพูฬฺหิ ๔ วต เม สลฺลํ โสกํ หทยนิสฺสิตํ

โย เม โสกปเรตสฺส ปุตฺตโสกํ อปานุทิ

สฺวาหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุ ฯ

น โสจามิ น โรทามิ ตว สุตฺวาน ภาสิตํ ๑

เอวํ กโรนฺติ สปฺปญฺญา เย โหนฺติ อนุกมฺปกา

นิวตฺตยนฺติ ๒ โสกมฺหา ฆโฏ เชฏฺฐํว ภาตรํ

ยสฺส เอตาทิสา โหนฺติ อมจฺจา ๓ ปริจาริกา

สุภาสิเตน อเนวนฺติ ๔ ฆโฏ เชฏฺฐํว ภาตรนฺติ ฯ

กณฺหเปตวตฺถุ ฉฏฺฐํ ฯ

๑ ยุ. กเณฺห กึ ฯ ๒ ยุ. วุฏฺฐายิ ฯ ๓ ม. ปฐวิสฺสิตา ฯ ๔ ยุ. นนฺท ฯ

๑ ยุ. อชาปิ ฯ ๒ ม. ยํ ฯ ๓ ยุ. ปหูตธนธญฺญาโส ฯ ๔ ม. อพฺพหี ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้กัณหโคตร ขอพระองค์จงลุกขึ้นเถิด จะมัวทรงบรรทมอยู่ทำไม จะมีประโยชน์อะไรแก่พระองค์ด้วยการทรงบรรทมอยู่เล่า ข้าแต่พระเกสวะ บัดนี้พระภาดาร่วมพระอุทรของพระองค์ ซึ่งเป็นดุจพระหทัยและนัยน์เนตรเบื้องขวาของพระองค์ มีลมกำเริบคลั่งเพ้อ

ไปเสียแล้ว.

พระเจ้าเกสวะ ได้ทรงฟังคำของโรหิไณยอำมาตย์แล้ว ถูกความโศกถึงพระภาดาครอบงำ รีบเสด็จลุกขึ้นทันที จับพระหัตถ์ทั้งสองของฆฏบัณฑิตไว้มั่นแล้ว เมื่อจะทรงปราศรัยจึงตรัสพระคาถา มีความว่าเหตุไรหนอ เธอจึงทำดุจเป็นคนบ้าเที่ยวไปทั่วนครทวารกะนี้ เพ้ออยู่ว่ากระต่ายๆ เธอปรารถนากระต่ายเช่นไร ฉันจักให้นายช่างทำกระต่ายทองกระต่ายแก้วมณี กระต่ายโลหะ กระต่ายรูปิยะ กระต่ายสังข์ กระต่ายหิน กระต่ายแก้วประพาฬ ให้แก่เธอ หรือว่ากระต่ายอื่นๆ ที่เที่ยวหากินอยู่ในป่ามีอยู่ ฉันจักให้เขานำกระต่ายเหล่านั้นมาให้เธอ เธอ

ปรารถนากระต่ายเช่นไร?

ฆฏบัณฑิตกราบทูลว่า

ข้าพระองค์ไม่ปรารถนากระต่ายที่อาศัยแผ่นดิน ข้าพระองค์ปรารถนากระต่ายจากพระจันทร์ ข้าแต่พระเจ้าเกสวะ ขอพระองค์ได้ทรงพระกรุณา

นำกระต่ายนั้นลงมาประทานแก่ข้าพระองค์เถิด.

พระเจ้าวาสุเทพตรัสว่า

ดูกรพระญาติ เธอจักละชีวิตที่สดชื่นไปเสียเป็นแน่ เพราะเธอปรารถนากระต่ายจากดวงจันทร์ ชื่อว่าปรารถนาสิ่งที่ไม่พึงปรารถนา.

ฆฏบัณฑิตกราบทูลว่า

ข้าแต่พระองค์ผู้กัณหโคตร ถ้าพระองค์ทรงพร่ำสอนผู้อื่น ฉันใด ขอให้พระองค์ทรงทราบฉันนั้นเถิด เพราะเหตุไฉน พระองค์จึงทรงพระกรรแสงถึงราชโอรสที่ทิวงคตแล้ว แต่ก่อนมา แม้จนวันนี้เล่ามนุษย์หรืออมนุษย์ไม่พึงได้ตามปรารถนาว่า ขอบุตรของเราที่เกิดมาแล้วจงอย่าตาย พระองค์จะทรงได้โอรสที่ทิวงคตแล้วซึ่งไม่ควรได้แต่ที่ไหนข้าแต่พระองค์ผู้กัณหโคตร พระองค์ทรงกรรแสงถึงราชโอรสที่ทิวงคตแล้วไม่สามารถจะนำคืนมาด้วยมนต์ รากยาโอสถ หรือทรัพย์ได้แม้กษัตริย์ทั้งหลายมีแว่นแคว้นมาก มีทรัพย์มาก มีโภคะมากมีทรัพย์และข้าวเปลือกมาก จะไม่ทรงชราและไม่สวรรคต ไม่มีเลยแม้กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล คนเทหยากเยื่อจะไม่แก่และไม่ตาย เพราะชาติของตน ก็ไม่มีเลย ชนเหล่าใดร่ายมนต์อันประกอบด้วยองค์ ๖ อันพราหมณ์คิดแล้ว ชนเหล่านั้นจะไม่แก่และไม่ตายเพราะวิชาของตน ก็ไม่มีเลย แม้พวกฤาษีเหล่าใดเป็นผู้สงบมีตนอันสำรวมแล้ว มีตบะ แม้พวกฤาษีผู้มีตบะเหล่านั้น ย่อมละร่างกายไปตามกาล พระอรหันต์ทั้งหลายมีตนอันอบรมแล้ว ทำกิจเสร็จแล้ว

ไม่มีอาสวะ สิ้นบุญและบาป ย่อมทอดทิ้งร่างกายนี้ไว้.

พระเจ้าวาสุเทพตรัสว่า

เธอดับความกระวนกระวายทั้งปวงของเรา ผู้เร่าร้อนอยู่ให้หายเหมือนบุคคลดับไฟที่ราดน้ำมันด้วยน้ำนั้น ฉะนั้น เธอบรรเทาความโศกถึงบุตรของเราผู้ถูกความโศกครอบงำ ได้ถอนขึ้นแล้วหนอซึ่งลูกศร คือความโศกอันเสียบแทงแล้วที่หทัยของเรา เราเป็นผู้มีลูกศร คือ ความโศกอันถอนขึ้นแล้วเป็นผู้เย็น สงบแล้ว เราจะไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้อีก เพราะได้ฟังคำของเธอ ชนเหล่าใดผู้มีปัญญา ผู้อนุเคราะห์กันและกัน ชนเหล่านั้นย่อมทำอย่างนี้ ย่อมยังกันและกันให้หายโศกเหมือนเจ้าชายฆฏะยังพระเชฏฐาให้หายโศก ฉะนั้น พวกอำมาตย์ผู้เป็นบริจาริกาของพระราชาใด ย่อมมีเช่นนี้ ย่อมแนะนำด้วยสุภาษิต

เหมือนเจ้าชายฆฏะแนะนำพระเชฏฐาของตน ฉะนั้น.

จบ กัณหเปตวัตถุที่ ๖.

๗ นคฺโค ทุพฺพณฺณรูโปสิ กีโส ธมนิสณฺฐิโต

อุปฺผาสุลิโก กีสิโก โก นุ ตฺวํ อสิ มาริสาติ ฯ

อหํ ภทนฺเต เปโตมฺหิ ทุคฺคโต ยมโลกิโก

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คโตติ ฯ

กึ นุ กาเยน วาจาย มนสา ทุกฺกฏํ กตํ

กิสฺส กมฺมวิปาเกน เปตโลกํ อิโต คโตติ ฯ

นครํ อตฺถิ ทสนฺนานํ ๕ เอรกจฺฉนฺติ วิสฺสุตํ

ตตฺถ เสฏฺฐี ปุเร อาสึ ธนปาโลติ มํ วิทู ฯ

อสีติ สกฏวาหานํ หิรญฺญสฺส อโหสิ เม

ปหูตํ เม ชาตรูปํ มุตฺตาเวฬุริยา พหู ฯ

ตาว มหาธนสฺสาปิ ๖ น เม ทาตุํ ปิยํ อหุ

ปิทหิตฺวา ทฺวารํ ภุญฺชามิ ๑ มา มํ ยาจนกาทฺทสุํ ฯ

อสทฺโธ มจฺฉรี วาสึ ๒ กทริโย ปริภาสโก

ททนฺตานํ กโรนฺตานํ วารยิสฺสํ พหุชฺชนํ ๓ ฯ

วิปาโก นตฺถิ ทานสฺส สํยมสฺส กุโต ผลํ

โปกฺขรญฺโญทปานานิ อารามานิ จ โรปิเต

ปปาโย จ วินาเสสึ ทุคฺเค สงฺกมนานิ จ ฯ

สฺวาหํ อกตกลฺยาโณ กตปาโป ตโต จุโต

อุปฺปนฺโน ปิตฺติวิสยํ ๔ ขุปฺปิปาสสมปฺปิโต

ปญฺจปญฺญาสวสฺสานิ ตโต กาลกโต อหํ ฯ

นาภิชานามิ ภุตฺตํ วา ปีตํ วา ปน ปานิยํ

โย สํยโม โส วินาโส โย วินาโส โส สํยโม

เปตา หิ กิร ชานนฺติ โย ๕ สํยโม โส วินาโส ฯ

อหํ ปุเร สํยมิสฺสํ นาทาสึ พหุเก ธเน

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ ทีปํ นากาสิมตฺตโน ฯ

สฺวาหํ ปจฺฉานุตปฺปามิ อตฺตกมฺมผลูปโค

อุทฺธํ จตูหิ มาเสหิ กาลกิริยา ภวิสฺสติ ฯ

เอกนฺตํ กฏุกํ โฆรํ นิรยํ ปปติสฺสหํ

จตุกฺกณฺณํ จตุทฺวารํ วิภตฺตํ ภาคโส มิตํ

อโยปาการปริยนฺตํ อยสา ปฏิกุชฺชิตํ ฯ

ตสฺส อโยมยา ภูมิ ชลิตา เตชสา ยุตฺตา

สมนฺตา โยชนสตํ ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา ฯ

ตตฺถาหํ ทีฆมทฺธานํ ทุกฺขํ เวทิสฺส เวทนํ

ผลํ ปาปสฺส กมฺมสฺส ตสฺมา โสจามหํ ภุสํ ฯ

ตํ โว วทามิ ภทฺทํ ๑ โว ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา

มา กตฺถ ปาปกํ กมฺมํ อาวึ ๒ วา ยทิ วา รโห ฯ

สเจ ตํ ปาปกํ กมฺมํ กริสฺสถ กโรถ วา

น โว ทุกฺขา ปมุตฺตตฺถิ ๓ อุปจฺฉาปิ ปลายิตํ ๔

มตฺเตยฺยา โหถ เปตฺเตยฺยา กุเล เชฏฺฐาปจายิกา

สามญฺญา โหถ พฺรหฺมญฺญา เอวํ สคฺคํ คมิสฺสถาติ ฯ

น ๕ อนฺตลิกฺเข น สมุทฺทมชฺเฌ

น ปพฺพตานํ วิวรํ ปวิสฺส

น วิชฺชตี โส ชคติปฺปเทโส

ยตฺรฏฺฐิโต มุญฺเจยฺย ปาปกมฺมาติ ฯ

ธนปาลเปตวตฺถุ สตฺตมํ ฯ

๑ ม. ภาติก ฯ ๒ ยุ. วินิวตฺตยติ ฯ ๓ ยุ. อมจฺจปริจาริกา ฯ ๔ ยุ. อเนฺวสิ ฯ

๕ ม. ปณฺณานํ ฯ ๖ ยุ. มหทฺธนสฺสามิ ฯ

๑ ม. ภุญฺชึ ฯ ๒ ม. จาสึ ฯ ๓ ม. พหูชเน ฯ ๔ ยุ. เปตวิสยํ ฯ ๕ ยุ. โส ฯ

ท่านเปลือยกาย มีรูปร่างน่าเกลียด ซูบผอม สะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น เห็นกระดูกซี่โครง แน่ะเพื่อนยาก ท่านเป็นใครหนอ?

