๓. มณิกัณฐชาดก เล่ม ๒๗

{๓๕๖} [๓๕๖] ดูก่อนพราหมณ์ ชะรอยท่านจะไม่ยินดีในชีวิตของตนแล้วสินะ จึงได้มาหาเราผู้ที่ถูกท่านให้จับแขนไว้แล้วเฆี่ยนตีถึง ๓ ครั้ง วันนี้ ท่านจะได้เสวยผลแห่งกรรมนั้น(อาจารย์ได้ฟังดังนั้นจึงทูลว่า)

{๓๕๗} [๓๕๗] อารยชน ใดห้ามกันอนารยชนผู้ทำกรรมชั่วด้วยการลงโทษ การกระทำของอารยชนนั้นจัดเป็นการสั่งสอน หาใช่เป็นเวรไม่ ข้อนี้บัณฑิตทั้งหลายรู้กันดี

๓. มณิกัณฐชาดก (๒๕๓)

ว่าด้วยขอสิ่งที่ไม่ควรขอ

(พญานาคมณิกัณฐะเมื่อจะห้ามดาบสมิให้ขอแก้วมณี จึงกล่าวว่า)

{๓๕๘} [๓๕๘] ข้าวและนํ้าอันไพบูลย์ยิ่งย่อมเกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้าเพราะแก้วมณีดวงนี้ ข้าพเจ้าให้แก้วมณีดวงนั้นแก่ท่านไม่ได้ เพราะท่านขอเกินไป ทั้งข้าพเจ้าจักไม่มาอาศรมของท่านอีกแล้ว

{๓๕๙} [๓๕๙] ท่านขอแก้วมณีอันเกิดจากหินดวงนี้ย่อมทำให้ข้าพเจ้าหวาดสะดุ้ง เหมือนกับชายหนุ่มมีมือถือดาบอันลับแล้วที่แผ่นหินมาทำให้ ข้าพเจ้าหวาดเสียวฉะนั้นข้าพเจ้าให้แก้วมณีดวงนั้นแก่ท่านไม่ได้ เพราะท่านขอเกินไป ทั้งข้าพเจ้าจักไม่มาอาศรมของท่านอีกแล้ว(ดาบสผู้พี่โพธิสัตว์ได้กล่าวกะดาบสผู้น้องว่า)

{๓๖๐} [๓๖๐] บุคคลรู้ว่าสิ่งของอันใดเป็นที่รักของเขา ก็ไม่ควรขอสิ่งของนั้น บุคคลย่อมเป็นผู้น่าเกลียดเพราะขอจัด พญานาคถูกพราหมณ์ขอแก้วมณี ตั้งแต่นั้นก็มิได้มาให้พราหมณ์นั้นเห็นอีกเลย

๔. กุณฑกกุจฉิสินธวชาดก (๒๕๔)

ว่าด้วยรู้ว่าเขาดีก็ต้องเลี้ยงให้สมดี

(พระโพธิสัตว์ผู้เป็นพ่อค้าเมื่อทดลองลูกม้าสินธพได้กล่าวว่า)

{๓๖๑} [๓๖๑] เจ้าเคยบริโภคหญ้าที่เป็นเดน เคยบริโภครำและข้าวตังมาแล้ว นี่เป็นอาหารของเจ้า เพราะเหตุอะไร บัดนี้เจ้าจึงไม่บริโภคเล่า

(ลูกม้าสินธพกล่าวว่า)

{๓๖๒} [๓๖๒] ข้าแต่ท่านมหาพรหมในที่ใด คนทั้งหลายไม่รู้จักสัตว์โดย กำเนิดหรือโดยวินัย ในที่นั้นรำและข้าวตังจะมีเป็นอันมาก

{๓๖๓} [๓๖๓] ก็ท่านรู้จักข้าพเจ้าดีแล้วว่าม้าตัวนี้เป็นม้าชั้นสูงเช่นไร ข้าพเจ้าก็รู้อยู่ เพราะอาศัยท่านผู้รู้จึงไม่บริโภครำของท่าน