๒. ชุณหชาดก เล่ม ๒๗

(แม่ช้างถวายพระพรพระราชาว่า)

{๑๕๐๓} [๑๕๓๙] ขอให้พระราชาผู้ทรงเป็นมิ่งขวัญของชาวกาสี ที่ทรงปล่อยลูก ของเราผู้ประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้หลักผู้ใหญ่ทุกเมื่อมา จงดำรงพระชนมายุตลอดกาลนาน

๒. ชุณหชาดก (๔๕๖)

ว่าด้วยผลแห่งการสมาคมกับสัตบุรุษ

(พราหมณ์กราบทูลพระเจ้าชุณหะผู้เป็นพระโพธิสัตว์ว่า)

{๑๕๐๔} [๑๕๔๐] ขอเดชะพระองค์ผู้เป็นจอมชนขอพระองค์ทรงสดับคำของข้าพระองค์ ข้าพระองค์มาที่นี้ด้วยประโยชน์ในพระเจ้าชุณหะ ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐกว่านรชนเมื่อพราหมณ์ผู้เดินทาง ยืนขออยู่ บัณฑิตทั้งหลายจะไม่กล่าวว่าควรไปเสีย(พระเจ้าชุณหะผู้เป็นพระโพธิสัตว์ทรงสดับแล้วตรัสว่า)

{๑๕๐๕} [๑๕๔๑] ดูก่อนพราหมณ์เรากำลังรอฟังอยู่ ขอท่านจงบอกความ ประสงค์ที่เป็นเหตุให้มาถึงที่นี่ หรือประโยชน์ที่ท่านปรารถนา ในตัวเราจึงมาถึงที่นี่ ขอเชิญท่านบอกมาเถิด ท่านพราหมณ์(พราหมณ์กับพระเจ้าชุณหะสนทนาโต้ตอบกันไปมาว่า)

{๑๕๐๖} [๑๕๔๒] ขอพระองค์โปรดพระราชทานบ้านส่วย ๕ ตำบล นางทาสี ๑๐๐ คน โค ๗๐๐ ตัว ทองเนื้อดี ๑,๐๐๐ แท่งแก่ข้าพระองค์ ขอ ได้ทรงโปรดพระราชทานภรรยาผู้สมควรแก่ข้าพระองค์ ๒ คน

{๑๕๐๗} [๑๕๔๓] ดูก่อนพราหมณ์ ตัวท่านมีตบะกล้านักหรือ มีมนต์ขลังอยู่หรือ มียักษ์บางพวกเป็นลูกน้องคอยทำตามอยู่หรือ หรือว่าท่านจำได้ถึงอุปการคุณที่ทำไว้แก่เรา

{๑๕๐๘} [๑๕๔๔] ตบะของข้าพระองค์ไม่มี แม้มนต์ขลังของข้าพระองค์ก็ไม่มี ยักษ์ บางพวกผู้เป็นลูกน้องคอยทำตามของข้าพระองค์ก็ไม่มี ทั้งข้า พระองค์ก็จำไม่ได้ถึงอุปการคุณที่ข้าพระองค์ทำไว้แก่พระองค์ เป็นแต่เคยมีการพบปะกันมาเท่านั้นเอง{๑๕๐๙} [๑๕๔๕] เรารู้อยู่ว่าการพบกันครั้งนี้เป็นการพบกันหนแรก นอกจากนี้เราจำไม่ได้ถึงการพบกันในครั้งใดเลย เราขอถามถึงเรื่องนั้น ขอท่านจงบอกแก่เราว่าเราได้เคยพบปะกันเมื่อไรหรือที่ไหนมาก่อน{๑๕๑๐} [๑๕๔๖] ขอเดชะพระองค์ผู้สมมติเทพ พระองค์และข้าพระองค์ได้อยู่ ร่วมกันมาแล้วในเมืองตักกสิลาอันเป็นเมืองที่รื่นรมย์ของ พระเจ้าคันธารราช พระองค์กับข้าพระองค์ก็ได้กระทบไหล่กัน ในความมืด มีหมอกทึบในนครนั้น[๑๕๔๗] ขอเดชะพระองค์ผู้เป็นจอมชน

พระองค์และข้าพระองค์ยืนกัน อยู่ในที่ตรงนั้นเจรจาปราศรัยด้วยคำอันให้ระลึกถึงกันที่ตรงนั้นแหละ นั่นแหละเป็นการพบกันแห่งพระองค์และข้าพระองค์ หลังจากนั้นมิได้มี ก่อนแต่นั้นก็ไม่มี{๑๕๑๑} [๑๕๔๘] ดูก่อนท่านพราหมณ์ ในสังคมมนุษย์ การสมาคมกับสัตบุรุษ ย่อมมีได้เป็นครั้งคราวบัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่ทำการพบปะกัน ความสนิทสนมกัน หรือบุญคุณที่ทำไว้แล้วในกาลก่อนให้ เสื่อมสูญไป

{๑๕๑๒} [๑๕๔๙] คนพาลทั้งหลายย่อมทำการพบปะกัน ความสนิทสนมกัน หรือบุญคุณที่ทำไว้แล้วในกาลก่อนให้เสื่อมสูญไป บุญคุณที่ทำไว้ ในพวกคนพาลถึงจะมากมาย ก็เสื่อมสูญไปหมด เพราะว่า พวกคนพาลเป็นคนอกตัญญ{๑๕๑๓} [๑๕๕๐] ส่วนนักปราชญ์ทั้งหลายย่อมไม่ทำการพบปะกันความสนิทสนมกัน หรือบุญคุณที่ทำไว้แล้วในกาลก่อนให้เสื่อมสูญไป บุญ คุณที่ทำไว้ในนักปราชญ์ทั้งหลาย ถึงจะน้อยก็ไม่เสื่อมสูญไป เพราะว่านักปราชญ์ทั้งหลายเป็นผู้มีความกตัญญูดี[๑๕๕๑] เราจะให้บ้านส่วย ๕ ตำบล ทาสี ๑๐๐ คน โค ๗๐๐ ตัว ทองเนื้อดี ๑,๐๐๐ แท่งแก่ท่าน และภรรยาผู้เหมาะสมแก่ท่าน ๒ คน

{๑๕๑๔} [๑๕๕๒] ขอเดชะพระมหาราชการสมาคมกับสัตบุรุษย่อมเป็นอย่างนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในแคว้นกาสี ข้าพระองค์บริบูรณ์ ด้วยสมบัติมีบ้านส่วยเป็นต้น เหมือนดวงจันทร์อยู่ในท่ามกลาง หมู่ดาวฉะนั้น การสมาคมกับพระองค์นั่นแลเป็นอันข้าพระองค์ ได้ผลแล้วในวันนี้เอง

๓. ธัมมเทวปุตตชาดก (๔๕๗)

ว่าด้วยธรรมชนะอธรรม

(ธรรมเทพบุตรโพธิสัตว์กล่าวกะอธรรมเทพบุตรว่า)

{๑๕๑๕} [๑๕๕๓] ดูก่อนอธรรมเทพบุตร ข้าพเจ้าเป็นผู้สร้างยศ เป็นผู้สร้างบุญ มีสมณะและพราหมณ์สรรเสริญทุกเมื่อ ข้าพเจ้าเป็นผู้มีธรรม เป็นผู้ที่เทวดาและมนุษย์บูชาแล้ว จึงคู่ควรแก่ทาง ท่านจงให้ทางแก่ข้าพเจ้า