เปรตนั้นตอบว่า

ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าเป็นเปรต ทุกข์ยาก เกิดอยู่ในยมโลก ได้ทำกรรมอันลามกไว้ จึงจากโลกนี้ไปสู่เปตโลก.

พวกพ่อค้าถามว่า

ท่านทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา ใจ หรือ เพราะวิบากแห่งอะไร

ท่านจึงจากโลกนี้ไปสู่เปตโลก?

เปรตนั้นตอบว่า

มีพระนครของพระเจ้าทสันนราช ปรากฏนามว่า เอรกัจฉะ เมื่อก่อนข้าพเจ้าเป็นเศรษฐีอยู่ในนครนั้น ประชาชนเรียกข้าพเจ้าว่า ธนปาลเศรษฐี ข้าพเจ้ามีเงิน ๘๐ เล่มเกวียน ทองคำ แก้วมุกดา แก้วไพฑูรย์ก็มีมากมายเหลือที่จะนับ แม้ข้าพเจ้าจะมีทรัพย์มากมายถึงเพียงนั้น ก็ไม่รักที่จะให้ทาน ปิดประตูแล้วจึงบริโภคอาหารด้วยคิดว่า พวกยาจกอย่าได้เห็นเรา ข้าพเจ้าไม่มีศรัทธา เป็นคนตระหนี่เหนียวแน่น ได้ด่าว่าพวกยาจก และห้ามปรามมหาชนผู้ให้ทานทำบุญ เป็นต้น ด้วยคำว่าผลแห่งทานไม่มี ผลแห่งการสำรวม จักไม่มีแต่ที่ไหน ได้ทำลายสระน้ำบ่อน้ำที่เขาขุดไว้ สวนดอกไม้ สวนผลไม้ ศาลาน้ำ และสะพานในที่เดินลำบาก

ที่เขาปลูกสร้างให้พินาศ ข้าพเจ้านั้นไม่ได้ทำความดีไว้เลยทำแต่ความชั่วไว้ จุติจากชาตินั้นแล้ว บังเกิดในปิตติวิสัย เพรียบพร้อมไปด้วยความหิวกระหายตลอด ๕๕ ปี ตั้งแต่ตายแล้ว ข้าพเจ้ายังไม่ได้กินข้าวและน้ำเลยแม้แต่น้อย การสงวนทรัพย์ คือ ไม่ให้แก่ใครๆเป็นความพินาศของสัตว์ทั้งหลาย ความฉิบหายก็คือการสงวนทรัพย์ ได้ยินว่าเปรตทั้งหลายรู้ว่า การสงวนทรัพย์คือการไม่ให้แก่ใครๆ เป็นความพินาศ เมื่อก่อนข้าพเจ้าสงวนทรัพย์ไว้ เมื่อทรัพย์มีอยู่เป็นอันมากไม่ให้ทาน เมื่อไทยธรรมมีอยู่ ไม่ทำที่พึ่งแก่ตน ข้าพเจ้าได้รับผลแห่งกรรมของตนจึงเดือดร้อนในภายหลัง พ้นจาก ๔ เดือนไปแล้ว ข้าพเจ้าจักตาย

จักไปตกนรกอันเผ็ดร้อนสาหัส มี ๔ เหลี่ยม ๔ ประตู จำแนกเป็นห้องๆ ล้อมด้วยกำแพงเหล็ก พร้อมด้วยแผ่นเหล็ก พื้นของนรกนั้น ล้วนแล้วด้วยทองแดงลุกเป็นเปลวเพลิง ประกอบด้วยความร้อนแผ่ไปตลอดร้อยโยชน์โดยรอบ ตั้งอยู่ทุกเมื่อ ข้าพเจ้าจักต้องเสวยทุกขเวทนาในนรกนั้นตลอดกาลนาน ก็การเสวยทุกขเวทนาเช่นนี้ เป็นผลแห่งกรรมอันชั่ว เพราะฉะนั้น ข้าพเจ้าจึงเศร้าโศกที่จะไปเกิดในนรกอันเร่าร้อนนั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าขอเตือนท่านทั้งหลายขอความเจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลายผู้มาประชุมกันในที่นี้ พวกท่านอย่าได้ทำบาปกรรมในที่ไหนๆ คือ ในที่แจ้งหรือในที่ลับ ถ้าพวกท่านจักกระทำหรือกระทำบาปกรรมนั้นไว้ แม้พวกท่านจะเหาะหนีไปอยู่ที่ไหน ก็ย่อมไม่พ้นไปจากทุกข์ ขอท่านทั้งหลายจงเลี้ยงมารดา จงเลี้ยงบิดา ประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในสกุล เป็นผู้เกื้อกูลแก่สมณะและพราหมณ์ ท่านทั้งหลายจักไปสวรรค์ด้วยการปฏิบัติอย่างนี้ บุคคลจะอยู่ในอากาศในท่ามกลางมหาสมุทร หรือเข้าไปสู่ช่องภูเขา พึงพ้นจากบาปกรรมไม่มีหรือบุคคลอยู่ในส่วนแห่งภาคพื้นใด พึงพ้นจากบาปกรรม ส่วนแห่งภาค

พื้นนั้นไม่มี.

จบ ธนปาลเปตวัตถุที่ ๗

๘ นคฺโค กีโส ปพฺพชิโตสิ ภนฺเต

รตฺตึ กุหึ คจฺฉสิ กิสฺส เหตุ

อาจิกฺข เม ตํ อปิ สกฺกุเณมุ

สพฺเพน วิตฺตํ ปฏิปาทเย ตุวนฺติ ฯ

พาราณสินครํ ทูรฆุฏฺฐํ

ตตฺถาหํ คหปติ อฑฺฒโก อหุ ๑ ทินฺโน

อทาตา เคธิตมโน อามิสสฺมึ

ทุสฺสีเลฺยน ยมวิสยมฺหิ ปตฺโต ฯ

โส สูจิกาย กิลมิโต เตหิ เตเนว

ญาตีสุ ยามิ อามิสกิญฺจิเหตุ ๒

อทานสีลา น จ สทฺทหนฺติ

ทานํ ผลํ โหติ ปรมฺหิ โลเก ฯ

ธีตา จ มยฺหํ ลปเต อภิกฺขณํ

ทสฺสามิ ทานํ ปิตุนฺนํ ปิตามหานํ

อุปฏฺฐิตํ ๓ ปริวิสยนฺติ พฺราหฺมณา

ยามิหํ อนฺธกาวินฺทํ ภุตฺตุํ ๔ ฯ

ตมโวจ ราชา ตวมนุภวิยาน ๕ ตมฺปิ

เอยฺยาสิ ขิปฺปํ อหมฺปิ กริสฺส ปูชํ

อาจิกฺข เม ตํ ยทิ อตฺถิ เหตุ

สทฺธายิตํ เหตุวโจ ๖ สุโณม ฯ

ตถาติ วตฺวา อคมาสิ ตตฺถ

ภุญฺชึสุ ภตฺตํ น ปทกฺขิณารหา

ปจฺฉา ๑ คมี ราชคหํ ปุนาปรํ

ปาตุรโหสิ ปุรโต ชนาธิปสฺส ฯ

ทิสฺวาน เปตํ ปุนเทว ๒ อาคตํ

ราชา อโวจ อหํปิ กึ ททามิ

อาจิกฺข เม ตํ ยทิ อตฺถิ เหตุ

เยน ตุวํ จิรตรํ ปีณิโต สิยา ฯ

พุทฺธญฺจ สงฺฆํ ปริวิสิยาน ราช

อนฺเนน ปาเนนปิ จีวเรน

ตํ ทกฺขิณํ อาทิส เม หิตาย

เอวํ อหํ จิรตรํ ปีณิโต สิยา ฯ

ตโต จ ราชา นิปติตฺวา ตาวเทว ๓

ทานํ สหตฺถา อตุลญฺจ ทตฺวา ๔

สงฺเฆ จ อาโรจยิ ปกตึ ๕ คตาคตสฺส

เปตสฺส ปทกฺขิณํ อาทิสิตฺถ ฯ

โส ปูชิโต อติวิย โสภมาโน

ปาตุรโหสิ ปุรโต ชนาธิปสฺส

ยกฺโขหมสฺมึ ปรมิทฺธิปตฺโต

น มยฺหํ อิทฺธิสมสทิสา ๖ มนุสฺสา ฯ

ปสฺสานุภาวํ อปริมิตํ มมยิทํ

ตยานุทิฏฺฐํ อตุลํ ททิตฺวา สงฺเฆ

สํตปฺปิโต สสตํ สทา พหูหิ

ยามิ อหํ สุขิโต มนุสฺสเทวาติ ฯ

จูฬเสฏฺฐีเปตวตฺถุ อฏฺฐมํ ฯ

๑ ม. ภทฺทนฺเต ฯ ๒ ม. อาวิ ฯ ๓ ม. ปมุตฺยตฺถิ ฯ ๔ ม. อุปจฺจาปิ ปลายตํ ฯ

๕ ม. น อนฺตลิกฺเข ฯเปฯ ปาปกมฺมาตีติ อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ

๑ ม. ยุ. ทีโน ฯ ๒ ม. อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ ฯ ๓ ม. ตมุปกฺขตํ ฯ

๔ ม. โภตฺตุนฺตีติ ฯ ๕ ม. ตวนฺติ นตฺถิ ฯ ๖ ยุ. เหตุวเห ฯ

๑ ม. ปจฺจา ฯ ๒ ยุ. ปุนเรว ฯ ๓ ม. ตาวเท ฯ ๔ ม. ททิตฺวา สงฺเฆ ฯ

๕ ม. อาโรเจสิ ปกตํ ฯ ๖ ม. อตฺถิ สมา สทิสา ฯ

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านเป็นบรรพชิตเปลือยกายซูบผอม เพราะเหตุแห่งกรรมอะไร ท่านจะไปที่ไหนในราตรีเช่นนี้ ขอท่านจงบอกการที่ท่านจะไปแก่เราเถิด เราสามารถจะให้ทรัพย์เครื่องปลื้มใจแก่ท่านด้วยความ

อุตสาหะทั้งปวง?

จุฬเศรษฐีเปรตกราบทูลว่า

เมื่อก่อนพระนครพาราณสีมีกิตติคุณเลื่องลือไปไกล ข้าพระองค์เป็นคฤหบดีผู้มั่งคั่งอยู่ในพระนครนั้น แต่เป็นคนตระหนี่เหนียวแน่นไม่เคยให้สิ่งของแก่ใครๆ มีใจข้องอยู่ในอามิส ได้ถึงวิสัยแห่งพญายมเพราะเป็นผู้ทุศีล ข้าพระองค์ลำบากแล้วเพราะความหิวเสียดแทงเพราะบาปกรรมเหล่านั้น เพราะเหตุนั้น ข้าพระองค์ปรารถนาอามิส จึงได้มาหาหมู่ญาติ มนุษย์แม้เหล่าอื่นมีปกติไม่ให้ทาน และไม่เชื่อว่าผลแห่งทานมีอยู่ในโลกหน้า มนุษย์แม้เหล่านั้นจักเกิดเป็นเปรตเสวยทุกข์ใหญ่เหมือนข้าพระองค์ ฉะนั้น ธิดาของข้าพระองค์บ่นอยู่เนืองๆ ว่า เราจักให้ทานอุทิศให้มารดา บิดา ลุง ป้า น้า อา ปู่ ย่า ตา ยายพวกพราหมณ์

กำลังบริโภคทานอันธิดาของข้าพระองค์ตกแต่งแล้วข้าพระองค์จะไปยังเมืองอันธกาวินทนคร เพื่อบริโภคอาหาร พระราชาจึงตรัสสั่งเขาว่า ถ้าท่านไปได้เสวยผลทานนั้น พึงรีบกลับมาบอกเหตุที่มีจริงแก่เรา เราฟังคำอันมีเหตุผลควรเชื่อถือได้แล้ว จักทำสักการบูชาบ้างจูฬเศรษฐีเปรตทูลรับพระราชดำรัสแล้ว ได้ไปยังอันธกาวินทนครนั้นแต่ไม่ได้รับผลแห่งทานนั้นเพราะพราหมณ์ทั้งหลายที่บริโภคภัต เป็นผู้ไม่มีศีล ไม่สมควรแก่ทักษิณา ภายหลังจูฬเศรษฐีเปรตกลับมาสู่นครราชคฤห์อีก ได้ไปแสดงกายให้ปรากฏ เฉพาะพระพักตร์ของพระเจ้าอชาตศัตรูผู้เป็นใหญ่กว่าหมู่ชน พระราชาทอดพระเนตรเห็นเปรตนั้นกลับมาอีก จึงตรัสถามว่า เราจะให้ทานอะไร ถ้าเหตุที่จะให้ท่าน

อิ่มหนำตลอดกาลมีอยู่ไซร้ ขอท่านจงบอกเหตุนั้นแก่เรา.

