๘. ปสูรสูตร เล่ม ๒๕

[๘๒๙] พึงศึกษาวิเวกเท่านั้น การประพฤติวิเวกนั้นเป็นกิจอันสูงสุดของพระอริยเจ้าทั้งหลาย ไม่พึงสำคัญตนว่าเป็นผู้ประเสริฐเพราะวิเวกนั้น บุคคลนั้นแล ย่อมอยู่ใกล้นิพพาน

[๘๓๐] ชาวประชาผู้ยังยินดีในกามทั้งหลาย ย่อมชื่นชมยินดีพระมุนีผู้ว่างเปล่า ไม่มีอาลัยในกามทั้งหลาย ผู้ข้ามโอฆะได้แล้วจาริกไป

๘. ปสูรสูตร

ว่าด้วยปริพาชกชื่อว่าปสูระ

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแก่ปสูรปริพาชกในท่ามกลางบริษัทว่า)

{๔๑๕} [๘๓๑] สมณพราหมณ์ทั้งหลายย่อมกล่าวถึงความหมดจดว่ามีอยู่ในธรรมนี้เท่านั้น ไม่กล่าวถึงความหมดจดว่ามีในธรรมเหล่าอื่น สมณพราหมณ์ผู้กล่าวถึงศาสดาและทิฏฐิที่ตนอาศัยว่างาม มีจำนวนมากที่มั่นคงอยู่ในสัจจะเฉพาะอย่าง

[๘๓๒] สมณพราหมณ์เหล่านั้นชอบโต้วาทะกัน เข้าไปยังชุมมุมชนแล้วก็แบ่งเป็น ๒ ฝ่ายต่างมองกันและกันว่าเป็นคนโง่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นต่างอาศัยสิ่งอื่น (คือศาสดาและทิฏฐิ) มาพูดทะเลาะกัน ต่างก็ชอบความสรรเสริญด้วยกัน จึงพูดอวดตนว่าเป็นคนฉลาด

[๘๓๓] ผู้ที่อยากได้ความสรรเสริญ (เมื่อ)ขวนขวายหาถ้อยคำ(มาโต้กัน)ในท่ามกลางชุมนุมชน ย่อมจะลังเลใจ เมื่อ

๘. ปสูรสูตร

วาทะของตนถูกผู้พิจารณาคัดค้านให้ตกไป ย่อมจะเก้อเขิน ย่อมขัดเคืองเพราะความติเตียน หาช่องทางแก้ตัว

[๘๓๔] ผู้พิจารณาปัญหาทั้งหลายกล่าววาทะที่ถูกคัดค้านให้ตกไปของผู้นั้นว่าเป็นวาทะที่เลว สมณพราหมณ์ผู้มีวาทะอันเลวนั้นย่อมรำพัน เศร้าโศก ทอดถอนใจอยู่ว่าเขาลํ้าหน้าเราไปแล้ว[๘๓๕] การวิวาทกันเหล่านี้เกิดแล้วในสมณะทั้งหลาย ในการวิวาทกันนั้นย่อมมีทั้งความยินดีและความเสียใจ บุคคลเห็นโทษแม้นี้แล้วพึงเว้นการโต้เถียงกันเสีย เพราะไม่มีประโยชน์อื่นนอกจากการได้รับความสรรเสริญ[๘๓๖] คือว่าบุคคลพูดแสดงวาทะในท่ามกลางชุมนุมชนแล้วย่อมเป็นผู้ได้รับสรรเสริญในเพราะทิฏฐินั้น บุคคลนั้นย่อมหัวเราะและลำพองตนเพราะประโยชน์คือชัยชนะนั้น บุคคลนั้นครั้นได้บรรลุถึงประโยชน์นั้นแล้วก็เป็นผู้สมใจนึก[๘๓๗] การลำพองตนเป็นภูมิพิฆาตบุคคลนั้น เพราะบุคคลนั้นย่อมกล่าวถึงแต่ความถือตัวและความดูหมิ่น บุคคลเห็นโทษแม้นั้นแล้วไม่ฟังวิวาทกัน เพราะผู้ฉลาดทั้งหลายย่อมไม่กล่าวถึงความหมดจดว่ามีได้ด้วยการวิวาทกันนั้น

[๘๓๘] ทหารกล้าที่พระราชาทรงชุบเลี้ยงด้วยอาหารหลวง เขาคึกคะนองปรารถนาพบทหารกล้าฝ่ายตรงข้าม จึงเข้าไปหาทหารกล้าฝ่ายตรงข้าม ฉันใด เจ้าทิฏฐิก็ปรารถนา

พบเจ้าทิฏฐิฝ่ายปฏิปักษ์ ฉันนั้น ดูก่อนท่านผู้กล้าหาญท่านจงไปตามทางที่เจ้าทิฏฐินั้นอยู่เถิด ตถาคตไม่มีกิเลสเพื่อจะสู้รบเหมือนเมื่อก่อน

[๘๓๙] สมณพราหมณ์เหล่าใดถือทิฏฐิแล้ววิวาทกัน และอ้างว่า ‘สิ่งนี้เท่านั้นจริง’ ดังนี้ ท่านจงกล่าวโต้กะสมณพราหมณ์เหล่านั้นเถิด เพราะในที่นี้ไม่มีกิเลสที่ทำความทะเลาะกันในเมื่อเกิดวาทะขึ้น[๘๔๐] ก็พระอรหันตขีณาสพเหล่าใดกำจัดเสนา(คือกิเลส)ได้แล้วไม่ใช้ทิฏฐิไปกระทบทิฏฐิเที่ยวไปอยู่ ดูก่อนปสูระ ท่านจะได้อะไรเล่าในพระอรหันตขีณาสพเหล่านั้นผู้ไม่มีความยึดถืออารมณ์อะไรว่าเป็นสิ่งยอดเยี่ยมในโลก[๘๔๑] อนึ่ง ท่านตรึกคิดถึงทิฏฐิทั้งหลายด้วยใจมาแล้ว ท่านมาจับคู่กับพระพุทธเจ้าผู้มีปัญญา จักไม่อาจที่จะเทียมทันได้เลย

๙. มาคันทิยสูตร

ว่าด้วยมาคันทิยพราหมณ์ทูลถามเรื่องทิฏฐิ ๖๒

{๔๑๖} [๘๔๒] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า)

แม้ความพอใจในเมถุนธรรมยังมิได้มีเพราะเห็นนางตัณหานางอรดี และนางราคาเลย ไฉนความพอใจในเมถุนธรรมจักมีเพราะเห็นสรีระอันเต็มไปด้วยมูตรและคูถนี้เล่า เราไม่ปรารถนาจะถูกต้องสรีระนั้นแม้ด้วยเท้า