๑. มาตุโปสกชาดก เล่ม ๒๗

๑๑. เอกาทสกนิบาต

๑. มาตุโปสกชาดก (๔๕๕)

ว่าด้วยพญาช้างเลี้ยงมารดา

(แม่ช้างคร่ำครวญถึงลูกพญาช้างโพธิสัตว์ว่า)

{๑๔๙๓} [๑๕๒๘] ต้นอ้อยช้าง ต้นโมกมัน ต้นช้างน้าว หญ้างวงช้าง ข้าวฟ่าง และลูกเดือยงอกงามขึ้นแล้ว เพราะพญาช้างนั้นมาจากไป และ ต้นกรรณิการ์ทั้งหลายที่เชิงเขาก็ออกดอกสะพรั่ง{๑๔๙๔} [๑๕๒๙] พระราชาหรือพระราชกุมารประทับอยู่บนพญาช้างเชือกใด จะ ไม่ทรงสะดุ้งกลัวกำจัดเสื้อเกราะของศัตรูได้อิสรชน ผู้ประกอบด้วยอาภรณ์อันงดงามผู้หนึ่งได้เลี้ยงดูพญาช้างเชือก นั้นด้วยก้อนข้าว(พระราชาทรงขอร้องพญาช้างให้กินอาหารว่า)

{๑๔๙๕} [๑๕๓๐] ดูก่อนพญาช้างผู้ประเสริฐ เชิญพ่อรับเอาคำข้าวเถิด อย่าต้อง ผ่ายผอมเลย ราชกิจมีเป็นอันมาก พ่อจะต้องช่วยทำราชกิจ เหล่านั้น(พญาช้างโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๑๔๙๖} [๑๕๓๑] แม่ช้างนั้นลำบาก ตาบอด ไม่มีผู้นําทาง คงจะสดุดตอไม้ล้ม ลงตรงภูเขาจัณโฑรณะนั้น

(พระราชาตรัสถามว่า)

{๑๔๙๗} [๑๕๓๒] ดูก่อนพญาช้าง แม่ช้างซึ่งตาบอด ไม่มีผู้นำทาง คงจะสดุด ตอไม้ล้มลงตรงภูเขาจัณโฑรณะนั้น เป็นอะไรกับท่านหรือ

(พญาช้างโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๑๔๙๘} [๑๕๓๓] ข้าแต่มหาราช แม่ช้างซึ่งตาบอด ไม่มีผู้นำทาง คงจะสดุดตอ ไม้ล้มลงตรงภูเขาจัณโฑรณะนั้นเป็นมารดาของข้าพระองค์เอง(พระราชาทรงสดับเหตุนั้นแล้ว จึงตรัสว่า)

{๑๔๙๙} [๑๕๓๔] พญาช้างนี้เลี้ยงดูมารดา ท่านทั้งหลายจงปล่อยพญาช้างนั้นไป ขอให้พญาช้างผู้ประเสริฐจงอยู่ร่วมกับมารดาพร้อมด้วยพวกญาติเถิด(พระบรมศาสดาตรัสเล่าต่อไปว่า)

{๑๕๐๐} [๑๕๓๕] พญาช้างซึ่งพระเจ้ากาสีทรงปล่อยไปแล้วพอหลุดจากเครื่อง พันธนาการได้ก็พักอยู่ครู่หนึ่ง แล้วได้เตลิดไปยังภูเขา[๑๕๓๖] ต่อจากนั้น ได้ไปยังสระบัวซึ่งเย็นสนิทที่พวกช้างดื่มกินกัน แล้ว ใช้งวงดูดนํ้ามารดตัวมารดา

(แม่ช้างกล่าวว่า)

{๑๕๐๑} [๑๕๓๗] ฝนอะไรกันนี่ไม่ดีเลย มาตกเอาในเวลาที่ไม่ควร ลูกในไส้ของ เราซึ่งคอยปรนนิบัติก็จากไปเสียแล้ว(พญาช้างโพธิสัตว์ปลอบแม่ช้างว่า)

{๑๕๐๒} [๑๕๓๘] แม่จ๋า เชิญแม่ลุกขึ้นเถิด จะมัวนอนอยู่ทำไม ฉันผู้เป็นลูกในใส้ของแม่กลับมาแล้ว พระเจ้ากาสีผู้ทรงพระปรีชาญาณ ผู้มีบริวารยศใหญ่หลวงทรงปล่อยลูกกลับมาแล้ว

(แม่ช้างถวายพระพรพระราชาว่า)

{๑๕๐๓} [๑๕๓๙] ขอให้พระราชาผู้ทรงเป็นมิ่งขวัญของชาวกาสี ที่ทรงปล่อยลูก ของเราผู้ประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้หลักผู้ใหญ่ทุกเมื่อมา จงดำรงพระชนมายุตลอดกาลนาน

๒. ชุณหชาดก (๔๕๖)

ว่าด้วยผลแห่งการสมาคมกับสัตบุรุษ

(พราหมณ์กราบทูลพระเจ้าชุณหะผู้เป็นพระโพธิสัตว์ว่า)

{๑๕๐๔} [๑๕๔๐] ขอเดชะพระองค์ผู้เป็นจอมชนขอพระองค์ทรงสดับคำของข้าพระองค์ ข้าพระองค์มาที่นี้ด้วยประโยชน์ในพระเจ้าชุณหะ ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐกว่านรชนเมื่อพราหมณ์ผู้เดินทาง ยืนขออยู่ บัณฑิตทั้งหลายจะไม่กล่าวว่าควรไปเสีย(พระเจ้าชุณหะผู้เป็นพระโพธิสัตว์ทรงสดับแล้วตรัสว่า)

{๑๕๐๕} [๑๕๔๑] ดูก่อนพราหมณ์เรากำลังรอฟังอยู่ ขอท่านจงบอกความ ประสงค์ที่เป็นเหตุให้มาถึงที่นี่ หรือประโยชน์ที่ท่านปรารถนา ในตัวเราจึงมาถึงที่นี่ ขอเชิญท่านบอกมาเถิด ท่านพราหมณ์(พราหมณ์กับพระเจ้าชุณหะสนทนาโต้ตอบกันไปมาว่า)

{๑๕๐๖} [๑๕๔๒] ขอพระองค์โปรดพระราชทานบ้านส่วย ๕ ตำบล นางทาสี ๑๐๐ คน โค ๗๐๐ ตัว ทองเนื้อดี ๑,๐๐๐ แท่งแก่ข้าพระองค์ ขอ ได้ทรงโปรดพระราชทานภรรยาผู้สมควรแก่ข้าพระองค์ ๒ คน