จูฬเศรษฐีเปรตกราบทูลว่า

ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์จงทรงอังคาสพระพุทธเจ้าและพระสงฆ์ด้วยข้าวและน้ำ และจงทรงถวายจีวร แล้วทรงอุทิศกุศลนั้นเพื่อประโยชน์เกื้อกูลข้าพระองค์ ด้วยการทรงบำเพ็ญกิจอย่างนี้ ข้าพระองค์จงพึงอิ่มหนำตลอดกาลนาน. ลำดับนั้น พระราชาเสด็จออกจากปราสาททันที ทรงถวายทานอันประณีตยิ่งแก่สงฆ์ ด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ แล้วทรงกราบทูลเรื่องราวแด่พระตถาคต ทรงอุทิศส่วนกุศลให้จูฬเศรษฐีเปรต จูฬเศรษฐีเปรตนั้นอันพระราชาทรงบูชาแล้ว เป็นผู้งดงามยิ่งนัก ได้มาปรากฏเฉพาะพักตร์ของพระราชาผู้เป็นใหญ่กว่าชนแล้วกราบทูลว่า ข้าพระองค์เป็นเทวดา มีฤทธิ์อย่างยอดเยี่ยมแล้วมนุษย์ทั้งหลายผู้มีฤทธิ์เสมอด้วยข้าพระองค์ไม่มี ขอพระองค์ทรงทอดพระเนตรดูอานุภาพอันหาประมาณมิได้ของข้าพระองค์นี้เถิด ซึ่งเกิดจากผลที่พระองค์ทรงถวายทานอันจะนับมิได้แก่สงฆ์ อุทิศส่วนพระราชกุศลให้แก่ข้าพระองค์ด้วยทรงอนุเคราะห์ ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นเทพแห่งมนุษย์ข้าพระองค์เป็นผู้อันพระองค์ ยังพระอริยสงฆ์ให้อิ่มหนำด้วยไทยธรรมมีข้าวและน้ำ และผ้าผ่อนเป็นต้นเป็นอันมาก จึงได้อิ่มหนำแล้วเนืองๆ

บัดนี้ ข้าพระองค์มีความสุขแล้ว ขอทูลลาพระองค์ไป.

จบ จูฬเสฏฐีเปตวัตถุที่ ๘

๙ ยสฺส อตฺถาย คจฺฉาม กมฺโพชํ ธนหารกา

อยํ กามทโท ยกฺโข อิมํ ยกฺขํ นิยามเส

อิมํ ยกฺขํ คเหตฺวาน สาธุเกน ปสยฺห วา

ยานํ อาโรปยิตฺวาน ขิปฺปํ คจฺฉาม ทฺวารกนฺติ ฯ

ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา

น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโกติ ฯ

ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา

ขนฺธมฺปิ ตสฺส ฉินฺเทยฺย อตฺโถ เจ ตาทิโส สิยาติ ฯ

ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา

น ตสฺส ๑ ปตฺตํ ภินฺเทยฺย มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโกติ ฯ

ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา

สมูลํปิ ตํ อพฺพุยฺห ๑ อตฺโถเปตาทิโส สิยาติ ฯ

ยสฺเสกรตฺตึ หิ ๒ ฆเร วเสยฺย

ยตฺถนฺนปานํ ปุริโส ลเภถ

น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ เจตเย ๓

กตญฺญุตา สปฺปุริเสหิ วณฺณิตา ฯ

ยสฺเสกรตฺตึปิ ฆเร วเสยฺย

อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐิโต สิยา

น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ เจตเย ๑

อทุพฺภปาณี ทหเต มิตฺตทุพฺภึ ฯ

โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ ปจฺฉา ปาเปน หึสติ

อลฺลปาณิหโต โปโส น โส ภทฺรานิ ปสฺสตีติ ฯ

โย ๒ อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ

สุทฺธสฺส โปสสฺส อนงฺคณสฺส

ตเมว พาลํ ปจฺเจติ ปาปํ

สุขุโม รโช ปติวาตํว ขิตฺโตติ ๒ ฯ

นาหํ เทเวน วา มนุสฺเสน วา

อิสฺสริเยน วาหํ สุปฺปสยฺโห(

ยกฺโขหมสฺมิ ปรมิทฺธิปตฺโต

ทูรงฺคโม วณฺณพลูปปนฺโนติ ฯ

ปาณิ เต สพฺพโส วณฺโณ ปญฺจธาโร มธุสฺสโว

นานารสา ปคฺฆรนฺติ มญฺเญหนฺตํ ปุรินฺททํ ฯ

นมฺหิ เทโว น คนฺธพฺโพ นปิ สกฺโก ปุรินฺทโท

เปตํ องฺกุร ชานาหิ โรรุวมฺหา ๓ อิธาคตํ ฯ

กึสีโล กึสมาจาโร โรรุวมฺหิ ๑ ปุเร ตฺวํ

เกน เต พฺรหฺมจริเยน ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌติ ฯ

ตนฺตวาโย ปุเร อาสึ โรรุวสฺมึ ๒ ตทา อหํ

สุกิจฺฉวุตฺติ กปโณ น เม วิชฺชติ ทาตเว ฯ

นิเวสนญฺจ ๓ เม อาสิ อสยฺหสฺส อุปนฺติเก

สทฺธสฺส ทานปติโน กตปุญฺญสฺส ลชฺชิโน ฯ

ตตฺถ ยาจนกา ยนฺติ นานาโคตฺตา วณิพฺพกา

เต จ มํ ตตฺถ ปุจฺฉนฺติ อสยฺหสฺส นิเวสนํ ฯ

กตฺถ คจฺฉาม ๔ ภทฺทํ โว ตตฺถ ๕ ทานํ ปทียติ

เตสาหํ ๖ ปุฏฺโฐ ๗ อกฺขามิ อสยฺหสฺส นิเวสนํ ฯ

ปคฺคยฺห ทกฺขิณํ พาหุํ เอตฺถ คจฺฉถ ภทฺทํ โว

เอตฺถ ทานํ ปทียติ [๘] เตน ปาณิ กามทโท

เตน ปาณิ มธุสฺสโว เตน เม พฺรหฺมจริเยน

ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌติ ฯ

น กิร ตฺวํ อทา ทานํ สกปาณีหิ กสฺสจิ

ปรสฺส ทานํ อนุโมทมาโน ปาณึ ปคฺคยฺห ปาวทิ ฯ

เตน ปาณิ กามทโท เตน ปาณิ มธุสฺสโว

เตน เม พฺรหฺมจริเยน ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌติ ฯ

โย โส ทานมทา ภนฺเต ปสนฺโน สกปาณีหิ

โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ กินฺนุ โส ทิสตํ คโต ฯ

นาหํ ชานามิ อสยฺหาสาหิโน

องฺคีรสสฺส คตึ อาคตึ วา

สุตํ จ เม เวสฺสวณสฺส สนฺติเก

สกฺกสฺส สหพฺยตํ คโต อสยฺโห ฯ

อลเมว กาตุํ กลฺยาณํ ทานํ ทาตุํ ยถารหํ

ปาณึ กามททํ ทิสฺวา โก ปุญฺญํ น กริสฺสติ ฯ

โส หิ นูน อิโต คนฺตฺวา อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ

ทานํ ตํ ๑ ปฏฺฐาปยิสฺสามิ ยํ มมสฺส สุขาวหํ ฯ

ทสฺสามิ อนฺนปานญฺจ วตฺถเสนาสนานิ จ

ปปญฺจ อุทปานญฺจ ทุคฺเค สงฺกมนานิ จาติ ฯ

เกน เต องฺคุลี กุณฺฑา ๒ มุขญฺจ กุณฺฑลีกตํ

อกฺขีนิ จ ปคฺฆรนฺติ กึ ปาปํ ปกตํ ตยาติ ฯ

องฺคีรสสฺส คหปติโน สทฺธสฺส ฆรเมสิโน

ตสฺสาหํ ทานวิสฺสคฺเค ทาเน อธิกโต อหุ ฯ

ตตฺถ ยาจนเก ทิสฺวา อาคเต โภชนตฺถิเก

เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม อกาสึ กุณฺฑลีมุขํ ฯ

เตน เม องฺคุลี กุณฺฑา มุขญฺจ กุณฺฑลีกตํ

อกฺขีนิ จ ๓ ปคฺฆรนฺติ ตํ ปาปํ ปกตํ มยาติ ฯ

ธมฺเมน เต กาปุริส มุขญฺจ กุณฺฑลีกตํ

อกฺขีนิ จ ปคฺฆรนฺติ ยํ ตฺวํ ปรสฺส ทานสฺส

อกาสิ กุณฺฑลีมุขนฺติ ฯ

กถํ หิ ทานํ ททมาโน กเรยฺย ปรปตฺติยํ

อนฺนปานํ ขาทนียํ วตฺถเสนาสนานิ จาติ ฯ

โส หิ นูน อิโต คนฺตฺวา อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ

ทานํ ตํ ปฏฺฐาปยิสฺสามิ ยํ มมสฺส สุขาวหํ ฯ

ทสฺสามนฺนญฺจ ปานญฺจ วตฺถเสนาสนานิ จ

ปปญฺจ อุทปานญฺจ ทุคฺเค สงฺกมฺมนานิ จาติ ฯ

ตโต หิ โส นิวตฺติตฺวา อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ

ทานํ ปฏฺฐยิ องฺกุโร ยนฺตํ ๑ อสฺส สุขาวหํ ฯ

อทา อนฺนญฺจ ปานญฺจ วตฺถเสนาสนานิ จ

ปปญฺจ อุทปานญฺจ วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ

โก ฉาโต โก จ ตสิโต โก วตฺถํ ปริทหิสฺสติ ๒

กสฺส สนฺตานิ โยคฺคานิ อิโต โยเชนฺตุ วาหนํ ฯ

โก ฉตฺติจฺฉติ คนฺธญฺจ โก มาลํ โก อุปาหนํ

อิติ สุ ตตฺถ โฆเสนฺติ กปฺปกา สูทมาคธา

สทา สายญฺจ ปาโต จ องฺกุรสฺส นิเวสเนติ ฯ

สุขํ สุปติ องฺกุโร อิติ ชานาติ มํ ชโน

ทุกฺขํ สุปามิ สินฺธุก ๑ ยํ น ปสฺสามิ ยาจเก ฯ

สุขํ สุปติ องฺกุโร อิติ ชานาติ มํ ชโน

ทุกฺขํ สินฺธุก ๑ สุปามิ อปฺปเก สุ วณิพฺพเกติ ฯ

สกฺโก เจ เต วรํ ทชฺชา ตาวตึสานมิสฺสโร

กิสฺส สพฺพสฺส โลกสฺส วรมาโน วรํ วเรติ ฯ

สกฺโก เจ เม วรํ ทชฺชา ตาวตึสานมิสฺสโร

กาลุฏฺฐิตสฺส เม สโต สุริยุคฺคมนํ ปติ ฯ

ทิพฺพา ภกฺขา ปาตุภเวยฺยุํ สีลวนฺโต จ ยาจกา

ททโต เม น ขีเยถ ทตฺวา นานุตปฺเปยฺยาหํ

ททํ จิตฺตํ ปสาเทยฺย เอวํ สกฺก ๒ วรํ วเรติ ฯ

น สพฺพวิตตฺานิ ปเร ปเวจฺเฉ

ทเทยฺย ทานญฺจ ธนญฺจ รกฺเข

ตสฺมา หิ ทานา ธนเมว เสยฺโย

อติปฺปทาเนน กุลา น โหนฺติ ฯ

อิทานมติทานญฺจ น ปสํสนฺติ ปณฺฑิตา

ตสฺมา หิ ทานา ธนเมว เสยฺโย

สเมน วตฺเตยฺย ส ธีรธมฺโมติ ฯ

อโห วตาเร อหเมว ทชฺชํ

สนฺโต หิ มํ สปฺปุริสา ภเชยฺยุํ

เมโฆว นินฺนานิ หิ ๑ ปูรยนฺโต

สนฺตปฺปเย สพฺพวณิพฺพกานํ ฯ

ยสฺส ยาจนเก ทิสฺวา มุขวณฺโณ ปสีทติ

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ ตํ ฆรํ วสโต สุขํ ฯ

ยสฺส ยาจนเก ทิสฺวา มุขวณฺโณ ปสีทติ ฯ

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ เอสา ยญฺญสฺส ๒ สมฺปทา ฯ

ปุพฺเพว ทานา สุมโน ททํ จิตฺตํ ปสาทเย ๓

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ เอสา ๔ ยญฺญสฺส สมฺปทาติ ฯ

สฏฺฐิวาหสหสฺสานิ องฺกุรสฺส นิเวสเน

โภชนํ ทียเต นิจฺจํ ปุญฺญเปกฺขสฺส ชนฺตุโน ฯ

ติสหสฺสานิ สูทานิ ๕ อามุตฺตมณิกุณฺฑลา

องฺกุรํ อุปชีวนฺติ ทาเน ยญฺญสฺส ปาวฏา ฯ

สฏฺฐิปุริสสหสฺสานิ อามุตฺตมณิกุณฺฑลา

องฺกุรสฺส มหาทาเน กฏฺฐํ ผาเลนฺติ มาณวา ฯ

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ สพฺพาลงฺการภูสิตา

องฺกุรสฺส มหาทาเน วิธา ปิณฺเฑนฺติ นาริโย ฯ

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ สพฺพาลงฺการภูสิตา

องฺกุรสฺส มหาทาเน ทพฺพิคฺคาหา อุปฏฺฐิตา ฯ

พหุํ พหูนํ ปาทาสิ จิรํ ปาทาสิ ขตฺติโย

สกฺกจฺจญฺจ สหตฺถา จ วิตฺตึ กตฺวา ปุนปฺปุนํ ฯ

พหุมาเส จ ปกฺเข จ อุตุสํวจฺฉรานิ จ

มหาทานํ ปวตฺเตสิ องฺกุโร ทีฆมนฺตรํ ฯ

เอวํ ทตฺวา ยชิตฺวา จ องฺกุโร ทีฆมนฺตรํ

โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสูปโค อหูติ ฯ

กฏจฺฉุภิกฺขํ ทตฺวาน อนุรุทฺธสฺส อินฺทโก

โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสูปโค อหุ ฯ

ทสหิ ฐาเนหิ องฺกุรํ อินฺทโก อติโรจติ

รูเป สทฺเท รเส คนฺเธ โผฏฺฐพฺเพ จ มโนรเม

อายุนา ยสสา เจว วณฺเณน จ สุเขน จ

อาธิปจฺเจน องฺกุรํ อินฺทโก อติโรจตีติ ฯ

มหาทานํ ตยา ทินฺนํ องฺกุร ทีฆนนฺตรํ

อวิทูเร นิสินฺโนสิ อาคจฺฉ มม สนฺติเกติ ๑ ฯ

ตาวตึเส ยทา พุทฺโธ สิลายํ ปณฺฑุกมฺพเล

ปาริฉตฺตกมูลมฺหิ วิหาสิ ปุริสุตฺตโม ฯ

ทสสุ โลกธาตูสุ สนฺนิปติตฺวาน เทวตา

ปยิรุปาสนฺติ สมฺพุทฺธํ วสนฺตํ นคมุทฺธนิ ฯ

น โกจิ เทโว วณฺเณน สมฺพุทฺธํ อติโรจติ

สพฺเพ เทเว อติกฺกมฺม ๒ สมฺพุทฺโธว วิโรจติ ฯ

โยชนานิ ทส เจว องฺกุโรยํ ตทา อหุ

อวิทูเรว พุทฺธสฺส อินฺทโก อติโรจติ ฯ

โอโลเกตฺวาน สมฺพุทฺโธ องฺกุรญฺจาปิ อินฺทกํ

ทกฺขิเณยฺยํ สมฺภาเวนฺโต ๑ อิทํ วจนมพฺรูวิ ๒

มหาทานํ ตยา ทินฺนํ องฺกุร ทีฆมนฺตรํ

อติทูเร นิสินฺโนสิ อาคจฺฉ มม สนฺติกํ ๓ (อิติ) ฯ

โจทิโต ภาวิตตฺเตน องฺกุโร อิทมพฺรูวิ

กึ มยฺหํ เตน ทาเนน ทกฺขิเณยฺเยน สุญฺญตํ ฯ

อยํ โส อินฺทโก ยกฺโข ทชฺชา ทานํ ปริตฺตกํ

อติโรจติ อเมฺหหิ จนฺโท ตารคเณ ยถา (อิติ) ฯ

อุชฺชงฺคเล ๔ ยถา เขตฺเต พีชํ พหหปิ โรปิตํ

น ผลํ วิปุลํ โหติ ๕ นปิ โตเสติ กสฺสกํ

ตเถว ทานํ พหุกํ ทุสฺสีเลสุ ปติฏฺฐิตํ

น ผลํ วิปุลํ โหติ ๕ นปิ โตเสติ ทายกํ ฯ

ยถาปิ ภทฺทเก เขตฺเต พีชํ อปฺปมฺปิ โรปิตํ

สมฺมาธารํ ปเวจฺฉนฺเต ผลํ โตเสติ กสฺสกํ

ตเถว สีลวนฺเตสุ คุณวนฺเตสุ ตาทิสุ

อปฺปกํปิ กตํ การํ ปุญฺญํ โหติ มหปฺผลนฺติ ฯ

วิเจยฺย ทานํ ทาตพฺพํ ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ

วิเจยฺย ทานํ ทตฺวาน สคฺคํ คจฺฉนฺติ ทายกา ฯ

วิเจยฺย ทานํ สุคตปฺปสฏฺฐํ

เย ทกฺขิเณยฺยา อิธ ชีวโลเก

เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ

พีชานิ วุตฺตานิ ยถา สุเขตฺเตติ ฯ

องฺกุรเปตวตฺถุ นวมํ ฯ

๑ ม. อพฺพุเห ฯ ๒ ม. ปิ ฯ ๓ ม. จินฺตเย ฯ

๑ ม. จินฺตเย ฯ ๒ ม. โย อปฺปทุฏฺฐสฺส ฯเปฯ ขิตฺโตตีติ อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ

๓ สี. ยุ. เภรุวมฺหา ฯ

๑ ม. โรรุวสฺมึ ฯ ๒ ยุ. เภรุวสฺมึ ฯ ๓ สี. ยุ. อาเวสนญฺจ ฯ

๔ ยุ. ตตฺถ คจฺฉามิ ฯ ๕ ม. ยุ. กตฺถ ฯ ๖ ยุ. เตนาหํ ฯ ๗ ยุ. วกฺขามิ ฯ

[๘] ม. อสยฺหสฺส นิเวสเน ฯ

๑ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๒ ม. กุณา ฯ ๓ ม. เม ฯ

๑ ม. ยํ ตุมสฺส ฯ ๒ ยุ. ปริวสฺสติ ฯ

๑ ม. ยุ. สินฺธก ฯ ๒ ม. เอตํ สกฺกํ ฯ สกฺกวรนฺติปิ ทิสติ ฯ

๑ ม. ปริปูรยนฺโต ฯ ๒ สี. ยุ. ปุญฺญสฺส ฯ ๓ ยุ. ปสาเทยฺย ฯ ๔ ยุ. เอโส ฯ

๕ ยุ. ชนา ติสหสฺสา สูทา ฯ

๑ ม. มหาทานํ ฯเปฯ สนฺติเกตีติ อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ ๒ สี. ยุ. อธิคยฺห ฯ

๑ ยุ. ปภาเวนฺโต ฯ ๒ ม. วจนมพฺรวิ ฯ ๓ ม. สนฺติเกติ ฯ ๔ ยุ. อุชฺฌงฺคเล ฯ

๕ ม. น วิปุลผลํ โหติ ฯ ยุ. น วิปุลํ น ผลํ โหติ ฯ

เราทั้งหลายเที่ยวหาทรัพย์ ไปสู่แคว้นกัมโพชเพื่อประโยชน์สิ่งใด เทพบุตรนี้เป็นผู้ให้สิ่งที่เราอยากได้นั้น พวกเราจักนำเทพบุตรนี้ไปหรือจักจับเทพบุตรนี้ ข่มขี่เอาด้วยการวิงวอนหรืออุ้มใส่ยานรีบนำไปสู่ทวารกนคร

โดยเร็ว.

อังกุรพาณิชเมื่อจะห้ามพราหมณ์พ่อค้านั้น จึงได้กล่าวคาถาความว่า

บุคคลอาศัยนั่งนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ไม่ควรหักรานกิ่งของต้นไม้นั้น

เพราะการประทุษร้ายมิตร เป็นความเลวทราม.

พราหมณ์พ่อค้ากล่าวว่า

บุคคลอาศัยนั่งนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด พึงตัดแม้ลำต้นของต้นไม้นั้นได้

ถ้ามีความต้องการเช่นนั้น.

อังกุรพาณิชกล่าวว่า

บุคคลอาศัยนั่งนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ไม่พึงทำลายแม้ใบของต้นไม้นั้น

เพราะการประทุษร้ายมิตร เป็นความเลวทราม.

พราหมณ์พ่อค้ากล่าวว่า

บุคคลอาศัยนั่งนอนที่ร่มเงาของต้นไม้เหล่าใด พึงถอนต้นไม้นั้นพร้อม

ทั้งรากได้ ถ้าพึงประสงค์เช่นนั้น.

อังกุรพาณิชกล่าวว่า

ก็บุรุษพึงพักอยู่ในเรือนของบุคคลใดตลอดราตรีหนึ่ง หรือพึงได้ข้าวน้ำในที่ใด ไม่ควรคิดชั่วต่อบุคคลนั้น แม้ด้วยใจความเป็นผู้กตัญญู สัปบุรุษสรรเสริญ บุคคลพึงพักอาศัยในเรือนของบุคคลใดแม้เพียงคืนหนึ่ง พึงได้รับบำรุงด้วยข้าวและน้ำ ก็ไม่พึงคิดชั่วต่อบุคคลนั้นแม้ด้วยใจ บุคคลผู้มีมืออันไม่เบียดเบียน ย่อมแผดเผาบุคคลผู้ประทุษร้ายมิตร ผู้ใดทำความดีไว้ในก่อน ภายหลังเบียดเบียนด้วยความชั่ว ผู้นั้น ชื่อว่าเป็นคนอกตัญญู ย่อมไม่พบเห็นความเจริญทั้งหลาย ผู้ใดประทุษร้ายต่อนระผู้ไม่ประทุษร้าย ผู้เป็นบุรุษบริสุทธิ์ไม่มีกิเลสเครื่องยียวน บาปย่อมกลับมาถึงผู้นั้นซึ่งเป็นคนพาลแน่แท้ เหมือนธุลีอันละเอียดที่บุคคลซัดไป

ทวนลมฉะนั้น.

