๑. โสณโกฬิวิสเถรคาถา เล่ม ๒๖

ยาหุ รฏฺเฐ สมุกฺกฏฺฐโฐ รญฺโญ องฺคสฺส ปตฺถคู (๑)

สฺวาชฺช ธมฺเมสุ อุกฺกฏฺโฐ โสโณ ทุกฺขสฺส ปารคู.

ผู้ใดเป็นคหบดีที่ยิ่งใหญ่

สมความปรารถนาในรัฐของพระเจ้าอังคะ

วันนี้ ผู้นั้นชื่อว่าโสณะ

เป็นผู้เยี่ยมที่สุดในธรรมทั้งหลาย ได้ถึงที่สุดทุกข์

ปญฺจ ฉินฺเท ปญฺจ ชเห ปญฺจ จุตฺตริ ภาวเย

ปญฺจ สงฺคาติโค ภิกฺขุ โอฆติณฺโณติ วุจฺจติ.

ภิกษุพึงตัดสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ พึงละสังโยชน์เบื้องสูง ๕

และพึงเจริญอินทรีย์ ๕ ให้ยิ่ง

ภิกษุผู้ล่วงธรรมเป็นเครื่องข้องได้ทั้ง ๕

ท่านเรียกว่า ข้ามโอฆะได้แล้ว

อุนฺนฬสฺส ปมตฺตสฺส พาหิราสสฺส (๑) ภิกฺขุโน

สีลํ สมาธิ ปญฺญา จ ปาริปูรึ น คจฺฉติ.

สำหรับภิกษุผู้ประมาท มีใจพองเหมือนต้นอ้อ

ยังมีความยินดีในอายตนะภายนอก

ศีล สมาธิ และปัญญาย่อมไม่บริบูรณ์

ยญฺหิ กิจฺจํ ตทปวิทฺธํ (๑) อกิจฺจํ ปน กรียติ

อุนฺนฬานํ ปมตฺตานํ เตสํ วฑฺฒนฺติ อาสวา.

ภิกษุเหล่านี้ละทิ้งกิจที่ควรทำ มาทำแต่กิจที่ไม่ควรทำ

อาสวะทั้งหลายของพวกเธอผู้ประมาท

มีใจพองเหมือนต้นอ้อ ย่อมเจริญ

เยสญฺจ สุสมารทฺธา นิจฺจํ กายคตา สติ

อกิจฺจนฺเต น เสวนฺติ กิจฺเจ สาตจฺจการิโน

สตานํ สมฺปชานานํ อตฺถํ คจฺฉนฺติ อาสวา.

ส่วนภิกษุเหล่าใดปรารภกายคตาสติด้วยดีเป็นนิตย์

ภิกษุเหล่านั้นมักกระทำกิจที่ควรทำเป็นนิตย์ ไม่ทำกิจที่ไม่ควรทำ

อาสวะของพวกเธอผู้มีสติสัมปชัญญะ ย่อมถึงความสิ้นไป

อุชุมคฺคมฺหิ อกฺขาเต คจฺฉถ มา นิวตฺตถ

อตฺตนา โจทยตฺตานํ นิพฺพานมภิหารเย.

เมื่อพระศาสดาตรัสบอกทางตรงไว้แล้ว เธอทั้งหลายจงดำเนิน

ไปเถิด อย่าหยุดเสีย กุลบุตรผู้หวังประโยชน์

เมื่อเตือนตนด้วยตนเอง พึงน้อมตนเข้าถึงนิพพานได้

อจฺจารทฺธมฺหิ วีริยมฺหิ สตฺถา โลเก อนุตฺตโร

วีโณปมํ กริตฺวา เม ธมฺมํ เทเสสิ จกฺขุมา

ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา วิหาสึ สาสเน รโต.

เมื่อเราบำเพ็ญเพียรอย่างหนัก

พระศาสดาซึ่งมีพระจักษุยอดเยี่ยมในโลก

ได้ทรงแสดงธรรมอุปมาด้วยสายพิณสอนเรา

เราฟังพระดำรัสของพระองค์แล้วยินดีอยู่ในคำสอน

สมถํ ปฏิปาเทสึ อุตฺตมตฺถสฺส ปตฺติยา

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

ทำสมถะ ให้ถึงพร้อมเพื่อบรรลุประโยชน์สูงสุด

เราบรรลุวิชชา ๓ ได้ทำตามคำสั่งสองของพุทธเจ้าแล้ว

เนกฺขมฺเม (๑) อธิมุตฺตสฺส ปวิเวกญฺจ เจตโส

อพฺยาปชฺฌาธิมุตฺตสฺส (๒) อุปาทานกฺขยสฺส จ.

เราผู้น้อมไปในเนกขัมมะ และความสงัดใจ

น้อมไปในความไม่เบียดเบียน หมดความยึดมั่นถือมั่น

ตณฺหกฺขยาธิมุตฺตสฺส อสมฺโมหญฺจ เจตโส

ทิสฺวา อายตนุปฺปาทํ สมฺมา จิตฺตํ วิมุจฺจติ.

น้อมไปในความสิ้นตัณหาและความไม่หลงแห่งใจ

เพราะเห็นความเกิดขึ้นแห่งอายตนะ จิตจึงหลุดพ้นได้โดยชอบ

ตสฺส สมฺมา วิมุตฺตสฺส สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน

กตสฺส ปฏิจโย นตฺถิ กรณียํ น วิชฺชติ.

ภิกษุผู้มีจิตสงบระงับหลุดพ้นโดยชอบ ทำกิจเสร็จแล้วนั้น

ย่อมไม่มีการสั่งสม ทั้งไม่มีกิจอื่นที่จะต้องทำ

เสโล ยถา เอกฆโน (๑) วาเตน น สมีรติ

เอวํ รูปา รสา สทฺทา คนฺธา ผสฺสา จ เกวลา.

ภูเขาหินแท่งทึบย่อมไม่สะเทือนเพราะลมฉันใด

รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะและธรรมารมณ์ทั้งมวล

อิฏฺฐา ธมฺมา อนิฏฺฐา จ นปฺปเวเธนฺติ ตาทิโน

ฐิตํ จิตฺตํ วิสญฺญุตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสตีติ.

โสโณ โกฬิวิโส เถโร. เตรสนิปาโต นิฏฺฐิโต.

ทั้งที่เป็นอิฏฐารมณ์และอนิฏฐารมณ์

ทำจิตของผู้คงที่ให้หวั่นไหวไม่ได้ ฉันนั้น

จิตของผู้คงที่นั้น เป็นจิตตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว

ไม่เกาะเกี่ยวด้วยอารมณ์อะไร

เพราะผู้คงที่นั้นได้เห็นความเสื่อมไปแห่งอารมณ์นั้นแล้ว

เตรสกนิบาต จบ

รวมเรื่องพระเถระที่มีในนิบาตนี้ คือ

๑. พระโสณโกฬิวิสเถระมีฤทธิ์มากรูปเดียวเท่านั้น

และในเตรสกนิบาตนี้ มี ๑๓ คาถา ฉะนี้แล