เมื่อรุกขเทวดาได้ฟังดังนั้นแล้ว เกิดความโกรธต่อพราหมณ์นั้น จึงกล่าวว่า

ไม่เคยมีเทวดาหรือมนุษย์ หรืออิสรชนคนใดจะมาข่มเหงเราได้โดยง่ายเราเป็นเทพเจ้าผู้มีมหิทธิฤทธิ์อย่างยอดเยี่ยม เป็นผู้ไปได้ไกลสมบูรณ์ด้วย

รัศมีและกำลัง.

อังกุรพานิชจึงถามรุกขเทวดานั้นว่า

ฝ่ามือของท่านมีสีดังทองคำทั่วไป ทรงไว้ซึ่งวัตถุที่บุคคลอื่นปรารถนาด้วยนิ้วทั้ง ๕ เป็นที่ไหลออกแห่งวัตถุมีรสอร่อย วัตถุมีรสต่างๆ ย่อมไหลออกจากฝ่ามือของท่าน ข้าพเจ้าเข้าใจว่าท่านเป็นท้าวสักกะ.

รุกขเทวดาตอบว่า

เราไม่ใช่เทพเจ้า ไม่ใช่คนธรรพ์ ไม่ใช่ท้าวสักกปุรินททะ ดูกรอังกุระท่านจงทราบว่าเราเป็นเปรต จุติจากโรรุวนครมาอยู่ที่ต้นไทรนี้.

อังกุรพาณิชถามว่า

เมื่อก่อน ท่านอยู่ในโรรุวนคร ท่านมีปกติอย่างไร มีความประพฤติอย่างไร ผลบุญสำเร็จที่ฝ่ามือของท่าน เพราะพรหมจรรย์อะไร?

รุกขเทวดาตอบว่า

เมื่อก่อน เราเป็นช่างหูกอยู่ในโรรุวนคร เป็นคนกำพร้าเลี้ยงชีวิตโดยความลำบากนัก เราไม่มีอะไรจะให้ทาน เรือนของเราอยู่ใกล้เรือนของอสัยหเศรษฐี ซึ่งเป็นคนมีศรัทธาเป็นทานาธิบดี มีบุญอันทำแล้ว เป็นผู้ละอายต่อบาป พวกยาจกวณิพกมีนามแลโคตรต่างๆ กัน ไปที่บ้านของเรานั้น พากันถามถึงเรือนของอสัยหเศรษฐีกะเราว่า ขอความเจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลาย พวกเราจะไปทางไหน ทานเขาให้ที่ไหน เราถูกพวกยาจกวณิพกถามแล้ว ได้ยกมือเบื้องขวาชี้บอกเรือนของอสัยหเศรษฐีแก่ยาจกวณิพกเหล่านั้นว่า ท่านทั้งหลายจงไปทางนี้ ความเจริญจักมีแก่ท่านทั้งหลาย ทานเขาให้อยู่ที่นั่น เพราะเหตุนั้น ฝ่ามือของเราจึงให้สิ่งที่น่าปรารถนาเป็นที่ไหลออกแห่งวัตถุมีรสอร่อย ผลบุญย่อมสำเร็จที่ฝ่ามือ

ของเราเพราะพรหมจรรย์นั้น.

อังกุรพาณิชถามว่า

ได้ยินว่า ท่านไม่ได้ให้ทานแก่ใครๆ ด้วยมือทั้งสองของตนเป็นแต่เพียงอนุโมทนาทานของคนอื่น ยกมือชี้บอกทางให้ เพราะเหตุนั้นฝ่ามือของท่านจึงให้สิ่งที่น่าใคร่ เป็นที่ไหลออกแห่งวัตถุมีรสอร่อย ผลบุญย่อมสำเร็จที่ฝ่ามือของท่านเพราะพรหมจรรย์นั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญอสัยหเศรษฐีผู้เลื่อมใส ได้ให้ทานด้วยมือทั้งสองของตน ละร่างกาย

มนุษย์แล้ว ไปทางทิศไหนหนอ?

รุกขเทวดาตอบว่า

เราไม่รู้ทางไปหรือทางมาของอสัยหเศรษฐี ผู้เป็นเจ้าของแห่งทาน ผู้มีรัศมีซ่านออกจากตน แต่เราได้ฟังมาในสำนัก ของท้าวเวสสุวัณว่า

อสัยหเศรษฐี ถึงความเป็นสหายแห่งท้าวสักกะ.

อังกุรพาณิชกล่าวว่า

บุคคลควรทำความดีแท้ ควรให้ทานตามสมควร ใครได้เห็นฝ่ามืออันให้สิ่งที่น่าใคร่แล้ว จักไม่ทำบุญเล่า เราไปจากที่นี้ถึงทวารกนครแล้ว จักรีบให้ทานอันจักนำความสุขมาให้เราแน่แท้ เราจักให้ข้าว น้ำ ผ้า

เสนาสนะ บ่อน้ำ และสะพานในที่เดินยากเป็นทาน.

อังกุรพาณิชถามว่า

เพราะเหตุไร นิ้วมือของท่านจึงงอหงิก ปากของท่านจึงเบี้ยวและนัยน์ตา

ทะเล้นออก ท่านได้ทำบาปกรรมอะไรไว้?

เปรตนั้นตอบว่า

เราอันคฤหบดีตั้งไว้ในการให้ทาน ในโรงทานของคฤหบดี ผู้มีอังคีรสผู้มีศรัทธา เป็นฆราวาส ผู้ครอบครองเรือนเห็นยาจกผู้มีความประสงค์ด้วยโภชนะ มาที่โรงทานนั้น ได้หลีกไปทำการบุ้ยปากอยู่ ณ ที่ข้างหนึ่งเพราะกรรมนั้น นิ้วของเราจึงงอหงิก ปากของเราจึงเบี้ยว นัยน์ตาทะเล้น

ออกมา เราได้ทำบาปกรรมนั้นไว้.

อังกุรพาณิชถามว่า

แน่ะบุรุษเลวทราม การที่ท่านมีปากเบี้ยว ตาทั้ง ๒ ทะเล้นเป็นการชอบแล้ว เพราะท่านได้ทำการบุ้ยปากต่อทานของผู้อื่น ก็ไฉน อสัยหเศรษฐีเมื่อจะให้ทานจึงได้มอบข้าว น้ำของเคี้ยว ผ้า และเสนาสนะ ให้ผู้อื่นจัดแจง ก็เราไปจากที่นี่ถึงทวารกะนครแล้ว จักเริ่มให้ทานที่นำความสุขมาให้แก่เราแน่แท้ เราจักให้ข้าว น้ำ ผ้า เสนาสนะ บ่อน้ำสระน้ำและสะพานทั้งหลายในที่เดินลำบาก เป็นทาน ก็อังกุรพาณิชกลับจากทะเลทราย ไปถึงทวารกะนครแล้วได้เริ่มให้ทาน อันจะนำความสุขมาให้ตนได้ให้ข้าว น้ำ ผ้า เสนาสนะ บ่อน้ำ สระน้ำ ด้วยจิตอันเลื่อมใส.

ช่างกัลบก พ่อครัว ชาวมคธ พากันป่าวร้องในเรือนของอังกุรพาณิชนั้น ทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้าทุกเมื่อว่า ใครหิวจงมากินตามชอบใจ ใครกระหายจงมาดื่มตามชอบใจ ใครจักนุ่งห่มผ้าจงนุ่งห่ม ใครต้องการพาหนะสำหรับเทียมรถ จงเทียมพาหนะในคู่แอกนี้ ใครต้องการร่มจงเอาร่มไป ใครต้องการของหอม จงมาเอาของหอมไป ใครต้องการดอกไม้จงมาเอาดอกไม้ไป ใครต้องการรองเท้า จงมาเอารองเท้าไปมหาชนย่อมรู้เราว่า อังกุระนอนเป็นสุข ดูกรสินธุมาณพ เรานอนเป็นทุกข์ เพราะไม่ได้เห็นพวกยาจก มหาชนรู้เราว่า อังกุระนอนเป็นสุข

ดูกรสินธุกมาณพ เรานอนเป็นทุกข์ ในเมื่อวณิพกมีน้อย.

สินธุมาณพได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวคาถาความว่า

ถ้าท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าชาวดาวดึงส์ และเป็นใหญ่กว่าโลกทั้งปวง

พึงให้พรท่าน ท่านเมื่อจะเลือก พึงเลือกเอาพรเช่นไร?

อังกุรพาณิชกล่าวว่า

ถ้าท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าชาวดาวดึงส์ พึงให้พรแก่เราจะพึงขอพรว่าเมื่อเราลุกขึ้นแต่เช้า ในเวลาพระอาทิตย์ขึ้น ขอภักษาหารอันเป็นทิพย์และพวกยาจกผู้มีศีลพึงปรากฏ เมื่อเราให้อยู่ ไทยธรรมไม่พึงสิ้นไปครั้นเราให้ทานนั้นแล้ว ไม่พึงเดือดร้อนในภายหลัง เมื่อกำลังให้พึงยังจิตให้เลื่อมใส ข้าแต่ท้าวสักกะ ข้าพเจ้าพึงเลือกเอาพรอย่างนี้.

โสณกบุรุษกล่าวเตือนอังกุรพาณิชว่า

บุคคลไม่พึงให้ทรัพย์เครื่องปลื้มใจทั้งหมดแก่บุคคลอื่น ควรให้ทานและควรรักษาทรัพย์ไว้ เพราะว่าทรัพย์เท่านั้นประเสริฐกว่าทาน สกุลทั้งหลายย่อมตั้งอยู่ไม่ได้ เพราะการให้ทานเกินประมาณไป บัณฑิตย่อมไม่สรรเสริญการไม่ให้ทานและการให้เกินควร เพราะเหตุผลนั้นแล ทรัพย์เท่านั้นประเสริฐกว่าทาน บุคคลผู้เป็นปราชญ์ สมบูรณ์ด้วยธรรม ควร

ประพฤติโดยพอเหมาะ.

อังกุรพาณิชกล่าวว่า

ดูกรชาวเราทั้งหลาย ดีหนอ เราพึงให้ทานแล ด้วยว่าสัปบุรุษผู้สงบระงับพึงคบหาเรา เราพึงยังความประสงค์ของวณิพกทั้งปวงให้เต็ม เลี้ยงดูให้อิ่มหนำ เปรียบเหมือนฝนยังที่ลุ่มทั้งหลายให้เต็มฉะนั้น สีหน้าของบุคคลใดย่อมผ่องใส เพราะเห็นพวกยาจก บุคคลนั้นครั้นให้ทานแล้วมีใจเบิกบาน ข้อนั้นเป็นความสุขของบุคคลผู้อยู่ครองเรือน สีหน้าของบุคคลใดย่อมผ่องใสเพราะเห็นพวกยาจก บุคคลนั้นครั้นให้ทานแล้วย่อมปลาบปลื้มใจ นี้เป็นความถึงพร้อมแห่งยัญบุคคล ก่อนแต่ให้ก็มีใจเบิกบาน เมื่อกำลังให้ก็ยังจิตให้ผ่องใส ครั้นให้แล้ว ก็มีใจเบิกบาน นี้

เป็นความถึงพร้อมแห่งยัญ.

พระสังคีติกาจารย์กล่าวคาถาทั้งหลายความว่า

ในเรือนของอังกุรพาณิชผู้มุ่งบุญ โภชนะอันเขาให้แก่หมู่ชนวันละ ๖หมื่นเล่มเกวียนเป็นนิตย์ พ่อครัว ๓๐๐๐ คน ประดับด้วยต่างหูอันวิจิตรด้วยมุกดาและแก้วมณี เป็นผู้ขวนขวายในการให้ทาน พากันเข้าไปอาศัยอังกุรพาณิชเลี้ยงชีวิต มาณพ ๖ หมื่นคน ประดับด้วยต่างหูอันวิจิตรด้วยแก้วมุกดา และแก้วมณี ช่วยกันผ่าฟืนสำหรับหุงอาหาร ในมหาทานของอังกุรพาณิชนั้น พวกนารี ๑๖๐๐๐ คนประดับด้วยอลังการทั้งปวงช่วยกันบดเครื่องเทศสำหรับปรุงอาหาร ในมหาทานของอังกุรพาณิชนั้นนารีอีก ๑๖๐๐๐ คน ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง ถือทัพพีเข้ายืนคอยรับใช้ในมหาทานของอังกุรพาณิชนั้น อังกุรพาณิชนั้น ได้ให้ของเป็นอันมากแก่มหาชนโดยประการต่างๆ

ได้ทำความเคารพ และความยำเกรงในกษัตริย์ด้วยมือของตนเองบ่อยๆ ให้ทานโดยประการต่างๆสิ้นกาลนานอังกุรพาณิช ยังมหาทานให้เป็นไปแล้วสิ้นเดือน สิ้นปักษ์สิ้นฤดู และปีเป็นอันมากตลอดกาลนาน อังกุรพาณิชได้ให้ทานและทำการบูชาแล้วอย่างนี้ ตลอดกาลนาน ละร่างมนุษย์แล้ว ได้ไปบังเกิดในดาวดึงส์ อินทกมาณพได้ถวายภิกษาทัพพีหนึ่ง แก่พระอนุรุทธเถระละร่างมนุษย์แล้ว ได้ไปบังเกิดในดาวดึงส์เหมือนกัน แต่อินทกเทพบุตรรุ่งเรืองยิ่งกว่าอังกุรเทพบุตรโดยฐานะ ๑๐ อย่าง คือ รูป เสียง กลิ่น รสโผฏฐัพพะ อันน่ารื่นรมย์ใจ อายุ ยศ วรรณะ สุข และความเป็นใหญ่.

พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า

ดูกรอังกุระ มหาทานท่านได้ให้แล้วสิ้นกาลนาน ท่านมาในสำนักของเรา

ไฉนจึงนั่งอยู่ไกลนัก?

เมื่อพระพุทธเจ้าผู้เป็นอุดมบุรุษ ประทับอยู่ที่บัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ภายใต้ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ ณ ดาวดึงส์ ครั้งนั้น เทวดาในหมื่นโลกธาตุพากันมานั่งประชุมเฝ้าพระสัมพุทธเจ้าซึ่งประทับบนยอดเขา เทวดาไรๆไม่รุ่งโรจน์เกินกว่าพระสัมพุทธเจ้าด้วยรัศมี พระสัมพุทธเจ้าเท่านั้น ย่อมรุ่งโรจน์ ล่วงหมู่เทวดาทั้งปวง ครั้งนั้น อังกุรเทพบุตรนี้นั่งอยู่ไกล ๑๒โยชน์ จากที่พระพุทธเจ้าประทับ ส่วนอินทกเทพบุตรนั่งในที่ใกล้พระผู้มีพระภาค รุ่งเรืองกว่าอังกุรเทพบุตร พระสัมพุทธเจ้า ทอดพระเนตรเห็นอังกุรเทพบุตรกับอินทกเทพบุตรอยู่แล้ว เมื่อจะทรงประกาศทักขิไณยบุคคลจึงได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ความว่า ดูกรอังกุรเทพบุตร มหาทานท่านให้แล้วสิ้นกาลนาน ท่านมาสู่สำนักของเรา ไฉนจึงนั่งอยู่ไกลนัก.

อังกุรเทพบุตร อันพระผู้มีพระภาคผู้มีพระองค์อันอบรมแล้วทรงตักเตือนแล้ว ได้กราบทูลว่า จะทรงประสงค์อะไรด้วยทานของข้าพระองค์นั้น อันว่างเปล่าจากทักขิไณยบุคคล อินทกเทพบุตรนี้ให้ทานนิดหน่อย รุ่งเรือง

ยิ่งกว่าข้าพระองค์ดุจพระจันทร์ในหมู่ดาวฉะนั้น.

อินทกเทพบุตรทูลว่า

พืชแม้มากที่บุคคลหว่านแล้วในนาดอน ผลย่อมไม่ไพบูลย์ทั้งไม่ยังชาวนาให้ปลื้มใจ ฉันใด ทานมากมายอันบุคคลเข้าไปตั้งไว้ในบุคคลผู้ทุศีล ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมไม่มีผลไพบูลย์ ทั้งไม่ยังทายกให้ปลาบปลื้ม พืชแม้น้อยอันบุคคลหว่านแล้วในนาดี เมื่อฝนหลั่งสายน้ำโดยสม่ำเสมอ ผลย่อมยังชาวนาให้ปลาบปลื้มใจ แม้ฉันใด ทานแม้น้อยอันบุคคลบริจาคแล้วในท่านผู้มีศีล มีคุณความดี ผู้คงที่ บุญย่อมมีผลมาก ฉันนั้นเหมือนกันทานอันบุคคลให้แล้วในเขตใด มีผลมาก ควรเลือกให้ในเขตนั้น ทายกเลือกให้ทานแล้ว ย่อมไปสู่สวรรค์ ทานที่เลือกให้ พระสุคตทรงสรรเสริญ ทักขิไณยบุคคลเหล่าใดมีอยู่ในโลกนี้ ทานที่ทายกให้แล้วในทักขิไณยบุคคลเหล่านั้น ย่อมมีผลมากเหมือนพืชที่หว่านแล้วในนาดีฉะนั้น.

จบ อังกุรเปตวัตถุที่ ๙.

๑๐ ทิวาวิหารคตํ ภิกฺขุํ คงฺคาตีเร นิสินฺนกํ

ตํ เปตี อุปสงฺกมฺม ทุพฺพณฺณา ภีรุทสฺสนา

เกสา จสฺสา อติทีฆา ยาว ภุมฺมาวลมฺพเร

เกเสหิ สา ปฏิจฺฉนฺนา สมณํ เอตมพฺรูวีติ ฯ

ปญฺจปณฺณาสวสฺสานิ ยโต กาลกตา อหํ

นาภิชานามิ ภุตฺตํ วา ปีตํ วา ปน ปานียํ

เทหิ ตฺวํ ปานียํ ภนฺเต ตสิตา ปานียาย เมติ ฯ

อยํ สีโตทกา คงฺคา หิมวนฺตโต สนฺทติ

ปิว เอตฺโต คเหตฺวาน กึ มํ ยาจสิ ปานียํ (อิติ) ฯ

สจาหํ ภนฺเต คงฺคาย สยํ คณฺหามิ ปานียํ

โลหิตํ เม ปริวตฺตติ ตสฺมา ยาจามิ ปานียํ (อิติ) ฯ

กินฺนุ กาเยน วาจาย มนสา ทุกฺกฏํ กตํ

กิสฺส กมฺมวิปาเกน คงฺคา เต โหติ โลหิตํ (อิติ) ฯ

ปุตฺโต เม อุตฺตโร นาม สทฺโธ อาสิ อุปาสโก

โส จ มยฺหํ อกามาย สมณานํ ปเวจฺฉติ

จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ ปจฺจยํ สยนาสนํ ฯ

ตมหํ ปริภาสามิ มจฺเฉเรน อุปทฺทุตา

ยนฺตํ มยฺหํ อกามาย สมณานํ ปเวจฺฉสิ

จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ ปจฺจยํ สยนาสนํ ฯ

เอตนฺเต ปรโลกสฺมึ โลหิตํ โหตุ อุตฺตร

ตสฺส กมฺมวิปาเกน คงฺคา เม โหติ โลหิตนฺติ ฯ

อุตฺตรมาตุเปติวตฺถุ ทสมํ ฯ

นางเปรตมีผิวพรรณน่าเกลียดน่ากลัว มีผมยาวห้อยลงมาจดพื้นดินคลุมตัวด้วยผม เข้าไปหาภิกษุอยู่ในที่พักในกลางวันนั่งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำคงคา ได้กล่าวกะภิกษุนั้นดังนี้ว่า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดิฉันตั้งแต่ตายมาจากมนุษยโลก ยังไม่ได้บริโภคข้าวหรือดื่มน้ำเลย ตลอดเวลา ๕๕ ปี

แล้ว ขอท่านจงให้น้ำดื่มแก่ดิฉันผู้กระหายน้ำด้วยเถิด.

ภิกษุนั้นกล่าวว่า

แม่น้ำคงคามีน้ำเย็นใสสะอาด ไหลมาแต่ป่าหิมพานต์ ท่านจงตักเอาน้ำ

จากแม่น้ำคงคานั้นดื่มเถิด จะมาขอน้ำกะเราทำไม.

นางเปตรกล่าวว่า

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถ้าดิฉันตักน้ำในแม่น้ำคงคานี้เองไซร้ น้ำนั้นย่อมกลับกลายเป็นเลือดปรากฏแก่ดิฉัน เพราะฉะนั้น ดิฉันจึงขอน้ำแก่ท่าน.

ภิกษุนั้นถามว่า

ท่านได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา ใจ หรือ น้ำในแม่น้ำคงคาจึง

กลายเป็นเลือดปรากฏแก่ท่าน?

นางเปรตนั้นกล่าวว่า

ดิฉันมีบุตรคนหนึ่งชื่ออุตตระ เป็นอุบาสกมีศรัทธา เขาได้ถวายจีวรบิณฑบาต ที่นอน ที่นั่งและคิลานปัจจัย แก่สมณะทั้งหลายด้วยความไม่พอใจของดิฉัน ดิฉันถูกความตระหนี่ครอบงำแล้ว ด่าเขาว่า เจ้าอุตตระเจ้าถวายจีวร บิณฑบาต ที่นอน ที่นั่งและคิลานปัจจัย แก่สมณะทั้งหลายด้วยความไม่พอใจของเรา นั้น จงกลายเป็นเลือด ปรากฏแก่เจ้าในปรโลก เพราะวิบากแห่งกรรมนั้น น้ำในแม่น้ำคงคาจึงกลายเป็นเลือด

ปรากฏแก่ดิฉัน.

จบ อุตตรมาตุเปตวัตถุที่ ๑๐.

๑๑ อหํ ปุเร ปพฺพชิตสฺส ภิกฺขุโน

สุตฺตํ อทาสิ อุปคมฺม ยาจิตา ตสฺส

วิปาโก วิปุลํ ผลูปลพฺภติ

พหู ๑ จ เม อุปฺปชฺชเร วตฺถโกฏิโย ฯ

ปุปฺผาภิกิณฺณํ รมิตํ วิมานํ

อเนกจิตฺตํ นรนาริเสวิตํ

สาหํ ภุญฺชามิ จ ปารุปามิ จ

ปหูตวิตฺตา น จ ตาว ขียติ ฯ

ตสฺเสว กมฺมสฺส วิปากมนฺวฺยา ๒

สุขญฺจ สาตญฺจ อิธูปลพฺภติ

สาหํ คนฺตฺวา ปุนเทว มานุสํ

กาหามิ ปุญฺญานิ นยยฺยปุตฺต มนฺติ ฯ

สตฺต ตุวํ วสฺสสตา อิธาคตา

ชิณฺณา จ วุฑฺฒา จ ตหึ ภวิสฺสสิ

สพฺเพว เต กาลกตา จ ญาตกา

ตฺวํ ๑ ตตฺถ คนฺตฺวาน อิโต กริสฺสสีติ ฯ

สตฺเตว วสฺสานิ อิธาคตาย เม

ทิพฺพญฺจ สุขญฺจ สมปฺปิตาย

สาหํ คนฺตฺวา ปุนเรว มานุสํ

กาหามิ ปุญฺญานิ นยยฺยปุตฺต มนฺติ ฯ

โส ตํ คเหตฺวาน ปสยฺห พาหายํ

ปจฺจานยิตฺวาน ปุนเรว ๒ เถรึ สุทุพฺพลํ

วชฺเชสิ อญฺญํปิ ชนํ อิธาคตํ

กโรถ ปุญฺญานิ สุขูปลพฺภตีติ ฯ

ทิฏฺฐา มยา อกเตน สาธุนา

เปตา วิหญฺญนฺติ ตเถว มานุสา

กมฺมญฺจ กตฺวา สุขเวทนียํ

เทวา มนุสฺสา จ สุเข ฐิตา ปชาติ ฯ

สุตฺตเปตวตฺถุ เอกาทสมํ ฯ

๑ ม. พหุกา ฯ ๒ อนฺวายาติปิ ทิสฺสติ ฯ

๑ ม. กึ ฯ ๒ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ

เมื่อก่อน ฉันได้ถวายด้ายแก่พระปัจเจกพุทธเจ้าซึ่งเข้าไป ขอถึงเรือนของฉัน วิบากแห่งการถวายด้ายนั้น ฉันจึงได้เสวยผลอันไพบูลย์อย่างนี้ประการหนึ่ง ผ้ามากมายหลายโกฏิบังเกิดแก่ฉัน วิมานของฉันเกลื่อนกล่นไปด้วยดอกไม้ น่ารื่นรมย์ วิจิตรด้วยรูปภาพต่างๆ เพรียบพร้อมไปด้วยเทพบุตรเทพธิดาผู้เป็นบริวาร ฉันเลือกใช้สอยนุ่งห่มตามชอบใจถึงเพียงนี้ สรรพวัตถุอันปลื้มใจมากมายก็ไม่หมดสิ้นไป ฉันได้รับความสุขความสำราญในวิมานนี้ เพราะอาศัยวิบากแห่งกรรมนั้น ฉันกลับไปสู่มนุษยโลกแล้ว จักทำบุญให้มากขึ้น ข้าแต่ลูกเจ้า ขอท่านจงนำฉันไป

สู่ถิ่นมนุษย์เถิด.

เวมานิกเปรตนั้นกล่าวว่า

ท่านมาอยู่ในวิมานนี้ถึง ๗๐๐ ปี เป็นคนแก่เฒ่าแล้ว จักไปอยู่ในมนุษยโลกทำไม อนึ่ง ญาติของท่านตายไปหมดแล้ว ท่านไปจากเทวโลก

นี้สู่มนุษยโลกนั้นแล้ว จักกระทำอย่างไร?

หญิงนั้นกล่าวว่า

เมื่อฉันมาอยู่ในวิมานนี้ ๗๐๐ ปี ได้เสวยทิพยสมบัติ และความสุขอิ่มหนำแล้ว ฉันกลับไปสู่ถิ่นมนุษย์แล้ว จักทำบุญให้มากขึ้น ข้าแต่ลูกเจ้า

ขอท่านจงนำฉันไปส่งถิ่นมนุษย์เถิด.

เวมานิกเปรตนั้น จับหญิงนั้นที่แขน นำกลับไปสู่บ้านที่นางเกิด แล้วพูดกะหญิงนั้นซึ่งกลับเป็นคนแก่ มีกำลังน้อยที่สุดว่า ท่านพึงบอกชนแม้อื่นที่มาสู่ที่นี้ว่า ท่านทั้งหลายจงทำบุญเถิด ท่านทั้งหลายจะได้รับความสุขเราได้เห็นเปรตทั้งหลาย ผู้ไม่ได้ทำความดีไว้เดือดร้อนอยู่ ฉันใด มนุษย์ทั้งหลายก็ฉันนั้น ก็หมู่สัตว์คือเทวดาและมนุษย์กระทำกรรม อันมีสุข

เป็นวิบากแล้ว ย่อมเป็นผู้ดำรงอยู่ในความสุข.

จบ สุตตเปตวัตถุที่ ๑๑.

๑๒ โสวณฺณโสปาณผลกา โสวณฺณวาลุกสนฺถตา ๑

ตตฺถ โสคนฺธิยา วคฺคู สุจิคนฺธา มโนรมา

นานารุกฺเขหิ สญฺฉนฺนา นานาคนฺธสเมริตา

นานาปทุมสญฺฉนฺนา ปุณฺฑรีกสโมหตา ๒ ฯ

สุรภี สมฺปวายนฺติ มนุญฺญา มาลุเตริตา

หํสโกญฺจาภิรุทา จ จกฺกวากาภิกุชิตา

นานาทิชคณากิณฺณา นานาสรคณายุตา

นานาผลธรา รุกฺขา นานามาลธรา ๓ วนา ฯ

น มนุสฺเสสุ อีทิสํ นครํ ยาทิสํ อิทํ

ปาสาทา จ พหุกา ตุยฺหํ โสวณฺณรูปิยมยา

ททฺทลฺลมานา อาเภนฺติ สมนฺตา จตุโร ทิสา ฯ

ปญฺจ ทาสีสตา ตุยฺหํ ยา เตมา ปริจาริกา

ตา กมฺพุกายูรธรา กญฺจนาเจลภูสิตา ๔ ฯ

ปลฺลงฺกา พหุกา ตุยฺหํ โสวณฺณรูปิยมยา ๕

กทลีมิคสญฺฉนฺนา สชฺชา ๖ โคณกสนฺถตา

ยตฺถ ตุวํ วาสุปคตา สพฺพกามสมิทฺธินี ฯ

สมฺปตฺตาย อฑฺฒรตฺตาย ตโต อุฏฺฐาย คจฺฉสิ

อุยฺยานภูมึ คนฺตฺวาน โปกฺขรญฺญา สมนฺตโต ฯ

ตสฺสา ตีเร ตุวํฐาสิ หริเต สทฺทเล สุเภ

ตโต เต กณฺณมุณฺโฑ จ สุนโข องฺคมงฺคานิ ขาทติ ฯ

ยทา จ ขายิตา อาสิ อฏฺฐิสงฺขลิกา กตา

โอคาหสิ โปกฺขรณึ โหติ กาโย ยถา ปุเร ฯ

ตโต ตฺวํ องฺคปจฺจงฺคี ๑ สุจารู ปิยทสฺสนา

วตฺเถน ปารุปิตฺวาน อายาสิ มม สนฺติกํ ฯ

กินฺนุ กาเยน วาจาย มนสา ทุกฺกฏํ กตํ

กิสฺส กมฺมวิปาเกน กณฺณมุณฺโฑ จ สุนโข

องฺคมงฺคานิ ขาทตีติ ฯ

กิมฺพิลายํ คหปติ สทฺโธ อาสิ อุปาสโก

ตสฺสาหํ ภริยา อาสิ ทุสฺสีลา อติจารินี ฯ

เอวมาติจรมานาย ๒ สามิโก เอตทพฺรูวิ ๓

เนตํ ฉนฺนํ ปฏิรูปํ ยํ ตฺวํ อติจราสิ มํ ฯ

สาหํ โฆรญฺจ สปถํ มุสาวาทํ อภาสิสฺสํ

นาหนฺตํ อติจรามิ กาเยน อุท เจตสา

สจาหนฺตํ อติจรามิ กาเยน อุท เจตสา

อยํ กณฺณมุณฺโฑ สุนโข องฺคมงฺคานิ ขาทตุ ฯ

ตสฺส กมฺมสฺส วิปากํ มุสาวาทสฺส จูภยํ

สตฺตวสฺสสตานิ ๔ จ อนุภตํ ยโตปิ เม

กณฺณมุณฺโฑ จ สุนโข องฺคมงฺคานิ ขาทตีติ ฯ

ตฺวญฺจ เทว พหูปกาโร อตฺถาย เม อิธาคโต

สุมุตฺตาหํ กณฺณมุณฺฑสฺส อโสกา อกุโตภยา

นาหํ เทว นมสฺสามิ ยาจามิ อญฺชลีกตา

ภุญฺช อมานุเส กาเม รม เทว มยา สหาติ ฯ

ภุตฺตา ๑ อมานุสา กามา รมิโตมฺหิ ตยา สห

ตาหํ สุภเค ยาจามิ ขิปฺปํ ปฏินยาหิ มนฺติ ฯ

กณฺณมุณฺฑเปตวตฺถุ ทฺวาทสมํ ฯ

๑ ยุ. ... สณฺฐิตา ฯ ๒ ยุ. ... สมาคตา ฯ ๓ ม. นานาปุปฺผธารา ฯ

๔ ม. กญฺจนาเวฬภูสิตา ๕ ยุ. รุจิยามยา ฯ ๖ ยุ. สญฺชาโต

โคณกสณฺฐิตา ฯ

๑ อุคฺคจฺฉนฺตี ฯ ม. องฺคปจฺจงฺคา ฯ ๒ ม. โส มํ อติจรมานาย ฯ

๓ ม. เอตทพฺรวิ ฯ ๔ ม. สตฺเตว ฯ

สระโบกขรณีมีน้ำใสสะอาด มีบันไดทองคำลาดด้วยทรายทองโดยรอบในสระนั้นมีกลิ่นหอมฟุ้งน่ารื่นรมย์ใจ ดาดดื่นไปด้วยหมู่ไม้นานา มีกลิ่นต่างๆ หอมตลบไปด้วยลมรำเพยพัด ดารดาษด้วยบัวต่างๆ เกลื่อนกล่นด้วยบัวขาวมีกลิ่นหอมเจริญใจ อันลมรำเพยพัดฟุ้งขจร เสียงระงมไปด้วยหงส์และนกกะเรียน นกจักพรากมาร่ำร้องไพเราะจับใจ เกลื่อนกล่นไปด้วยฝูงนกต่างๆ ส่งเสียงร้องอยู่อึงมี่ มีหมู่รุกขชาติอันมีดอกและผลนานาพรรณ ไม่มีเมืองใดในมนุษย์เหมือนเมืองของท่านนี้ ปราสาทเป็นอันมากของท่าน ล้วนแล้วด้วยทองคำและเงิน รุ่งเรืองงามสง่าไปทั่วทั้ง๔ ทิศโดยรอบ นางทาสี ๕๐๐ คอยบำเรอท่านประดับด้วยกำไรทองนุ่งห่มผ้าทองคำบัลลังก์ของท่านมีมาก

ซึ่งสำเร็จด้วยทองคำและเงิน ปูลาดด้วยหนังชะมด และผ้าโกเชาว์อันบุคคลจัดแจงไว้แล้ว ท่านจะเข้านอนบนบัลลังก์ใด ก็สำเร็จดังความปรารถนาทุกอย่าง เมื่อถึงเที่ยงคืน ท่านลุกจากบัลลังก์นั้นลงไปสู่สวนใกล้สระโบกขรณี ยืนอยู่ที่ฝั่งสระนั้นอันมีหญ้าเขียวอ่อน งดงาม ลำดับนั้น สุนัขหูด้วนก็ขึ้นมาจากสระนั้นกัดอวัยวะน้อยใหญ่ของท่านเมื่อใด ท่านถูกสุนัขกัดกินแล้วเหลือแต่กระดูกเมื่อนั้น ท่านจึงลงสู่สระโบกขรณี ร่างกายก็กลับมีเหมือนเดิมภายหลังจากเวลาลงสระโบกขรณี ท่านกลับมีอวัยวะน้อยใหญ่เต็มบริบูรณ์งดงามดูน่ารัก นุ่งห่มแล้ว มาสู่สำนักของเรา ท่านได้ทำกรรมชั่วอะไรไว้ด้วยกาย วาจา ใจ หรือและเพราะวิบากแห่งกรรมอะไร สุนัขหูด้วน

จึงกัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของท่าน?

นางเวมานิกเปรตกราบทูลว่า

มีคฤหบดีคนหนึ่ง เป็นอุบาสกผู้มีศรัทธา อยู่ในเมืองกิมพิละ หม่อมฉันเป็นภรรยาของอุบาสกนั้น เป็นคนทุศีล ประพฤตินอกใจเขา เมื่อหม่อมฉันนอกใจเขาอย่างนั้น สามีหม่อมฉันจึงพูดว่า การที่เธอประพฤตินอกใจฉันนั้นเป็นการไม่เหมาะไม่สมควร และหม่อมฉันได้กล่าวมุสาวาทสบถอย่างร้างแรงว่า ฉันไม่ได้ประพฤตินอกใจท่านด้วยกายหรือด้วยใจถ้าฉันประพฤตินอกใจท่านด้วยกายหรือด้วยใจ ขอให้สุนัขหูด้วนตัวนี้กัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของฉันเถิด วิบากแห่งกรรมอันลามก คือ การประพฤตินอกใจสามี และมุสาวาททั้งสอง อันหม่อมฉันได้เสวยแล้วตลอด ๗๐๐ ปี เพราะกรรมอันลามกนั้น สุนัขหูด้วนกัดกินอวัยวะน้อยใหญ่ของหม่อมฉัน ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ พระองค์มีอุปการะแก่หม่อมฉันมาก พระองค์เสด็จมาที่นี้ เพื่อประโยชน์แก่หม่อมฉัน หม่อมฉันพ้นดีแล้วจากสุนัขหูด้วน ไม่มีความโศก ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ ขอเดชะหม่อมฉันขอถวายบังคมพระองค์ หม่อมฉันขอประนมอัญชลีวิงวอนว่าขอพระองค์จงเสวยกามสุขอันเป็นทิพย์ รื่นรมย์อยู่กับหม่อมฉันเถิด.

พระราชาตรัสว่า

กามสุขอันเป็นทิพย์เราเสวยแล้ว และรื่นรมย์แล้วกับท่าน ดูกรนางผู้ประกอบด้วยความงาม เราขออ้อนวอนท่าน ขอท่านจงรีบนำฉันกลับ

เสียเถิด.

จบ กรรณมุณฑเปตวัตถุที่ ๑๒.

๑๓ อหุ ราชา พฺรหฺมทตฺโต ปญฺจาลานํ รเถสโภ

อโหรตฺตานมจฺจยา ราชา กาลมกฺรุพฺพถ ๒ ฯ

ตสฺส อาฬาหนํ คนฺตฺวา ภริยา กนฺทติ อุพฺพรี

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทติ ฯ

อิสิ จ ตตฺถ อาคจฺฉิ สมฺปนฺนจรณมุนิ

โส จ ตตฺถ อปุจฺฉิตฺถ เย ตตฺถ สุ สมาคตา

กสฺส จิทํ อาฬาหนํ นานาคนฺธสเมริตํ

กสฺสายํ กนฺทติ ภริยา อิโต ทูรคตํ ปตึ

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทติ ฯ

เต จ ตตฺถ วิยากํสุ เย ตตฺถ สุ สมาคตา

พฺรหฺมทตฺตสฺส ภทนฺเต พฺรหฺมทตฺตสฺส มาริส

ตสฺส อิทํ อาฬาหนํ นานาคนฺธสเมริตํ

ตสฺสายํ กนฺทติ ภริยา อิโต ทูรคตํ ปตึ

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทตีติ ฯ

ฉฬาสีติสหสฺสานิ พฺรหฺมทตฺตสฺส นามกา

อิมสฺมึ อาฬาหเน ทฑฺฒา เตสํ กํ อนุโสจสีติ ฯ

โย ราชา จูฬนีปุตฺโต ปญฺจาลานํ รเถสโภ

ตํ ภนฺเต อนุโสจามิ ภตฺตารํ สพฺพกามทนฺติ ฯ

สพฺเพวเหสุํ ราชาโน พฺรหฺมทตฺตสฺส นามกา

สพฺเพว จูฬนีปุตฺตา ปญฺจาลานํ รเถสภา

สพฺเพสํ อนุปุพฺเพน มเหสิตฺตํ อการยิ

กสฺมา ปุริมเก หิตฺวา ปจฺฉิมํ อนุโสจสีติ ฯ

อาตุเม อิตฺถิภูตาย ทีฆรตฺตาย มาริส

ยสฺสา เม อิตฺถิภูตาย สํสาเร พหุ ภาสสีติ ฯ

อหุ อิตฺถี อหุ ปุริโส ปสุโยนึปิ ๑ อาคมา

เอวเมตํ อตีตานํ ปริยนฺโต น ทิสฺสตีติ ฯ

อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ ฆตสิตฺตํว ปาวกํ

วารินา วิย โอสิญฺจํ สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ

อพฺพูฬฺหิ ๒ วต เม สลฺลํ โสกํ หทยนิสฺสิตํ

โย เม โสกปเรตาย ปติโสกํ อปานุทิ ฯ

สาหํ อพฺพูฬฺหสลฺลาสฺมิ สีติภูตาสฺมิ นิพฺพุตา

น โสจามิ น โรทามิ ตว สุตฺวา มหามุนีติ ฯ

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา สมณสฺส สุภาสิตํ

ปตฺตจีวรมาทาย ปพฺพชิ อนคาริยํ

สา จ ปพฺพชิตา สนฺตา อคารสฺมา อนคาริยํ

เมตฺตํ จิตฺตํ อภาเวสิ พฺรหฺมโลกุปปตฺติยา

คามา คามํ วิจรนฺตี นิคเม ราชธานิโย ฯ

อุรุเวลํ ๑ นาม โส คาโม ยตฺถ กาลมกฺรุพฺพถ

เมตฺตจิตฺตํ อาภาเวตฺวา ๒ พฺรหฺมโลกุปปตฺติยา

อิตฺถีจิตฺตํ วิราเชตฺวา พฺรหฺมโลกุปคา อหูติ ฯ

อุพฺพรีเปตวตฺถุ เตรสมํ ฯ

อุทฺทานํ ฯ

ปณฺฑุมาตา ๓ ปติยา จ นนฺทิ กุณฺฑลินา ฆโต

เทฺวเสฏฺฐี ตนฺตวาโย ๔ วิหารสุตฺตโสวานอุพฺพรีติ ๕ ฯ

อุพฺพรีวคฺโค ทุติโย ฯ

๑ ยุ. ภุตฺวา ฯ ๒ สี. ยุ. กาลํ กริ ตทา ฯ

๑ ยุ. ปสุํ โยนึปิ อคมา ฯ ๒ ม. อพฺฬหี ฯ ยุ. อพฺพูฬฺหํ ฯ

พระเจ้าพรหมทัตต์ผู้เป็นใหญ่ ได้เสวยราชสมบัติในแคว้นปัญจาลราชพระองค์เสด็จสวรรคตโดยกาลอันล่วงไปแห่งวัน และราตรีทั้งหลายพระนางเจ้าอุพพรีมเหสีเสด็จไปยังพระเมรุมาศ แล้วทรงกรรแสงอยู่เมื่อพระนางไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัตต์ ก็กรรแสงว่า พรหมทัตต์ๆก็ดาบสผู้เป็นมุนีสมบูรณ์ด้วยจรณญาณ ได้มาที่พระนางอุพพรีประทับอยู่นั้น ท่านได้ถามชนทั้งหลายที่มาประชุมกันในที่นั้นว่า นี่เป็นพระเมรุมาศของใครมีกลิ่นหอมต่างๆ ฟุ้งตลบไป หญิงนี้เป็นภรรยาของใคร เมื่อไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัตต์ผู้เป็นใหญ่ ซึ่งเสด็จไปแล้วไกลจากโลกนี้ คร่ำครวญอยู่ว่า พรหมทัตต์ๆ ชนที่มาประชุมกันอยู่ในที่นั้น กล่าวตอบว่าข้าแต่ท่านผู้เจริญนี่เป็นพระเมรุมาศของพระเจ้าพรหมทัตต์ ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ นี่เป็นพระเมรุมาศของพระเจ้าพรหมทัตต์ มีกลิ่นหอมฟุ้งตลบไปหญิงนี้เป็นพระมเหสีของท้าวเธอ เมื่อไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัตต์พระราชสวามี ซึ่งเสด็จไปไกลจากโลกนี้ ทรงพระกรรแสงอยู่ว่า พรหมทัตต์ๆดาบสจึงถามว่า

พระราชามีพระนามว่าพรหมทัตต์ ถูกเผาในป่าช้านี้ ๘๖,๐๐๐ พระองค์แล้ว บรรดาพระเจ้าพรหมทัตต์เหล่านั้น พระนางทรงกรรแสงถึงพระเจ้า

พรหมทัตต์พระองค์ไหน?

พระนางอุพพรีตรัสตอบว่า

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระราชาพระองค์ใด เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าจุฬนี ทรงเป็นใหญ่อยู่ในแคว้นปัญจาลราช ดิฉันเศร้าโศกถึงพระราชาพระองค์นั้น ผู้เป็นพระราชสวามี ทรงประทานสิ่งของที่น่าใคร่ทุกอย่าง.

ดาบสกล่าวว่า

พระราชาทุกพระองค์ทรงพระนามว่า พรหมทัตต์เหมือนกันทั้งหมดเป็นพระราชโอรสของพระเจ้าจุฬนี เป็นใหญ่อยู่ในแคว้นปัญจาลราช พระนางเป็นพระมเหสีของพระราชาเหล่านั้น ทั้งหมดโดยลำดับกันมา เหตุไรพระนางจึงเว้นพระราชาองค์ก่อนๆ มาทรงกรรแสงถึงแต่พระราชาองค์

หลังเล่า?

พระนางอุพพรีตรัสตอบว่า

ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ดิฉันเกิดเป็นแต่หญิงตลอดกาลนานเท่านั้นหรือหรือเกิดเป็นบุรุษ ท่านพูดถึงแต่การที่ดิฉันเป็นหญิงในสงสารเป็นอันมาก.

ดาบสตอบว่า

บางคราวพระนางเกิดเป็นหญิง บางคราวก็เกิดเป็นบุรุษ บางคราวก็เข้าถึงกำเนิดปศุสัตว์ ที่สุดแห่งอัตภาพทั้งหลายอันเป็นอดีต ย่อมไม่ปรากฏ

อย่างนี้.

พระนางอุพพรีตรัสว่า

ท่านดับความกระวนกระวายทั้งปวงของดิฉัน ผู้เร่าร้อนอยู่ให้หายเหมือนบุคคลดับไฟที่ราดน้ำมันด้วยน้ำ ฉะนั้น ท่านได้บรรเทาความโศกถึงพระสวามีของดิฉันผู้ถูกความโศกครอบงำแล้ว ถอนขึ้นแล้วหนอซึ่งลูกศรคือความโศกอันเสียบแทงที่หทัยของดิฉัน ข้าแต่ท่านผู้เป็นมหามุนี ดิฉันเป็นผู้มีลูกศรคือ ความโศกอันท่านถอนขึ้นได้แล้ว เป็นผู้เย็นสงบแล้วดิฉันจะไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้อีกเพราะได้ฟังคำของท่าน.

พระนางอุพพรี ฟังคำสุภาษิตของดาบสผู้เป็นสมณะนั้นแล้ว ถือบาตรและจีวรออกบวชเป็นบรรพชิต ครั้นออกบวชแล้วเจริญเมตตาจิตเพื่อเข้าถึงพรหมโลก พระนางอุพพรีนั้น เมื่อท่องเที่ยวไปสู่บ้านหนึ่งจากบ้านหนึ่ง สู่นิคมและราชธานีทั้งหลาย ได้เสด็จสวรรคตที่บ้านอุรุเวลาพระนางเบื่อหน่ายความเป็นหญิง เจริญเมตตาจิตเพื่อบังเกิดในพรหมโลก

จึงได้เป็นผู้เข้าถึงพรหมโลก.

จบ อุพพรีเปตวัตถุที่ ๑๓.

รวมเรื่องที่มีในอุพพรีวรรคนี้ คือ

๑. สังสารโมจกเปตวัตถุ ๒. สารีปุตตเถรมาตุเปติวัตถุ ๓. มัตตาเปติวัตถุ ๔.

นันทาเปตวัตถุ ๕. มัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุ ๖. กัณหเปตวัตถุ ๗. ธนปาลเปตวัตถุ ๘. จูฬเสฏฐีเปตวัตถุ ๙. อังกุรเปตวัตถุ ๑๐. อุตตรมาตุเปตวัตถุ ๑๑. สุตตเปตวัตถุ ๑๒. กรรณมุณฑเปตวัตถุ ๑๓. อุพพรีเปตวัตถุ.

จบอุพพรีวรรคที่ ๒.